آسمان در این ماه ـ اسفند 1404

برای دیدن رویدادهای رصدی ماه کنونی دکمه‌ی زیر را لمس (کلیک) کنید:

صورت‌های فلکی ماه

به انتهای زمستان نزدیک می‌شویم و فرصت کمتری برای رصد صورت‌های فلکی شاخص زمستان داریم. بیشتر صورت‌های زمستانه را باید در همان ساعت‌های ابتدایی شب مشاهده کنیم. و به انتهای اسفند که برسیم این فرصت‌ها کمتر هم خواهد شد.

صورت‌های فلکی شاخص این ماه عبارتند از: شکارچی (جبار)، سگ بزرگ، سگ کوچک، دوپیکر (جوزا)، ثور (گاو)، ارابه‌ران (ممسک‌العنان)، برساوش، ذات‌الکرسی، حمل (بره)، شیر (اسد) و دب‌اکبر. در لابه‌لای آن‌ها هم هم‌اختران کم‌نور خرگوش، زرافه، چلپاسه (سوسمار)، سیاهگوش، شیرکوچک و تکشاخ هستند که دیدنشان نیازمند آسمانی پرستاره است، به دور از آلودگی نوری شهرهای بزرگ و کوچک.

هم‌اختران قیفاووس، اسب بالدار ، حوت و آندرومدا در حال رفتن از آسمان هستند. در ابتدای ماه می‌توان در آغاز شب کمی آن‌ها را رصد کرد ولی به انتهای اسفند که برسیم آرام آرام باید با آن‌ها خداحافظی کرد.

یادآوری همیشگی: در هر ماه فهرستی از صورت‌های فلکی که ارائه می‌شود یا آن‌چه در نقشه ماهانه آسمان می‌آید؛ آن‌هایی است که در ساعت‌های بین 9 تا 11 شب در آسمان به راحتی دیده می‌شوند. وگرنه دیگر صورت‌های فلکی در انتهای شب یا نیمه‌شب به آسمان اضافه خواهند شد.

راحت‌ترین راه برای پیدا کردن صورت‌های فلکی، برنامک‌های قابل نصب روی گوشی‌های تلفن است. با توجه به نوع گوشی خود می‌توانید این برنامک‌ها را یافته و استفاده کنید. روش پایه و به عبارتی کلاسیک برای یافتن آن‌ها استفاده از نقشه‌های ماهانه‌ی آسمان شب است.

همانطور که در بالای نقشه‌ی زیر بیان شده، وضعیت صورت‌های فلکی (هم‌اختران) را در میانه‌ی اسفند به ساعت 21 نشان می‌دهد. در ابتدای ماه‌ یک ساعت دیرتر و در انتهای ماه یک ساعت زودتر این نقشه با آسمان مطابقت خواهد داشت. موقعیت سیاره‌ها با رنگ سبز مشخص شده است.

روی نقشه زیر کلیک (لمس) کنید تا بتوانید آن‌را بزرگنمایی کنید:

اگر نحوه‌ی کاربرد نقشه‌های آسمان شب را نمی‌دانید به مقاله‌ی «راهنمای یافتن صورت‌های فلکی» مراجعه کنید و فیلم آموزشی مربوطه را مشاهده کنید.

---

ستاره‌های ویژه برای رصد

این چند ستاره هر کدام داستان ویژه‌ای برای خود دارند. برخی در جریان پژوهش و اکتشاف، جایگاه خاصی دارند و برخی از نظر ویژگی‌های اخترفیزیکی و رصدی. بعضی مربوط به آسمان پاییزاند ولی همچنان قابل دیدن هستند. تعدادی را می‌توان با چشم غیرمسلح دید و تعدادی دیگر نیاز به دوربین دوچشمی یا تلسکوپی کوچک دارد:

کاستور (آلفای دوپیکر): اولین ستاره‌ی دوگانه که ویلیام هرشل در سال 1803 آن‌را با تلسکوپش کشف کرد. با تلسکوپ‌های آماتوری می‌توان دو همدم را تفکیک کرد. اگر تلسکوپی قوی داشته باشیم همدم سومی که یک کوتوله سرخ است هم قابل تشخیص است. اما جالب این‌که هر کدام از این سه ستاره، خودشان دوتایی هستند. از نوع دوگانه‌های طیف‌سنجی، یعنی با هیچ تلسکوپی همدم‌های آن‌ها قابل تفکیک نیست.

ستاره لعل: یک ابرغول قرمز که رنگ قرمز آن با هر ستاره‌ی قرمز رنگ دیگر متفاوت است. ابرغولی است که یک سر و گردن از ابط‌الجوزا بزرگتر است. این ستاره مو (حرف یونانی) قیفاووس است.

گامای قیفاووس: اولین سیاره‌ی فراخورشیدی به گرد این ستاره در 1988 کشف شد، اما تأیید آن تا 2002 طول کشید.

دلتای قیفاووس: سرسلسله‌ی متغیرهای تپنده در آسمان است. به راحتی در یکی از گوشه‌های چهارگوش قیفاووس یافت می‌شود. می‌توان برای رصد تغییرات نور آن برنامه رصدی مشخصی تدارک دید.

رأس‌الغول: یا بتای برساووش که نماینده‌ی دسته‌ی بزرگ متغیرهای گرفتی است. تغییرات نور این ستاره را هم می‌توان همزمان با رصد دلتای قیفاووس انجام داد.

تتا و سیگمای ثور: دوتا از دوگانه‌های آشکار در این هم‌اختر.

نیرالثریا یا اتای ثور: درخشان‌ترین ستاره در خوشه پروین. یک غول آبی.

پلیون در خوشه پروین: ستاره‌ی BU ثور که یک متغیر لایه‌دار است. با سرعت بسیار زیاد به دور خود می‌چرخد و درخشندگی بسیار متغیری دارد.

ابط‌الجوزا: یک ابرغول سرخ که بیشترین پژوهش‌های اخترشناسان در دنیای این ابرغول‌ها روی آن انجام شده است.ستاره‌های ذوزنقه: ستاره‌ی تتا1 شکارچی. همان که سحابی جبار آن‌را احاطه کرده و با یک تلسکوپ کوچک آماتوری می‌توان ترکیب ذوزنقه‌ای از چهار ستاره‌ی آن‌را تماشا کرد. ستاره‌هایی از رده‌ی O هستند که زمان کوتاهی از تولدشان گذشته است.

---

اجرام غیرستاره‌ای

با یک تلسکوپ متوسط آماتوری (دهانه‌ای بین 4.5 تا 10 اینچ) می‌توان تعداد زیادی از اجرام غیرستاره‌ای شامل کهکشان، خوشه ستاره‌ای و سحابی را دید. طبیعی است هرچه تلسکوپ بزرگتر باشد، می‌توان تعداد اجرام بیشتر و کم‌نورتر را دید. برخی اجسام هم در تلسکوپ‌های کوچکتر دیده نخواهند شد.

سحابی شکارچی (M42) بارزترین و معروف‌ترین جرم غیرستاره‌ای زمستان است که تا نوروز وضعیت خوبی برای رصد دارد. سحابی گل‌رز (NGC2244) در تکشاخ بسیار دیدنی است اما به علت فاصله‌ی زیادی که دارد، بسیار کم‌نورتر از سحابی جبار دیده می‌شود.

خوشه‌های باز M41 در سگ بزرگ و کندوی عسل (M44) در خرچنگ از آسان‌یاب‌ترین خوشه‌های زمستان‌اند. خوشه‌ی درخت کریسمس (NGC2264) به همراه سحابی دوک در تکشاخ. خوشه‌ی باز M35 در دوپیکر.

سحابی سیاره‌نمای اسکیمو NGC2392 در دوپیکر دیدنی است اما برای تلسکوپ‌های متوسط دیدن آن مشکل است. اگر تلسکوپ بزرگی در اختیار باشد می‌تواند کمی جزئیات آن‌را به ما نشان دهد.

خوشه‌های M52 و M103 و NGC663 و NGC559 و NGC7790 را می‌توان در ذات‌الکرسی مشاهده کرد. خوشه‌های دوقلو در مرز ذات‌الکرسی و برساوش به راحتی دیده می‌شوند.

خوشه‌ی باز M34‌ که به نام خوشه مارپیچی هم شناخته می‌شود در مرز بین برساوش و آندرومدا دیده می‌شود. خوشه‌های پروین و قلائص که بسیار ساده و آسان قابل رصد هستند. با تلسکوپ می‌توان جزئیات زیادی از آن‌ها را رصد کرد.

در انتهای این ماه با کهکشان‌های آندرومدا (M31) و مثلث (M33) خداحافظی می‌کنیم.

در عوض چون هم‌اختر شیر به موقعیت بهتری رسیده است می‌توان تعداد بسیار زیادی از کهکشان‌ها را در این بخش آسمان رصد کرد: اجرام مسیه به شماره‌های 65 و 66 و 95 و 96 و 105 که همگی در بخش مرکزی اسد بین ستاره‌های آلفا و بتای اسد قرار گرفته‌اند.

---

بارش شهابی

در اسفند شهاب‌باران نداریم.

---

ماهواره‌ها

یکی از پدیده‌هایی که در دوره حاضر در آسمان دیده می‌شود، حرکت ماهواره‌ها در آسمان شب است. به ویژه این‌که در سال‌های اخیر تعداد آن‌ها به شدت افزایش یافته، به طوری که در هر لحظه که به آسمان بالای سرمان نگاه کنیم می‌توانیم چندتایی ماهواره در گوشه کنار آسمان بیابیم. ماهواره‌ها همچون ستاره‌های متحرک دیده می‌شوند (هواپیماها دارای چراغ چشمک‌زن هستند). ماهواره‌ها در روشنایی‌های مختلف دیده می‌شوند و به آرامی در بین ستارگان آسمان حرکت می‌کنند. بسته به مدارشان، ممکن است در میانه‌ی مسیرشان ناپدید شوند، چون وارد سایه زمین می‌شوند. هرچه آسمان ما پرستاره‌تر باشد، تعداد بیشتری از آن‌ها دیده می‌شوند.

برای دریافت اطلاعات دقیق از زمان و مسیر حرکت ماهواره‌ها در مکان خود، مراجعه به سایت heavens-above.com سودمند است. می‌توان از برنامک آن یا مشابه آن بر گوشی خود استفاده کرد.

پرنورترین آن‌ها ایستگاه فضایی بین‌المللی (ISS) است که روشنایی آن در مرتبه‌ی سیاره مشتری یا بیشتر است. در هفته اول اسفند، ایستگاه فضایی عبور قابل توجهی از بالای ایران ندارد. به علت قطعی نت بین‌المللی، از وضعیت آن در هفته دوم اسفند اطلاعی در دست نیست.

مطلب مرتبط: یک قطار ستاره

قطار ماهواره‌های استارلینک را در مطلب بالا بخوانید.

---

هفته چهارم اسفند

از شنبه 23 اسفند تا جمعه 29 اسفند

آخرین هفته و روزهای پایانی سال 1404 پدیده‌های زیبایی برای رصد داریم. به‌ویژه آن‌چه مربوط به ماه است: هلال صبحگاهی و شامگاهی جذاب به همراه همنشینی و اجتماع آن با سیاره‌های تیر و بهرام.

آخرین دقیقه‌های سال 1404 در غروب روز جمعه 29 اسفند شاهد یک همنشینی زیبا از هلال ماه و ناهید هستیم. مقارنه‌ای که خودش را به سال 1405 هم می‌کشاند و می‌تواند به عنوان پدیده‌ای جذاب که از این سال تا آن سال ادامه یافته است آن‌را رصد کرد.

زمین:

عصر جمعه 29 اسفند ساعت 18:16 به وقت تهران مرکز قرص خورشید به نقطه اعتدال بهاری می‌رسد و وارد سال 1405 هجری خورشیدی می‌شویم. به‌واقع زمین در موقعیت مداری خودش به جایی می‌رسد که از دید ما ساکنین کره زمین، خورشید از این نقطه عبور می‌کند. برای ساکنین ایران چون این زمان نزدیک به غروب خورشید است، بنابراین محل غروب مرکز قرص خورشید در این روز دقیق‌ترین نقطه‌ی غرب هر منطقه از ایران را نشان می‌دهد. البته این موضوع برای کسانی که پیشنهاد رصدی هفته‌ها و ماه‌های پیشین (در همین بخش زمین) را انجام داده‌اند، بسیار قابل توجه و مهم است.

ماه (مانگ):

روزهای پایانی ماه قمری (ماه رمضان 1447 ه.ق) است. تا صبح روز چهارشنبه می‌توان هلال صبحگاهی ماه را پیش از طلوع خورشید مشاهده کرد.

آخرین هلال صبحگاهی در سپیده‌دم چهارشنبه دیده خواهد شد. رصد آن ساده نیست و نیازمند آسمان صاف و تمیز در یک رصدگاه با افق شرقی باز دارد. استفاده از یک دوربین دوچشمی مناسب برای یافتن هلال ضروری است. نیاز است ساعتی پیش از طلوع خورشید صبح چهارشنبه در رصدگاه مناسب مستقر شد و با دقت به دنبال هلال در سمت راست محل طلوع خورشید بود.

هلال ماه‌نو در غروب پنجشنبه در ایران دیده نخواهد شد، حتا با ابزار قدرتمند. اما در غروب جمعه به راحتی می‌توان هلال ضخیم ماه را در آسمان شامگاهی مشاهده کرد. بنابراین در ایران و کشورهای همسایه (تقریبا تا غرب اروپا و آفریقا) روز جمعه آخرین روز ماه رمضان است.

همنشینی (اجتماع) زیبای هلال ماه با سیاره‌های تیر و بهرام (مریخ) در صبح سه‌شنبه و چهارشنبه قابل توجه است. فاصله‌ی ماه از سیاره‌ها در چهارشنبه کمتر است اما چون هلال کمی بحرانی است و ممکن است دیده نشود، بهتر است روز سه‌شنبه برای رصد آن اقدام کرد. ساعتی پیش از طلوع خورشید باید بر لبه‌ی افق شرقی آن‌ها را جست. هلال ماه که به راحتی دیده می‌شود، اما تیر و بهرام و به خصوص دومی کمی مشکل دیده می‌شود. زیرا نور خورشید زیاد است و آزاردهنده.

یک همنشینی زیبا در غروب جمعه که هلال ماه نو را بیابیم، با سیاره ناهید دیده می‌شود. این همنشینی را از پیش همزمان با غروب خورشید تا لحظه‌ی غروب ماه و ناهید پیگیر باشیم زیرا با تغییر رنگ و درخشندگی آسمان در این ناحیه، می‌توانیم صحنه‌های زیبایی از آن مشاهده و ثبت کنیم.

مشخصات ماه در این هفته:

چون ماه پس از نیمه‌شب طلوع می‌کند، موقعیت‌های زیر برای سحرگاه همان روز است.

شنبه 23 اسفند: در کماندار (قوس) ـ فاز: 25%

یکشنبه 24 اسفند: در بزماهی (جَدی) ـ فاز: 17%

دوشنبه 25 اسفند: در بزماهی (جدی) ـ فاز: 10%.

سه‌شنبه 26 اسفند: در آبریز (دلو) ـ همنشین با تیر و مریخ ـ فاز: 4.5%

چهارشنبه 27 اسفند: در آبریز (دلو) ـ آخرین هلال صبحگاهی ـ فاز: 1%

پنجشنبه 28 اسفند: در ماهی (حوت) ـ مقارنه با خورشید ـ فاز: 0%

جمعه 29 اسفند: در ماهی (حوت) ـ هلال ماه نو ـ همنشین با ناهید ـ فاز: 3%

سیاره‌ها:

تیر در بزماهی است. در آسمان صبحگاهی و کمی پیش از طلوع خورشید دیده می‌شود. یافتن آن ساده نیست چون باید در روشنایی سپیده‌ی صبحگاهی آن‌را پیدا کنیم. تا انتهای هفته، زاویه‌اش از خورشید کمی بیشتر می‌شود و موقعیت بهتری برای رصد خواهد یافت. سه‌شنبه همنشین با هلال ماه است.

ناهید با قدر 3.9- در هم‌اختر ماهی است. ارتفاع خوبی از افق غربی گرفته و به راحتی می‌توان آن‌را در آسمان پس از غروب خورشید مشاهده کرد. همنشینی زیبای هلال ماه نو با ناهید در غروب جمعه را به عنوان آخرین پدیده‌ی جذاب سال 1404 و اولین در سال 1405 رصد می‌کنیم. زیرا لحظه‌ی تحویل سال به هنگام رخ دادن این همنشینی در آسمان ایران است.

مریخ از قدر 1.2 در بزماهی است. کمی پیش از خورشید طلوع می‌کند، سیاره‌ی تیر از او جلو زد و پایین‌تر از آن دیده می‌شود. قابل دیدن در آسمان صبحگاهی هست، اما به سختی.

مشتری با قدر 2.3- در هم‌اختر دوپیکر (صورت فلکی جوزا) است. چون ناهید در حال آغاز خودنمایی در آسمان شب است، آرام آرام از مرتبه‌ی درخشان‌ترین جرم آسمان می‌افتد. با یک تلسکوپ کوچک می‌توان به راحتی جابه‌جایی قمرهای گالیله‌ای آن‌را رصد کرد. این هفته ترکیب‌های جالبی از قرارگیری این قمرها در اطراف مشتری می‌توانیم ببینیم.

حرکت بازگشتی آن پایان یافته و از این هفته می‌توانیم حرکت طبیعی آن به سمت شرق آسمان را مشاهده کنیم.

کیوان با قدر 0.9 در هم‌اختر ماهی است. دیگر نمی‌توان آن‌را دید، زیرا در زمان کوتاهی پس از غروب خورشید، آن هم غروب می‌کند.

اورانوس از قدر 5.8 در هم‌اختر گاو است. سمت راست و کمی پایین‌دست خوشه پروین قرار دارد. با یک دوربین دوچشمی می‌توان آن‌را یافت.

نپتون از قدر 7.8 در هم‌اختر ماهی و نزدیک کیوان است. زودتر از کیوان غروب می‌کند. دیده نمی‌شود.

---

هفته سوم اسفند

از شنبه 16 اسفند تا جمعه 22 اسفند

زمین:

زمین به نقطه‌ی اعتدال بهاری نزدیکتر شده است. محل طلوع و غروب خورشید به نقاط شرق و غرب هر مکان روی کره زمین نزدیکتر می‌شود. همچنان به پیشنهادی رصدی که در ماه‌های گذشته در همین بخش زمین اشاره شده، تأکید می‌شود.

ماه (مانگ):

در نیمه‌ی دوم ماه قمری (ماه رمضان) هستیم. دو شب اول این هفته ماه در انتهای شب طلوع می‌کند و از دوشنبه به بعد طلوع ماه پس از نیمه‌شب خواهد بود. به جز یک همنشینی با ستاره قلب‌العقرب، پدیده‌ای دیگر برای ماه در این هفته نیست.

مطلب مرتبط: ماه‌گردی‌های شبانه

مشخصات ماه در این هفته:

از روز دوشنبه به بعد طلوع ماه پس از 12 شب است.

شنبه 16 اسفند: در ترازو (میزان) ـ فاز: 80%

یکشنبه 17 اسفند: در ترازو (میزان) ـ فاز: 72%

دوشنبه 18 اسفند: در کژدم (عقرب) ـ نزدیک قلب‌العقرب ـ فاز: 63%.

سه‌شنبه 19 اسفند: در مارافسای (حوا) ـ تربیع آخر ـ فاز: 53%

چهارشنبه 20 اسفند: در کماندار (قوس) ـ فاز: 44%

پنجشنبه 21 اسفند: در کماندار (قوس) ـ فاز: 34%

جمعه 22 اسفند: در کماندار (قوس) ـ فاز: 25%

سیاره‌ها:

سیاره تیر دیده نمی‌شود. مریخ پیش از طلوع خورشید در آسمان صبحگاهی است و بقیه سیاره‌ها در آسمان شامگاهی دیده می‌شوند. دو همنشینی زیبا داریم: شنبه ناهید با نپتون و یکشنبه ناهید با زحل. البته نپتون را نمی‌توان به راحتی در روشنایی افق مشاهده کرد. تا پایان هفته دیدن کیوان مشکل می‌شود.

تیر (عُطارِد) با قدر متغیر از حوت وارد دلو می‌شود. یکشنبه به مقارنه داخلی با خورشید می‌رود و سپس وارد آسمان صبحگاهی می‌شود. در آخر هفته به نزدیکی مریخ می‌رسد و می‌توان آن‌را در آسمان صبحگاهی مشاهده کرد.

ناهید (زهره) با قدر 3.9- در حوت (هم‌اختر ماهی) است. روز به روز شرایط دیدن آن بهتر می‌شود. شنبه در مقارنه با نپتون است با جدایی کمتر از نیم درجه. می‌توان با تلسکوپی که میدان دید نیم‌درجه داشته باشد، هر دو را مشاهده کرد. یکشنبه هم به همنشینی با کیوان می‌رود. جدایی این‌دو حدود یک درجه است و می‌توان با ابزاری که میدان دید گسترده داشته باشد هر دو را همزمان مشاهده کرد.

مریخ (بهرام) از قدر 1.2 در آبریز است و کمی پیش از طلوع خورشید باید بر لبه‌ی افق شرقی به دنبال آن گشت. هنوز دیدن آن ساده نیست. چهارشنبه سیاره تیر به نزدیکی مریخ می‌رسد، هر دو هم ارتفاع می‌شوند.

مشتری (هرمز) با قدر 2.3- در دوپیکر است و به‌هنگام غروب خورشید، ارتفاع قابل توجهی از افق شرقی دارد. در همه‌ی شب تا نیمه‌شب پرنورترین ستاره‌ای است که در آسمان دیده می‌شود. در آخرین روزهای حرکت بازگشتی است و تغییر مکان چندانی در آسمان ندارد. تماشای قمرهای گالیله‌ای و دنبال‌کردن آن‌ها در طول شب و در طول هفته برای کسانی که تلسکوپ کوچک دارند بسیار جذاب و آموزنده است.

کیوان (زحل) با قدر حدود 1 در هم‌اختر ماهی است. به افق غربی نزدیک شده و پس از غروب خورشید فرصت کمی برای رصد آن داریم. یکشنبه همنشین با ناهید می‌شود. روزهای بعد آرام آرام شرایط رصدش مشکل‌تر می‌شود.

اورانوس از قدر 5.8 در هم‌اختر گاو است. تغییر چشمگیری نکرده و همچنان پایین‌دست خوشه پروین قرار دارد و می‌توان با یک دوربین دوچشمی آن‌را یافت.

نپتون از قدر 7.8 در هم‌اختر ماهی است. دیدن آن بسیار مشکل شده چون پس از غروب خورشید به افق غربی خیلی نزدیک شده است. شنبه همنشین با ناهید است در فاصله‌ای بسیار کم.

---

هفته دوم اسفند

از شنبه 9 اسفند تا جمعه 15 اسفند

در این هفته هم می‌توان همچون هفته قبل همه سیاره‌ها (به جز مریخ) را پس از غروب خورشید در آسمان دید. سیاره تیر (عطارد) در حال کاهش ارتفاع است و از روز سه‌شنبه به بعد تقریبا دیده نخواهد شد. ماه در حال رسیدن به بدر است که در انتهای هفته رخ می‌دهد. مهتاب در این هفته کمی برای رصد اجرام کم‌نور مزاحمت ایجاد می‌کند. صورت‌های فلکی زمستانی هم در ابتدای شب به خوبی در آسمان حکمفرما هستند.

زمین:

کمتر از بیست روز تا اعتدال بهاری فرصت هست. اعتدال بهاری زمانی است که زمین در موقعیتی از مدار خود قرار می‌گیرد که خورشید را در نقطه‌ی برخورد دایرة‌البروج با استوای سماوی می‌بینیم. در این هنگام طول روز و شب با هم برابر است و خورشید از نیمکره جنوبی آسمان وارد نیمکره شمالی آن می‌شود.

پیشنهاد رصدی: رصد و ثبت محل طلوع و غروب خورشید در هر روز از یک مکان ثابت. اگر این کار هر روز انجام شود، بسیار دقیق خواهد بود. اما می‌توان هفته‌ای دو یا سه روز هم انجام داد تا به نتیجه‌ی مطلوب رسید. نکته‌ی مهم این است که همه‌ی رصدها باید دقیقا از یک مکان انجام شوند.

ماه (مانگ):

قرص ماه در حال بزرگ شدن است تا سه‌شنبه کامل شود. بنابراین در این هفته مهتاب آسمان شب را روشن می‌کند. شنبه در کنار خوشه کندوی عسل است، دوشنبه همنشین با قلب‌الاسد است و جمعه به نزدیکی سماک اعزل می‌رسد.

ماه‌گرفتگی: سه‌شنبه 12 اسفند، ماه وارد سایه زمین می‌شود و یک ماه‌گرفتگی کامل رخ می‌دهد. اما این خسوف از ایران قابل دیدن نیست. زیرا آخرین مرحله از ماه‌گرفت ساعتی پیش از طلوع ماه در شرقی‌ترین بخش ایران پایان می‌یابد.

مشخصات ماه در این هفته:

شنبه 9 اسفند: در خرچنگ (سرطان) ـ فاز: 91%

یکشنبه 10 اسفند: در شیر (اسد) ـ فاز: 96.6%

دوشنبه 11 اسفند: در شیر (اسد) ـ فاز: 99.5%.

سه‌شنبه 12 اسفند: در شیر (اسد) ـ ماه کامل ـ فاز: 100%

چهارشنبه 13 اسفند: در دوشیزه (سنبله) ـ فاز: 98%

پنجشنبه 14 اسفند: در دوشیزه (سنبله) ـ فاز: 94%

جمعه 15 اسفند: در دوشیزه (سنبله) ـ فاز: 88%

سیاره‌ها:

به جز مریخ بقیه سیاره‌ها در آسمان شامگاهی هستند (ادامه وضعیت هفته پیشین). فقط سیاره تیر در حال ترک آسمان شامگاهی است و دیدن آن مشکل است. اما بقیه سیاره‌ها را می‌توان به راحتی مشاهده کرد. نپتون و اورانوس به تلسکوپ نیاز دارند.

تیر با قدر متغیر در صورت فلکی حوت است. شنبه هم ارتفاع با ناهید است و پس از آن پایین‌تر از ناهید قرار می‌گیرد. به احتمال زیاد از روز دوشنبه به بعد دیگر نتوان آن‌را در نورانیت زیاد غرب آسمان پیدا کرد. ابتدای هفته بعد به مقارنه با خورشید می‌رسد.

ناهید با قدر 3.9- در آبریز است. ارتفاع بیشتری نسبت به هفته قبل گرفته است. بنابراین دیدن آن ساده‌تر شده است. چون در حال زاویه گرفتن از خورشید است به سرعت در حال نزدیک شدن به سیاره زحل (کیوان) است. در هفته‌ی بعد شاهد همنشینی نزدیک این دو هستیم.

مریخ از قدر 1.1 در بزماهی است. در آسمان صبحگاهی و پیش از طلوع خورشید باید به دنبال آن بود. هنوز ارتفاع مناسبی از افق نگرفته و دیدن آن مشکل است. شاید بتوان با تلسکوپ در جایی که افق شرقی بازی وجود داشته باشد آن‌را در روشنی شدید صبحگاهی مشاهده کرد.

مشتری با قدر 2.4- در میانه‌ی دوپیکر است. تا ناهید به ارتفاع بیشتری نرسیده است همچنان درخشان‌ترین جرم آسمانی است. با یک تلسکوپ کوچک می‌توان به راحتی جابه‌جایی قمرهای گالیله‌ای آن‌را رصد کرد.

دقت کنید که حرکت بازگشتی مشتری در حال پایان یافتن است. و از هفته‌های آینده به حرکت طبیعی خود بازمی‌گردد.

کیوان با قدر حدود 1 همچنان در هم‌اختر ماهی است. ارتفاع کمی از افق دارد و ساعتی پس از غروب خورشید، آن هم به لبه‌ی افق نزدیک می‌شود. فرصت رصد کیوان خیلی محدود شده است. به همنشینی با ناهید نزدیک می‌شود. چون در ارتفاع کمی از افق است شاید در رصد با تلسکوپ هم نتوان جزئیات خوبی از حلقه و قمرهایش مشاهده کرد.

اورانوس از قدر 5.8 در هم‌اختر گاو است. سمت راست و کمی پایین‌دست خوشه پروین قرار دارد. با یک دوربین دوچشمی می‌توان آن‌را یافت.

نپتون از قدر 7.8 در هم‌اختر ماهی است. کمتر از یک درجه با کیوان فاصله دارد و در سمت غرب آن دیده می‌شود. دیدن آن نیازمند تلسکوپ است و ممکن است به سختی دیده شود، یا حتا نشود.

---

هفته اول اسفند

از شنبه 2 اسفند تا جمعه 8 اسفند

همه‌ی سیاره‌ها به جز مریخ را می‌توانیم در ابتدای شب ببینیم. هفته‌ی اول ماه قمری (ماه رمضان 1447) است و هلال ماه افزاینده را به خوبی می‌بینیم که هر شب جابه‌جا می‌شود. چهارشنبه از نزدیکی بتای ثور می‌گذرد و پنجشنبه و جمعه هم کنار مشتری دیده می‌شود.

زمین:

کمتر از چهار هفته تا رسیدن زمین (یا خورشید) به اعتدال بهاری باقی‌مانده است. طول روز و شب برای همه‌ی بخش‌های کره زمین برابر می‌شود. نیمکره شمالی وارد بهار می‌شود و نیمکره جنوبی به پاییز وارد می‌شود. رصدی که در ماه‌های گذشته پیشنهاد شده، همچنان آموزنده و مهم است.

پیشنهاد رصدی: رصد و ثبت محل طلوع و غروب خورشید در هر روز از یک مکان ثابت. اگر این کار هر روز انجام شود، بسیار دقیق خواهد بود. اما می‌توان هفته‌ای دو یا سه روز هم انجام داد تا به نتیجه‌ی مطلوب رسید. نکته‌ی مهم این است که همه‌ی رصدها باید دقیقا از یک مکان انجام شوند.

ماه (مانگ):

هلال ماه در حال بزرگ شدن است و سه‌شنبه به تربیع اول می رسد. زیباترین صحنه‌ها را انتهای هفته‌ی قبل با سیاره‌های شامگاهی ساخته بود. دوشنبه و سه‌شنبه نزدیک خوشه پروین است و چهارشنبه از دید ساکنین ایران به ستاره‌ی بتای ثور بسیار نزدیک می‌شود. دو شب پایانی هفته هم نزدیک به سیاره‌ی مشتری است.

مطلب مرتبط: ماه‌گردی‌های شبانه

مشخصات ماه در این هفته:

شنبه 2 اسفند: در ماهی (حوت) ـ فاز: 19%

یکشنبه 3 اسفند: در بره (حَمَل) ـ فاز: 29%

دوشنبه 4 اسفند: در بره (حمل) ـ فاز: 40%.

سه‌شنبه 5 اسفند: در گاو (ثور) ـ تربیع اول ـ فاز: 52%

چهارشنبه 6 اسفند: در گاو (ثور) ـ فاز: 63%

پنجشنبه 7 اسفند: در دوپیکر (جوزا) ـ فاز: 74%

جمعه 8 اسفند: در دوپیکر (جوزا) ـ فاز: 83%

سیاره‌ها:

در این هفته می‌توان همه‌ی سیاره‌ها به‌جز مریخ را در ابتدای شب مشاهده کرد. به ترتیب از سمت غرب آسمان به سوی سرسو: ناهید، تیر، کیوان، نپتون، اورانوس و مشتری. ناهید سریع غروب می‌کند. نپتون و اورانوس نیاز به تلسکوپ و مهارت دارند تا پیدا شوند. سیاره مریخ هم در صبحگاه و اندکی پیش از طلوع خورشید در همان جایی که خورشید می‌خواهد طلوع کند دیده می‌شود، اما نه به سادگی.

تیر با قدر حدود صفر در صورت فلکی حوت است. انتهای هفته پیش به بیشترین زاویه از خورشید رسید و در این هفته هم موقعیت رصدی خوبی دارد، هرچند تا آخر هفته از ارتفاع آن کاسته می‌شود. پس از غروب خورشید فرصت کمی برای رصدش در اختیار داریم.

ناهید با قدر 3.9- در آبریز است. اگر افق غربی باز و بدون مانع باشد، به‌راحتی پس از غروب خورشید دیده می‌شود. آرام آرام ارتفاع بیشتری می‌گیرد و وضعیت رصدی بهتری به‌دست می‌آورد.

مریخ از قدر 1.1 در بزماهی است. بیش از یک هفته است که وارد آسمان صبحگاهی شده ولی همچنان در موقعیت رصدی مناسبی نیست. شاید بتوان با تلسکوپ در جایی که افق شرقی بازی وجود داشته باشد آن‌را در روشنی شدید صبحگاهی مشاهده کرد.

مشتری با قدر 2.4- در میانه‌ی دوپیکر است. چون هنوز سیاره ناهید چندان ارتفاع نگرفته است، مشتری درخشان‌ترین جرم آسمانی است. با یک تلسکوپ کوچک می‌توان به راحتی جابه‌جایی قمرهای گالیله‌ای آن‌را رصد کرد.

کیوان با قدر حدود 1 در هم‌اختر ماهی است. ارتفاع کمی از افق دارد و ساعتی پس از غروب خورشید، آن هم به لبه‌ی افق نزدیک می‌شود. دیگر باید آرام آرام با این سیاره خداحافظی کرد.

اورانوس از قدر 5.8 در هم‌اختر گاو است. سمت راست و کمی پایین‌دست خوشه پروین قرار دارد. با یک دوربین دوچشمی می‌توان آن‌را یافت.

نپتون از قدر 7.8 در هم‌اختر ماهی است. یک درجه با کیوان فاصله دارد و در سمت غرب آن دیده می‌شود. دیدن آن نیازمند تلسکوپ است.

نویسنده: محمد همایونی