ستاره زتای مارافسای در مقابله با سحابی

کمان کیهانی در مقابل زتا مارافسای

ستاره زتای مارافسای در مقابله با سحابی

امتیاز عکس از: NASA, Spitzer

ستاره غول پیکر زتا مارافسای اثری «ضربه‌مانند» بر ابرهای غبارِ اطراف خودش ایجاد می‌کند که همچون رشته‌های نازکِ درخشان در این تصویر فروسرخ تلسکوپ فضایی اسپیتزر متعلق به ناسا، آشکار شده است. بادهای ستاره‌ای پر قدرتی که از این ستاره جوان و پرسرعت خارج می‌شوند، ساختاری موج مانند را در ابرهای غباری که در حال نزدیک شدن به آن هستند ایجاد می‌کنند. وجود این «کمانِ ضربه» که همچون کمان‌های ظریفِ نورانی دیده می‌شود؛ برای این ستاره فقط در طول موج فروسرخ (مادون قرمز) قابل رویت هستند.

شاید عکس زیبای بالا را دیده باشید و احتمالا از دیدنش به وجد آمده‌اید. صحنه‌ای زیبا از رودررویی ستاره زتا مارافسای با ابرهای غبار در همسایگی‌اش! در این مقاله قصد معرفی این ستاره و مکانیزمی که باعث خلق این صحنه زیبا شده است را داریم.

زتا مارافسای کیست؟

این ستاره آبی رنگ در صورت فلکی مارافسای قرار دارد و نام زِتا (از حروف الفبای یونانی) بر او نهاده شده است: زتا ـ مارافسای، یا زتای مارافسای. ستاره‌ای از قدر ظاهری ۲٫۵۷ که سومین ستاره این صورت فلکی از لحاظ روشنایی است. با استفاده از روش اختلاف منظر، فاصله آن چیزی بین ۳۶۶ تا ۳۷۰ سال نوری محاسبه شده است.

زتا مارافسای ستاره‌ای بسیار عظیم است که ۱۹ برابر جرم خورشید را در کره‌ای با قطر ۷ برابر قطر خورشید جای داده است. این ستاره از رده طیفی O است و از نوع ستارگان رشته اصلی، یعنی در مرحله بلوغِ دوران تحولش می‌باشد و با همجوشی هسته‌های هیدورژن در مرکزِ خودش، انرژی‌های فوق العاده زیادی را تولید و تابش می‌کند. ستارگان رده‌ی O بسیار داغ و به رنگ‌های آبی یا آبی سفید می‌درخشند. زتای مارافسای هم به رنگ آبی کاملا مشخصی تابش می‌کند و دمای سطحی بسیار بالایی دارد: ۳۴٫۰۰۰ کلوین! از این رو درخشندگی این ستاره هم بسیار زیاد است: ۸۰٫۰۰۰ برابر درخشندگیِ خورشید!

صورت فلکی مارافسای و ستاره زتا

موقعیت زتا مارافسای

صورت فلکی مارافسای در شمال صورت فلکی عقرب قرار دارد و به راحتی می‌توانید زتا مارافسای را پیدا کنید. کافی است ۱۶ درجه از ستاره معروف قلب العقرب به سمت شمال حرکت کنید تا به این ستاره‌ی خاص برسید.

 

سرنوشت زتا مارافسای

ممکن است قطر این ستاره کوچک به نظر برسد، اما باید دقت کرد که این ستاره هنوز در مرحله رشته اصلی است و چنین قطری در این مرحله؛ حکایت از ستاره‌ای عظیم می‌کند. همین ستاره هنگامی که با پایان یافتن سوخت اصلی هیدروژن در هسته، مرحله اصلی زندگی‌اش را طی کند به یک ابرغول قرمز فوق العاده عظیم الجثه تبدیل خواهد شد.

اخترشناسان سنّ آن را ۳ میلیون سال به دست آورده‌اند و حدس می‌زنند هم اکنون در میانه بخش اصلی زندگی‌اش (رشته اصلی) قرار دارد. زتای مارافسای طی چند میلیون سال آینده به دوران پایانی زندگی‌اش رسیده و با قطری در حدود قطر مدار سیاره مشتری به دور خورشید به صورت یک ابرغول قرمز در آسمان خواهد درخشید! نهایتا این ستاره بر اثر یک انفجار ابرنواختری به عمر خودش پایان خواهد داد و یک ستاره نوترونی یا تپ‌اختر از آن به جای خواهد ماند.

جذب میان‌ستاره‌ای

رصدها نشان داده‌اند که در مسیر بین زتا مارافسای تا منظومه شمسی، مقادیر زیادی از غبارِ میان‌ستاره‌ای قرار دارد و همین باعث می‌شود که مقدار زیادی از نورِ تابش شده از آن در این مسیر جذب شود. در واقع اگر این غبارهای میان ستاره‌ای در این بین نبود، زتا مارافسای چندین برابر درخشان‌تر دیده می‌شد و جزء ستارگان پرنور آسمان قرار می‌گرفت.

همین جذب نور توسط غبارهای میان‌ستاره‌ای باعث شده که چنین تصویر زیبایی از دید تلسکوپ‌های مرئی مخفی بماند و فقط تلسکوپ فروسرخ اسپیتزر بتواند در طول موج‌های بلند مادون قرمز این کمان‌های نورانی زیبا را آشکار کند.

دَوَران سریع!

نکته‌ای جالب در مورد این ستاره، چرخش بسیار سریع ستاره به دور خودش است. این ستاره عظیم در هر شبانه روز یک بار به دور خودش می‌چرخد. با یک محاسبه ساده می‌توان حساب کرد که سرعت هر نقطه بر استوای این ستاره نزدیک به ۴۰۰ کیلومتر بر ثانیه است! و این سرعت فوق العاده زیادی است. به قدری زیاد که اگر کمی سریع‌تر از این مقدار به دور خودش می‌چرخید، حداقل به دو قسمت تجزیه می‌شد.

منشأ این کمان کیهانی

زتا مارافسای با سرعت ۳۰ کیلومتر بر ثانیه در فضای میان ستاره‌ای حرکت می‌کند. این سرعت زیاد به همراه گسیل ذراتی بسیار پرقدرت از سطح آن موجب اثرات جالبی می‌شود. اگر در عکس بالا دقت کنید، مشخص است که این ستاره در مجاورت سحابی یا توده‌ای از گاز و غبارها می‌باشد. این ستاره جوان، بادهای ستاره‌ای پرقدرتی از ذرات گازی داغ را از سطح خود گسیل می‌کند.

از طرفی سرعتی که ستاره دارد از سرعتِ امواج صوتی در این سحابی بیشتر است و به عبارتی زتای مارافسای همچون یک هواپیمای جنگی که در سرعت‌های بالاتر از سرعت صوت، دیوار صوتی را می‌شکند؛ دیوار صوتی را در فضای این سحابی شکسته است. اثری که از این شکستنِ دیوار صوتی مشاهده می‌کنیم همین انحنای زیبایی است که در سحابی مشاهده می‌شود. به این پدیده «ضربه کمانی» ( bow shock) گفته می‌شود.

البته آن موجی که در اثر حرکت هواپیمای فراصوتی ایجاد می‌شود یا توسط حرکت یک قایق تندرو بر سطح آب ایجاد می‌شود به «موج ضربه» معروف است که با ضربه کمانی اندکی تفاوت دارد، ولی از لحاظ شکل تقریبا مشابه هستند. در مثال‌های هواپیما یا قایق، خودِ بدنه جسم در گاز یا سیال در حرکت است و با آن تعامل دارد؛ ولی در ستاره‌ای مثل زتای مارافسای، اطراف ستاره را ذرات باد ستاره‌ای فرا گرفته است و ستاره به همراه این بادِ ستاره‌ای در حال حرکت در میان آن گاز و غبار است.

بنابراین تعامل آن ذراتِ پرانرژی بادهای ستاره‌ای با گازهای سحابی است که موجب ایجاد آن حالتِ زیبای کمانی شکل در سحابی شده است. البته اگر سرعت حرکت ستاره کمتر از سرعت صوت در سحابی مجاور بود، دیگر شاهد این کمان زیبا در این سحابی نبودیم!

فاصله زتا مارافسای تا سحابی مقابلش حدود نیم سال نوری، یعنی ۸۰۰ برابر فاصله پلوتون تا خورشید است.

تهیه و تنظیم: محمد همایونی

 

ابرنواختر جدید در M77

ابرنواختر جدید در کهکشان M77

ابرنواختر جدید در کهکشان M77

ابرنواختر جدید

روز شنبه ۳ آذر ۱۳۹۷ اخترشناسان اعلام کردند که یک ابرنواختر از قدر ظاهری ۱۵ را در کهکشان مارپیچی M77 ثبت کرده‌اند. بررسی طیف این ابرنواختر نشان داد که از نوع ابرنواخترهای II (ستارگان جوانِ عظیم و منفردی که سرشار از هیدروژن هستند) است.

انفجارهای ابرنواختری که به صورت ظهور ستاره‌ای جدید دیده می‌شوند؛ از جمله پدیده‌های نادر در کیهان هستند و مطالعه آن‌ها برای اخترشناسان بسیار ارزشمند و مهم است. ابرنواختران، انفجارهای عظیم و وحشتناک ستاره‌ای هستند که طی آن نور ستاره تا صدها میلیون برابر افزایش یافته و مقادیر بسیار زیادی از ماده ستاره‌ به فضا پرتاب می‌شود. نوعِ دوم ابرنواخترها (II) در مراحل پایانی عمر ستاره‌های سنگینی اتفاق می‌افتند که معمولا بیش از ۲۵ برابر خورشید جرم دارند.

در اثر همین انفجارهاست که عناصر سنگینی که در هسته ستاره تولید شده‌اند، به فضا پرتاب شده و پس از گذشت دوران‌هایی می‌توانند در تشکیل ستاره‌های نسل‌های بعدی و ایجاد منظومه‌های سیاره‌ایِ جدید شرکت کنند.

در این ستاره تازه کشف شده، مواد حاصل از انفجار با سرعتی در حدود ۱۳۵۰۰ کیلومتر بر ثانیه در حال ترک ستاره هستند. یعنی در هر ثانیه کمی بیش از قطر کره زمین را در فضا حرکت می‌کنند!

کهکشان M77 در فاصله ۴۷ میلیون سال نوری از ما قرار دارد. یعنی این انفجار ۴۷ میلیون سال قبل اتفاق افتاده و پس از گذشت این زمان، نور آن به چشمان ما رسیده است. در تصویر زیر که توسط تلسکوپ فضایی هابل از این کهکشان گرفته شده است، می‌توان جزئیات زیادی ساختار آن را مشاهده کرد. مکان تقریبی ابرنواختر جدید را در آن علامت زده‌اند.

تصویر هابل از M77

مکان ابرنواختر جدید در کهکشان M77

رصد و مشاهده:

کهکشان M77 را به راحتی می‌توان در نزدیکی ستاره دلتا ـ نهنگ (دلتای صورت فلکی نهنگ یا قیطس) در قسمت جنوبی آسمان مشاهده کرد. کهکشان را می‌توان به کمک یک تلسکوپ کوچک (حداقل ۳ اینچی) مشاهده کرد؛ اما برای دیدن ابرنواختر ۲۰۱۸ivc  به تلسکوپی با دهانه ۱۰ اینچ و بزرگ‌تر نیاز است. این ستاره جدید در لبه قسمت روشن مرکزی کهکشان دیده می‌شود.

مکان کهکشان M77 در صورت فلکی قیطس

موقعیت کهکشان M77

 

توصیه می‌کنم در همسایگی کهکشان M77 سری هم به ستاره معروف میرا بزنید. میرا از جمله معروف‌ترین متغیرهای آسمان است که در این روزها در روشن‌ترین وضعیت خودش و از قدر ظاهری ۴ می‌درخشد و می‌توان آن را با چشم غیرمسلح دید. این ستاره در کم‌نورترین حالتش، فقط با دوربین دوچشمی یا تلسکوپ قابل مشاهده خواهد بود.

تهیه و تنظیم: محمد همایونی

 

خوشه باز جعبه جواهر

خوشه جعبه جواهر

خوشه ستاره ای جعبه جواهر

خوشه باز جعبه جواهر

خوشه ستاره‌ای «جعبه جواهر» که به نام خوشه کاپای صلیب جنوبی یا NGC 4755 هم معروف است، خوشه‌ای باز در صورت فلکی صلیب جنوبی (چلیپا) است که در سال‌های ۱۷۵۱ یا ۱۷۵۲ م توسط اخترشناس فرانسوی نیکولاس لوئیس کشف شد. این خوشه پس از آن‌که در سال ۱۸۳۰م توسط جان هرشل انگلیسی توسط تلسکوپش رصد شد و در نوشته‌های رصدی‌اش آن را همچون جواهراتی در آسمان توصیف کرد، به «خوشه جعبه جواهر» معروف شد. این خوشه به راحتی توسط چشم غیرمسلح در یک درجه‌ای جنوب ستاره قدر اول بتای صلیب جنوبی به صورت جسمی مه‌آلود دیده می‌شود.

در ابتدا نام کاپای صلیب جنوبی براساس سیستم نام‌گذاری بایر به کل این مجموعه مه‌آلود داده شده بود ولی الان در سیستم نام‌گذاری جدید، کاپا به یکی از ستاره‌های واقع در پایه طرح A مانند خوشه NGC 4755 گفته می‌شود.

نمای باز از خوشه جعبه جواهر NGC 4755

تصویر نمای باز خوشه جعبه جواهر NGC 4755

خوشه‌های ستاره‌ای باز همانند «خوشه جعبه جواهر» معمولا شامل تعدادی اندک تا چند هزار ستاره می‌شوند که ارتباط گرانشی آزادانه‌ای با هم دارند. احتمال داده می‌شود که اکثر ستارگان منفرد و حتی خورشید هم در درون یک خوشه باز متولد شده باشند. از آن جهت که همه ستاره‌های یک خوشه به صورت همزمان از درون یک سحابی تشکیل شده‌اند، گازها و ترکیبات شیمیایی مشابهی را خواهند داشت؛ و همین موضوع آن‌ها را بهترین آزمایشگاه برای مطالعه تحول ستاره‌ای می‌سازد.

خوشه‌ای جوان ولی بسیار درخشان

ویژگی مهم خوشه جعبه جواهر در جوان بودن آن است به نحوی که یکی از جوان‌ترین خوشه‌های ستاره‌ای شناخته شده محسوب می‌شود. محاسبات عمر آن را حدود ۱۴ تا ۱۶ میلیون سال تخمین زده است که واقعا عمر کمی در مقیاس زمان‌های کیهانی است. همین جوان بودن آن به همراه درخشش قابل توجهی که چندین ستاره آن دارند، نشان‌دهنده این است که این ستاره‌ها غول‌ها و اَبَرغول‌های بسیار درخشان و داغی هستند. این خوشه جوان و زیبارو با جمعیت بیش از ۱۰۰ ستاره از فاصله حدود ۶۴۴۰ سال نوری با قدر ظاهری ۴٫۲+ دیده می‌شود.

در جریان کشف و بررسی آن باید توجه کرد که نیکولاس لوئیس از یک تلسکوپ  بسیار کوچک ۱۲ میلی‌متری (نیم اینچی!) برای دیدنش استفاده کرد و اعلام کرد که گروهی از ستاره‌های زیاد را می‌توان تشخیص داد. اما پس از آن در قرن ۱۹ که جان هرشل آن را مشاهده کرد، توانست بیش از ۱۰۰ ستاره آن را به صورت دقیق بررسی کند.

خوشه باز جعبه جواهر

خوشه جعبه جواهر

قسمت مرکزی این خوشه، طرحی A مانند را می‌سازد که به صورت بارز و آشکاری در تصاویر این جعبه جواهر، خودنمایی می‌کنند. از بین ۸ ستاره درخشانی که این طرح را ساخته‌اند، فقط یکی از آن‌ها که در میانه A هم قرار دارد، یک اَبَرغول قرمز است و مراحل پایانی زندگی بسیار کوتاهش را سپری می‌کند. ولی بقیه آن‌ها ستاره‌های غول یا ابرغول آبی و سفیدی هستند که هنوز فرصت بیشتری را برای سپری کردن عمر کوتاهشان دارند.

جالب توجه این‌که ستاره‌های جوان و پرحرارت این خوشه، شامل برخی از درخشان‌ترین ستاره‌های کهکشان راه شیری هستند.

رصد و مشاهده

متأسفانه این جعبه جواهر آسمانی در نزدیکی قطب جنوب آسمان است و از ایران و مناطق موجود در نیمکره شمالی قابل مشاهده نیست. اما برای ساکنین نیمکره جنوبی، به راحتی در صورت فلکی صلیب جنوبی قابل مشاهده است. بنابراین اگر در یکی از کشورهای نیمکره جنوبی زمین زندگی می‌کنید، حتما آن را پیدا کنید و با دوربین دوچشمی یا تلسکوپ از رصد این جواهرات آسمانی لذت فراوان ببرید!

موقعیت خوشه جعبه جواهر NGC 4755

در واقع خوشه جعبه جواهر از جمله بهترین اجرام رصدی در نیمکره جنوبی است. با چشم غیرمسلح همچون ستاره مه‌آلودی از قدر ۴ قابل مشاهده است و به راحتی در جنوب ستاره بتای صلیب جنوبی یافت می‌شود. البته اگر برای دیدنش از دوربین دوچشمی یا تلسکوپ‌های کوچک استفاده شود، مناظر چشمگیر ستاره‌های آن مشاهده می‌شود. یکی از این مناظر، چراغ راهنمایی رانندگی است؛ سه ستاره‌ای که با رنگ‌های مختلف در امتداد خط وسطیِ طرح A مانند قرار دارند به «چراغ راهنمایی رانندگی» معروف شده‌اند!

[box type=”shadow” align=”aligncenter” class=”” width=””]ویدئوی زیر موقعیت جعبه جواهر را در آسمان شب نشان می‌دهد:

[button color=”blue” size=”medium” link=”https://cdn.spacetelescope.org/archives/videos/hd_1080p25_screen/heic0913a.mp4″ icon=”” target=”false”]دانلود فیلم با کیفیت بالا (۴۲ مگابایت)[/button][/box]

جعبه جواهر در منطقه‌ای بسیار شلوغ

در تصویری که در برنامه نقشه‌بردار دیجیتالی آسمان۲ (Digitized sky survey 2) از خوشه جعبه جواهر و مناطق اطراف آن تهیه شده است، کاملا مشهود است که این خوشه در ناحیه‌ای غنی از ستاره و ابرهای غبار در جنوب راه شیری قرار گرفته است. در این عکس که میدان وسیعی را شامل می‌شود، یکی از ستاره‌های اصلی صلیب جنوبی (بتا) را به همراه قسمتی از ابر تاریک و عظیم Coal Sack می‌توان دید. مجاورت همین ابر عظیم در کنار جعبه جواهر و اثراتی که بر نور ستاره‌های آن ایجاد می‌کند، باعث شده که فاصله خوشه تا ما با خطای زیادی محاسبه شود.

خوشه جعبه جواهر NGC 4755 از دید DSS2

خوشه جعبه جواهر NGC 4755 در دریایی از ستاره

جعبه جواهر از دید تلسکوپ فضایی هابل

تصاویری که از سطح زمین از خوشه NGC 4755 گرفته می‌شود، سرشار از رنگ‌هایی است که در محدوده نور مرئی دیده می‌شوند. اما وقتی تلسکوپ فضایی هابل بخواهد بر فراز جوّ زمین از آن تصویربرداری کند، می‌تواند در محدوده وسیعی از طول موج‌های کوتاه فرابنفش تا بلند فروسرخ نزدیک را پوشش دهد. برای این کار از میان فیلترهای متفاوت عکس‌های مختلفی ثبت می‌شوند و با ترکیب آن‌ها، چنین تصویری با جزئیات فراوان و منحصر به فرد تهیه می‌شود. تصویری که تا قبل از آن از خوشه‌های باز دیده نشده بود.

خوشه جعبه جواهر NGC 4755 از دید هابل

نمای بسته از خوشه جعبه جواهر NGC 4755

در این تصویر زیبای هابل از جعبه جواهر، چندین ستاره بسیار درخشانِ ابرغول آبی، یک ابرغول قرمزِ یاقوت‌گون و انواع دیگری از ستاره‌های رنگارنگ درخشان خودنمایی می‌کنند؛ که البته باید تعداد زیادی ستاره‌های کم فروغ را هم به آن اضافه کرد. رنگ‌های جذابی که از این جمعیت ستاره‌ها مشاهده می‌شود، نتیجه‌ای است از تفاوت در شدت تابش‌های فرابنفش آن‌ها.

از طرفی این همه تنوعی که در میزان درخشش ستاره‌های این خوشه مشاهده می‌شود، به علت تفاوت زیاد در جرم ستاره‌های آن است. ستاره‌های بسیار درخشان و ابرغول‌ها جرم‌هایی در حدود ۱۵ تا ۲۰ برابر خورشید دارند در حالی که آن ستاره‌های ضعیف و کم فروغی که در تصویر هابل قابل تشخیص‌اند، کمتر از نصف جرم خورشید را دارند. ستاره‌های سنگین بسیار درخشان‌اند و به سرعت عمر خود را طی می‌کنند تا به مراحل پایانی برسند، در حالی که ستاره‌های کوچک و کم‌جرم با درخشش ضعیفِ خودشان عمری بسیار طولانی را تجربه خواهند کرد.

خوشه جعبه جواهر NGC 4755

نمای دور تا نزدیک خوشه جعبه جواهر NGC 4755

 

[button color=”red” size=”big” link=”https://setareshenas.com/download/4764/” icon=”” target=”false”]دانلود PDF مقاله[/button]

 

نویسنده: محمد همایونی

سحابی اطراف ستاره نوترونی RX-J1856.5-3754

نزدیک ترین ستاره نوترونی به زمین

نزدیک ترین ستاره نوترونی به زمین کدام ستاره است؟

نزدیک ترین ستاره نوترونی RX-J1856.5-3754

در حال حاضر ستاره RX J1856.5-3754 نزدیک‌ترین ستاره نوترونی به زمین است که در صورت فلکی تاج جنوبی (اکلیل جنوبی) از قدر ظاهری ۲۵٫۶+ می‌درخشد. یعنی ۱۰۰ میلیون مرتبه کم‌نورتر از کم‌نورترین ستاره‌هایی که با چشم غیرمسلح در آسمانی کاملا تاریک می‌توان دید! البته چنین ستاره کم فروغی را فقط با تلسکوپ‌های عظیم می‌توان آشکار کرد.

به نظر می‌رسد که این ستاره نوترونی متعلق به سیستم دوگانه‌ای بوده که حدود یک میلیون سال قبل در اثر انفجاری ابرنواختری متلاشی شده و هسته آن به این صورت نوترونی باقی‌مانده است. این ستاره اکنون با سرعت ۱۰۸ کیلومتر بر ثانیه در فضای بین ستاره‌ای در حرکت است!

[box type=”shadow” align=”aligncenter” class=”” width=””]

حرکت نزدیک ترین ستاره نوترونی RX-J1856.5-3754

حرکت ستاره نوترونی RX-J1856.5-3754 که با توجه به زمان‌های مشخص شده، توسط تلسکوپ فضایی هابل ثبت شده است.[/box]

این ستاره در سال ۱۳۷۱ کشف شد و رصدهایی که تا چهارسال بعد از آن انجام شد، نشان از نوترونی بودن آن داشت؛ البته آن هم نزدیک‌ترین ستاره نوترونی به زمین. محاسبات ابتدایی حکایت از آن داشت که فاصله آن ۱۵۰ تا ۲۰۰ سال نوری از ماست. اما محاسبات دقیق‌تری که در سال ۱۳۸۱ توسط رصدخانه پرتوی ایکس چاندار انجام شد، نشان داد که فاصله‌اش از ما حدود ۴۰۰ سال نوری است.

ستاره‌ نوترونی چیست؟

هرگاه ستاره‌های بسیار سنگین به پایان عمر خود می‌رسند در اثر یک انفجار مهیب «ابرنواختری» قسمت بسیار زیادی از جرم و ماده خود را به فضا پرتاب می‌کنند، اما قسمت مرکزی آن بر اثر نیروی گرانش شدیدی که ایجاد شده است، برروی خودش فرومی‌ریزد و کره‌ای بسیار فشرده و چگال از نوترون را می‌سازد. یک ستاره نوترونی معمولی جرمی به اندازه خورشید را در کره‌ای به قطر ۲۰km فشرده و متراکم کرده است. فوق العاده وحشتناک است!

توضیحات بیشتر و معرفی کامل را در مقاله «ستارگان نوترونی و تپ اخترها» مطالعه کنید.

تصویر پرتو X نزدیک ترین ستاره نوترونی RX-J1856.5-3754

تصویر پرتو X ستاره نوترونی RX-J1856.5-3754

ستاره نوترونی یا کوارکی؟

اتفاق جالبی که در روند بررسی آن افتاد، محمتل بودن آن به عنوان یک «ستاره کوارکی» بود. محاسبات اولیه‌ای که از ترکیب داده‌های رصدخانه فضایی چاندرا با تلسکوپ فضایی هابل انجام شده بود، دمای سطحی آن را ۷۰۰٫۰۰۰ درجه سانتیگراد نشان می‌داد. چنین دمایی هم حاکی از کره‌ای به قطر ۴ تا ۸ کیلومتر برای این ستاره عجیب و غریب بود. این اندازه با توجه به جرم آن، بسیار کوچک‌تر از قطر یک ستاره نوترونی است؛ از این‌رو دانشمندان احتمال دادند که RX J1856.5-3754 یک ستاره کوارکی باشد.

ولی، تجزیه و تحلیل‌های دقیق‌تری که سال‌های بعد روی داده‌های چاندرا و هابل انجام گرفت، دمای سطحی آن را ۴۳۴٫۰۰۰ درجه سانتیگراد به دست آورد و همین نتیجه باعث شد که قطر بزرگ‌تری برای آن تخمین بزنند. قطر  ۱۴km برای آن بسیار به اندازه یک ستاره نوترونی نزدیک است؛ و بدین ترتیب RX J1856.5-3754 از لیست کاندیداهای ستاره‌های کوارکی خارج شد.

سحابی مخروطی کوچک

سحابی اطراف ستاره نوترونی RX-J1856.5-3754

سحابی مخروطی ستاره نوترونی RX-J1856.5-3754

اما ماجرای این تصویر با دریایی از ستارگان ریز و درشت چیست؟

یکی از تلسکوپ‌های ۸٫۲ متری رصدخانه VLT این تصویر را در سه طول موج مختلف و خاص ثبت کرده است تا بتواند جزئیات اطراف ستاره نوترونی را آشکار کند. البته همین فیلترهای خاص باعث شده‌اند که رنگ‌های ستاره‌ها غیرواقعی باشند.

با دقت زیاد می‌توان یک سحابی کوچولوی مخروط شکل را به رنگ قرمز یا صورتی در مرکز عکس مشاهده کرد. این مخروط کوچک در واقع به علت حرکت سریع ستاره نوترونی RX J1856.5-3754 در گازهای سرد میان‌ستاره‌ای به وجود آمده است. می‌توانید ستاره نوترونی مورد نظرمان را در نوک این مخروط به صورت یک نقطه خیلی کم نور آبی رنگ مشاهده کنید. این پدیده همانند آن موج‌های مخروطی شکلی است که در جلوی یک قایق تندرو بر سطح آب ایجاد می‌شود که همواره خود قایق بر نوک این مخروطها قرار دارد. «موج شوک» نام این گونه موج‌هایی است که به علت حرکت سریع منبع موج در محیط انتشار آن ایجاد می‌شود.

[box type=”shadow” align=”aligncenter” class=”” width=””]

ویدئویی از ایجاد «موج شوک» توسط یک قایق بر سطح آب[/box]

RX J1856.5-3754 به علت فاصله کمی که از  زمین دارد، مرکز توجه اخترفیزیکدانان بوده تا بتوانند به درک بهتر و دقیق‌تری از ساختار و جزئیات ستاره‌های نوترونی برسند.

صورت فلکی تاج یا اکلیل جنوبی

صورت فلکی تاج جنوبی محل نزدیک ترین ستاره نوترونی به زمین

[box type=”shadow” align=”aligncenter” class=”” width=””]

ویدئوی موقعیت ستاره نوترونی RX J1856.5-3754 در آسمان[/box]

 

[button color=”blue” size=”big” link=”https://setareshenas.com/download/4492/” icon=”” target=”false”]دانلود PDF مقاله[/button]

نویسنده: محمد همایونی

سیمای راه شیری در یک آسمان تاریک

تعداد ستاره های آسمان چقدر است؟

تعداد ستاره های آسمان که با چشم می‌توان دید چقدر است؟

سیمای راه شیری در یک آسمان تاریک

نمای راه شیری

هرگاه در شبی تاریک و به دور از هیاهوی شهر و آلودگی نوری آن به آسمان تیره‌گون شب نگاه کرده باشید، احتمالا حدس زده‌اید که ده‌ها هزار ستاره در آن گنبد آسمانی نورافشانی می‌کنند. دریایی از بی‌شمار ستاره که به نظر از شمارش خارج اند. به نظر شما تعداد ستاره های آسمان چقدر است؟ ممکن است افراد مختلف نظرات متفاوتی در تعداد ستاره‌ها داشته باشند، ولی مطمئنا هزاران ستاره را می‌توان شمارش کرد! 

واقعا چه تعداد ستاره؟

ولی واقعا چه تعداد ستاره را در آسمانی تاریک و عالی می‌توان دید؟

این شمارش را خترشناسی از دانشگاه ییل، در دهه‌های گذشته انجام داده و خیال همه را راحت کرده است. «دوریت هافلایت» در دانشگاه ییل که به علت فعالیت‌هایش روی ستاره‌های متغیر شناخته شده‌است «فهرست ستاره‌های روشن ییل» را جمع‌آوری کرده است. او برای تهیه این فهرست، ستارگانی که از قدر ۶٫۵ روشن‌تر هستند، یعنی همه آن‌هایی را که با چشم غیرمسلح می‌توان دید، جدول‌بندی کرد.

هرچند ممکن است با دیدن پاسخ این سوال که «تعداد ستاره‌های آسمان چقدر است؟» غافلگیر شوید، ولی نتیجه فهرست‌بندی او تعداد غیرمنتظره ۹۰۹۶ ستاره را برای کل کره آسمان  به ما نشان می‌دهد؛ تازه آن هم در شرایطی که تاریک‌ترین آسمان‌ها را تجربه کنیم. از طرفی چون در هرلحظه فقط نیمی از کره سماوی را می‌بینیم، بنابراین هرگاه به گنبد آسمانِ پرستاره شب نگاه کنیم نصف این عدد یعنی ۴۵۴۸ ستاره را می‌بینیم که با توجه به فصل‌های مختلف، اندکی هم متفاوت خواهد بود. شما را نمی‌دانم، ولی به نظر من که این رقم، بخش کوچکی است از آن چیزی که هر شخصی می‌تواند در یک آسمان تاریک خارج از شهر، در آسمان شب مشاهده کند! اما باید بپذیریم که این یک آمار و عدد واقعی است. کافی است دست به کار شوید و این شمارش را در مکانی با آسمانی کاملا تاریک با همراهی چند نفر از دوستان و علاقه‌مندان نجوم به امتحان بگذارید.

[box type=”shadow” align=”aligncenter” class=”” width=””]

آسمان بسیار تاریک برای چشم غیرمسلح

سیمای شبیه‌سازی شده آسمانی با حدّ قدر ۶٫۵ توسط نرم افزار استلاریوم.

آسمان های بسیار تاریک که هیچ آلودگی نوری در آن‌ها نیست.[/box]

اثر موقعیت جغرافیایی در تعداد ستاره‌ها

در دو قطب شمال و جنوب زمین که نقاط شمال و جنوبِ آسمان دقیقا در سمت الرأس ناظر قرار می‌گیرند، هیچ ستاره‌ای نه طلوع می‌کند و نه غروب! از این رو در این دو نقطه حدود ۴۵۰۰ ستاره را در هر شبِ کاملا تاریک از سال در آسمان می‌توان شمارش کرد. این مقدار برای این دو نقطه در شب‌های مختلف سال و ساعت‌های مختلف، تغییری نخواهد کرد.

اما در عرض‌های میانیِ شمالی، ستاره قطبی در میانه آسمان و درسمت شمال آن است. همین موضوع به ما اجازه می‌دهد تا کمی هم به قلمرو جنوبی کره آسمان نفوذ کنیم و تعدادی از ستاره‌های نیمکره جنوبی آسمان را هم ببینیم. (البته برای عرض‌های میانی جنوبی در نیمکره جنوبی هم وضع به همین منوال خواهد بود) مثلا در عرض جغرافیایی ۴۵ درجه شمالی در طول یک دوره یک ساله می‌توانیم بیش از نیمی از ستاره‌های کل آسمان را ببینیم. در چنین مکانی رقم ستاره‌ها به حدود ۶۸۰۰ عدد می‌رسد که هرچند هنوز هم از آن‌چه در یک آسمان تاریک، به چشم می‌آید خیلی کمتر است ولی می‌توان آن را به حد کافی قابل قبول دانست.

قدر ظاهری ستاره‌ها و تعداد آن‌ها

اخترشناسان برای شناسایی و بیان روشنایی ظاهری ستاره‌ها و سیاره‌ها از مقیاسی به نام «قدر ظاهری» استفاده می‌کنند. در این مقیاس، عددی به روشنایی ستاره نسبت داده می‌شود که قدر ستاره نام دارد. هر مقدار  قدر، معادل ۲٫۵ برابر افزایش روشنایی نسبت به قدر بعد از خودش است. مثلا نسرطائر در صورت فلکی عقاب با قدر حدود ۱+ می‌درخشد و ۲٫۵ برابر روشن‌تر از یک ستاره قدر ۲+ است. یک ستاره قدر ۲+ هم ۲٫۵ مرتبه روشن‌تر از ستاره‌ای از قدر ۳+ است و به همین ترتیب این سیستم قدر ظاهری پیش می‌رود. اگر همین روش را ادامه دهیم، متوجه می‌شویم که ستاره‌ای از قدر ۱+ به اندازه ۱۰۰ (= ۲٫۵×۲٫۵×۲٫۵×۲٫۵×۲٫۵) برابر روشن‌تر از یک ستاره قدر ۶ دیده می‌شود.

همینطور که می‌بینیم هرچه ستاره روشن‌تر باشد، عدد قدر آن کوچک‌تر و کوچک‌تر است. از این‌رو ستاره‌هایی که از قدر ۱+ هم روشن‌تر باشند دارای قدرهای صفر و منفی خواهند بود. مانند شباهنگ که روشن‌ترین ستاره آسمان است و از قدر ۱٫۴- می‌درخشد. سیاره مشتری با قدر ۲٫۵- و سیاره ناهید ۴٫۴- و ماه کامل ۱۲٫۷- و خورشید که پرنورترین جسم قابل رویت از روی کره زمین است از قدر ۲۶٫۷- نورافشانی می‌کنند.

[box type=”shadow” align=”aligncenter” class=”” width=””]حدّ قدر یک مکان یعنی قدر کم‌نورترین ستاره‌هایی که در آن  مکان می‌توان دید.

حدّ قدر یک ابزار هم عبارت از قدر کم‌نورترین ستاره‌ای است که توسط آن ابزار قابل رویت است.

حد قدر برای ابزارهای مختلف

محدوده قدر ابزارهای مختلف

[/box]

در حالی که کل ستاره‌های قابل رویت با چشم غیرمسلح بی‌شمارند؛ ببینیم در محیط‌های شهری که اغلب ماها زندگی می‌کنیم، چه اتفاقی می‌افتد. در شهرهای متوسط و حومه شهرهای بزرگ که حدّ قدر قابل مشاهده با چشم حدود ۴+ است، در نهایت ۹۰۰ ستاره در کل آسمان قابل شمارش است. و اگر در شهر بزرگی با حدّ قدر ۳+ (کم‌نورتر از ستاره‌های آبگردان در صورت فلکی دب اکبر) باشیم، نهایتا ۲۸۰ ستاره را در کل آسمان خواهیم دید که در هر لحظه حدود ۱۴۰ ستاره قابل شمارش خواهد بود. مرکز شهر تهران، تقریبا چنین وضعیتی دارد.

[box type=”shadow” align=”aligncenter” class=”” width=””]

آسمان روشن - آموزش نجوم توسط محمد همایونی

آسمان شب عکس قبل در یک شهر بزرگ با آلودگی نوری زیاد که حدّ قدر آن ۲٫۵ است. آلودگی نوری باعث می‌شود یک ته رنگ قرمز زمینه آسمان را فرابگیرد.

شبیه‌سازی با: استلاریوم[/box]

از این رو برای افرادی که همیشه در زیر گنبد سراسر روشن شب‌های شهرهای بزرگ زندگی می‌کنند، جای تعجب نیست که وقتی برای اولین بار در یک مکان روستایی با آسمانِ پرستاره آن‌جا مواجه می‌شوند، غرق در شگفتی و ذوق‌زدگی شوند.

ستاره‌های کم نور خیلی بیشتر هستند

نکته‌ای جالب این‌که تعدادِ ستارگان کم نور خیلی بیش‌تر از ستاره‌های پرنور است، پس اگر ابزار دید خودمان را هم تغییر دهیم تعداد ستاره‌های قابل رویت به صورت قابل توجهی افزایش می‌یابند. به عنوان مثال حدّ قدر استاندارد برای یک دوربین دوچشمی به قطر  ۵۰ میلی‌متر برابر ۹+ است که این دوربین دورنمایی از ۲۱۷۰۰۰ ستاره را در کل آسمان به روی ما باز می‌کند. شگفت‌انگیز نیست؟! یک تلسکوپ ۳ اینچ هم گنجینه‌ای بزرگ از ۵٫۳ میلیون ستاره را برای ما آشکار خواهد کرد که مشاهده تک تک آن‌ها به اندازه یک عمر لذت‌بخش فرصت می‌خواهد. آیا شهامت جلورفتن با ابزار بزرگ‌تر را دارید؟!

[box type=”shadow” align=”aligncenter” class=”” width=””]

آسمان بسیار تاریک با حدّ قدر 9.5

شبیه سازی آسمان با حدّ قدر ۹٫۵

اگر چشمانی داشتیم که می‌توانست همچون یک دوربین دوچشمی ۵۰ میلی‌متری آسمان را مشاهده کند، آسمان را این‌گونه می‌دیدیم! واقعا دیوانه کننده بود.[/box]

در بهترین شرایط دید می‌توان با یک تلسکوپ ۱۵ اینچ، ستاره‌های قدر ۱۶ را مشاهده کرد و در این حد قدر تعداد ۳۸۰ میلیون ستاره را می‌توان دید. واقعا چه کسی این تعداد را شمارش کرده است؟ تلاش کنید و ببینید با دوربین دوچشمی خود چه تعداد از اجرام سماوی را می‌توانید رصد و مشاهده کنید؟!

[button color=”blue” size=”big” link=”https://setareshenas.com/download/4420/” icon=”” target=”false”]دانلود PDF این مقاله[/button]

منیع: skyandtelescope.com

تهیه و تنظیم: محمد همایونی

سهیل دومین ستاره آسمان

ستاره سهیل دومین ستاره آسمان

ستاره سهیل پس از شباهنگ روشن‌ترین ستاره در آسمان است. این ستاره به راحتی از نیمکره جنوبی زمین در اکثر شب‌های سال مشاهده می‌شود. در واقع برای مناطق وسیعی از سرزمین‌های جنوبی زمین، سهیل یکی از ستارگان حول قطبی است و هیچ‌گاه غروب نمی‌کند!

سهیل دومین ستاره آسمان

ستاره سهیل

ولی در نیمکره شمالی وضعیت دیدنش به راحتی امکان پذیر نیست. با توجه به اندازه میل حدود ۵۳ درجه جنوبی سهیل، این ستاره را در عرض‌های جغرافیایی بالاتر از ۳۷ درجه شمالی به هیچ وجه نمی‌توان دید، زیرا اصلا در این مناطق طلوع نمی‌کند. به هر میزان که عرض جغرافیایی محل سکونت شما از ۳۷ درجه شمالی کمتر (جنوبی‌تر) باشد، دیدن آن برای شما ساده‌تر و در مدت زمان بیشتری امکان پذیر خواهد بود.

از این رو در استان‌های آذربایجان شرقی و غربی این ستاره هیچ‌گاه طلوع نمی‌کند و در تهران هم حداکثر ۲ درجه بالای افق جنوبی ارتفاع می‌گیرد. هر چه به سمت شهرهای جنوبی‌تر جابه‌جا شویم حداکثر ارتفاع آن بیشتر و شرایط دیدنش ساده‌تر می‌شود. بیشترین مقدار ارتفاع آن هم در چابهار است که به ۱۲ درجه از افق جنوبی می‌رسد. در حقیقت به همین دلیل که این ستاره از ایران زمین کم پیداست، در آن مثل معروف سرِ زبان‌ها افتاده است که: «چی شده، ستاره سهیل شدی؟!»

مشاهده ستاره سهیل

سهیل پرنورترین ستاره صورت فلکی شاه تخته است و این صورت فلکی در جنوب صورت فلکی سگ بزرگ قرار گرفته که از جمله صورت‌های فلکی زمستانه است. سهیل را به علت قرار گرفتن در پایین (جنوب) شِعرای یمانی به راحتی می‌توان در آسمان یافت؛ البته در مرکز و جنوب ایران. هنگامی که شباهنگ (شعرای یمانی) به بالاترین ارتفاع خود در آسمان برسد، ستاره سهیل هم تقریبا به بالاترین ارتفاع خود رسیده و پایین دست شباهنگ در نزدیکی افق جنوبی خودنمایی می‌کند. به علت نورانیت بالای آن به راحتی می‌توان آن را در آسمان جنوبی پیدا کرد.

البته چون در اکثر مناطق ایران و بقیه مناطقی که در عرض‌های حدود ۳۰ درجه شمالی هستند این ستاره در مجاورت افق جنوبی دیده می‌شود، باید هم افق جنوبیِ باز داشته باشیم و هم آسمانی پاک و تمیز؛ وگرنه یا در پشت عوارض زمینی مخفی می‌شود یا در غبار و آلودگی جوّی، فروغ خودش را از دست می‌دهد.

مکان ستاره سهیل

موقعیت سهیل در آسمان نیمکره شمالی

پس کافی است در شب‌های سرد زمستانی، ستاره شباهنگ (شعرای یمانی) را زیر نظر بگیرید و زمانی که به بالاترین ارتفاع خود در طول شب رسید (که دقیقا برفراز جنوب افق شما قرار گرفته است) می‌توانید ستاره سهیل را در زیر آن و به فاصله کمی از افق جنوبی مشاهده کنید. در اطراف آن ستاره پرنوری وجود ندارد و به راحتی می‌توانید آن را تشخیص دهید. نکته دیگر این‌که اگر امتداد سه ستاره‌ای که خنجر شکارچی را در صورت فلکی جبار تشکیل می‌دهند، به سمت جنوب ادامه دهیم به ستاره سهیل می‌رسیم.

سهیل

ستاره سهیل

نام سهیل

این ستاره نام‌های بسیاری در کشورها و سرزمین‌های مختلف داشته است. اسم لاتین آن Conopus ریشه در کلمه یونانی‌ای دارد که بطلمیوس در کتاب المجسطی با همین تلفظ به کاربرده است. دانشمندانی نظیر اراتوستن، اَبَرخُس و حتی ادموند هالی هم با نام‌هایی بسیار نزدیک به همین واژه از آن نام برده‌اند.

اما واژه «سهیل» بیش از ۱۴ قرن است که در منطقه خاورمیانه و در زبان‌های فارسی، ترکی و عربی به کاربرده می‌شود. حتی در کتاب کلیله و دمنه هم آن را با نام «انوارِ سهیلی» بیان کرده‌اند. در زبان عرب به نام ستاره «جنوب» هم شناخته شده است از آن جهت که این ستاره برفراز ضلع جنوب شرقی کعبه (قبله‌گاه مسلمانان) طلوع می‌کند.

مشخصات فیزیکی ستاره سهیل:

فاصله سهیل را تا قبل از به کارگیری ماهواره اَبَرخُس (هیپارخوس) با تقریب بسیار زیاد از ۹۶ تا ۱۲۰۰ سال نوری تخمین زده بوند. ولی مشاهدات و محاسبه‌های ابرخس فاصله آن را حدود ۳۱۰ سال نوری نشان می‌دهد.

سیهیل یک غول سفید است و از نزدیک‌ترین ستارگان غول به منظومه شمسی است که هرگاه در آینده با یک انفجار ابرنواختری به زندگی خود پایان ‌دهد، جلوه و شکوه وصف‌ناپذیری را (و چه بسا خطرناک) برای ساکنان زمین به نمایش خواهد گذاشت و برای مدت‌ها آسمانِ شبانه را با نور خود روشن خواهد کرد.

این ستاره با جرم ۸ برابر جرم خورشید یک غول بسیار داغ و سوزانی است که باعث شده بیش از ۱۰٫۰۰۰ برابر خورشید درخشندگی داشته باشد و از قدر ظاهری ۰٫۷۴- در آسمان بدرخشد. با توجه به فاصله و قدرمطلق ۵٫۷- آن اگر به جای ستاره شباهنگ قرار می‌گرفت آن را همچون ستاره‌ای از قدر ظاهری  ۸٫۶- یعنی ۷۱۳ برابر روشن‌تر از شباهنگ در آسمان می‌دیدیم!

با توجه به اندازه‌گیری‌های انجام شده، قطر آن حدود ۷۰ برابر قطر خورشید است که اگر در منظومه شمسی به جای خورشید قرار بگیرد قسمت زیادی از فضای داخل مدار عطارد را اشغال می‌کند. در تصویر شبیه‌سازیِ زیر نمایی را که از فاصله ۳ واحد نجومی از خورشید و سهیل می‌توانستیم ببینیم، مشاهده می‌کنیم. به مدار عطارد و اندازه قرص سهیل دقت کنید!

مقایسه سهیل با خورشید

مقایسه اندازه سهیل با خورشید

دمای سطحی سهیل فقط دو درجه کمتر از ۷۰۰۰ کلوین اندازه‌گیری شده است، که حکایت از داغ بودن آن می‌کند. اما در خصوص سن و مدت عمر آن اطلاع دقیقی در دست نیست؛ تنها چیزی که از آن اطمینان داریم این است که این غول سفید رنگ هنوز در ابتدای عمرش هست و تا پایان یافتن سوخت هیدروژنش زمان زیادی را در اختیار دارد. هرچند که با توجه به درخشندگی و جرمی که دارد، عمر نهایی آن نهایتا چند ده میلیون سال بیشتر نخواهد بود. مقایسه کنید با عمر چند میلیارد ساله خورشید! پایان عمر آن هم با یک انفجار ابرنواختری همراه خواهد بود؛ یک مرگ باشکوه!

سیب شمیران و ستاره سهیل!

علاوه بر مَثَل معروف «ستاره سهیل شدی!» نمونه دیگری از تأثیر این ستاره در زندگی مردم را می‌توان در مردم تهران قدیم و به خصوص کشاورزان شمیران یافت! آن‌ها معتقد بودند که سیب شمیران هنگامی می‌رسد و به اصطلاح «لُپ گلی» می‌شود که ستاره سهیل طلوع کند و نورش بر درختان سیب شمیرانات بتابد. این عقیده حکایت از زمان اولین طلوع و ظاهر شدن ستاره سهیل در آسمان تهران دارد که اواخر شهریور و اوائل مهرماه است. در این زمان می‌توان طلوع سهیل را در آسمان سحرگاهی در افق جنوبی تهران و شمیران مشاهده کرد؛ که همزمان است با رسیدن سیب‌های شمیران!

 

نویسنده:

محمد همایونی

 

آموزش نجوم توسط محمد همایونی

دوگانه ها و دوچشمی ها

ستارگان دوگانه یا به اختصار «دوگانه‌ها» از جمله اجرامی در آسمان هستند که هم برای رصدگران آماتور و دوست‌دار آسمان شب جذاب و دیدنی هستند و هم برای منجمان حرفه‌ای که به مطالعه فیزیک و سرگذشت و ساختار این منظومه‌ها مشغولند، پراهمیت هستند. در آسمان طیف وسیعی از انواع دوگانه‌ها و چندگانه‌ها را می‌توان پیدا کرد که آن‌ها را می‌توان با چشم غیرمسلح، دوربین‌های کوچک و نهایتا تلسکوپ‌های بزرگ مشاهده کرد.

این مقاله مخصوص اعضای ویژه است و به زودی دسترسی عمومی آن محدود می‌شود

از آن جهت که دوربین‌های دوچشمی ابزاری بسیار عمومی در دست اکثر علاقه‌مندان است، در این مقاله در خصوص رصد دوگانه‌ها با دوچشمی‌ها صحبت می‌کنیم. در کنار این مقاله هم یک لیست نسبتا غنی از دوگانه‌هایی که مناسب برای رصد با دوربین‌های دوچشمی هستند، آماده شده است که می‌تواند برای رصدهای شما بسیار کارگشا باشد.

(فعلا آن را از بخش محصولات آموزشی با عنوان «۱۱۵ دوگانه» می‌توان تهیه کرد.)

آموزش نجوم توسط محمد همایونی

عوامل مؤثر در تفکیک دوگانه‌ها

منظور ما از رصد دوگانه‌ها توسط دوچشمی، مشاهده هر ستاره عضو به صورت یک نقطه منفرد در کنار عضو دیگر و قابل رویت آن سیستم است. این که چقدر به خوبی بتوانیم از عهده این کار برآییم، به عوامل مختلفی بستگی دارند که عبارتند از:

۱ـ قدرت دید چشم     ۲ـ  شرایط جوّی آسمان     و      ۳ـ  توانایی ابزار مورد استفاده‌مان.

که قدرت و توان ابزار هم به دو عامل زیر بستگی دارد:

۱ـ توان بزرگنمایی دوربین           ۲ـ   قطر دهانه لنزهای شیئی آن.

به عنوان مثال برای یک دوچشمیِ ۵۰×۷ بزرگنمایی ۷ برابر است و قطر دهانه آن هم ۵۰ میلی‌متر است؛ که این‌ها مشخص می‌کنند این ابزار چقدر می‌تواند جزئیات را برای ما نمایان کند. هنگام رصد دوگانه‌ها، این خصوصیات است که مشخص می‌کند آیا ستارگان نزدیک به هم قابل تفکیک هستند یا نه. هرگاه مؤلفه‌های یک دوگانه به صورت کاملا مجزا مشاهده شوند، گفته می‌شود که آن‌ها تفکیک شده‌اند.

قدر ظاهری مؤلفه‌های یک دوگانه یا چندگانه، می‌توانند تفاوت‌های زیادی داشته باشند. از حالتی که هردو مؤلفه را می‌توان با چشم غیر مسلح دید تا حالتی که یک یا هر دوی مؤلفه‌ها به قدری کم‌نور باشند که نه تنها با دوچشمی دیده نشوند، بلکه تلسکوپ‌های بزرگ برای تفکیکش نیاز باشد.

چشم ما می‌تواند به راحتی گروه‌های زیادی از جفت ستارگان با نور خفیف و هم قدری که جدایی زاویه‌ای زیادی داشته باشند را، تفکیک کند. تعدادی از اجرام ثبت شده در لیست راهنمای ستارگان هم چنین خاصیتی را دارند و می‌توان آن‌ها را با چشم غیرمسلح تفکیک کرد. هرچه قدر اختلاف قدر مؤلفه‌ها بیشتر و جدایی زاویه‌ای آن‌ها از هم کمتر باشد، تفکیک کردن‌شان هم به ستارگان مجزا مشکل‌‌تر خواهد شد. به عنوان مثال دو ستاره از قدر ۴ که در فاصله “۷۰ باشند راحت‌تر از دو ستاره‌ای که در همین فاصله باشند ولی یکی از قدر ۴ و دیگری از قدر ۶ باشد؛ تفکیک می‌شوند. دلیلش این است که چشم ما به سختی می‌تواند جبران تفاوتِ زیاد در درخشندگی را همزمان انجام دهد؛ و همین موضوع توانایی ما را در جداسازی مولفه‌های با اختلاف روشنایی زیاد،‌ محدود می‌کند.

آموزش نجوم توسط محمد همایونی

قدرت چشم انسان

چشمان ما در تاریکی عکس العمل متفاوتی را در «دیدن» از خود نشان می‌دهد؛ و بهترین دیدِ بهینه در شب برای آن‌ها بستگی به میزان سازگاری با تاریکی محیط دارد. به عبارت دیگر هنگام دیدن جزئیات اجسام در محیط تاریک رصدگاه، باید فرصت زمانی مناسب را برای عادت کردن چشم به تاریکی منتظر ماند تا چشم قدرت واقعی خودش را در تفکیک جزئیات به دست آورد.

ممکن است نیم ساعت یا بیشتر طول بکشد تا قطر مردمک چشم ما به بیشترین گشودگی ممکنش در تاریکی برسد و همزمان فرآیندهای شیمیایی در شبکیه هم بتواند آن را به بیشترین حساسیتِ ممکن در نور خفیف رصدگاهی برساند. هرچه انطباق با تاریکی چشم بهتر و بیشتر باشد، بهتر می‌تواند مؤلفه‌های کم نور دوگانه‌ها را تفکیک کند.

از طرفی مهارت «نگاه کردن چَپَکی» (انحرافی) نه مستقیم به ستاره مورد نظر هم می‌تواند مؤلفه‌های کم نور را آشکار کند. اگر یک ستاره خودش را فورا به شما نشان نداد، عجله نکنید؛ صبور باشید و به نگاه کردن خود ادامه دهید. در موارد زیادی اتفاق می‌افتد که چشم شما دیر با تاریکی سازگاری پیدا می‌کند و با کمی صبوری و پافشاری در پشت چشمی دوربین قادر خواهید بود زیبایی‌های زیادی را از آسمان به عنوان پاداش دریافت کنید.

۷ نکته در رصد با دوچشمی‌ها

۱ـ اولین نکته حیاتی این‌‌که قبل از هر برنامه رصدی، از تنظیم درست دوربین دوچشمی خود مطمئن باشید. در وهله اول از تنظیم بودن مردمک‌های خروجی آن با چشم‌تان مطمئن باشید که فاصله آن‌ها با فاصله چشم‌های شما منطبق باشد. باید طوری باشد که وقتی از پشت هردو چشمی به آسمان نگاه می‌کنید، فقط یک دایره واحد را به عنوان میدان دید ببینید.

دوربین دوچشمی

۲ـ  نکته مهم دیگر تنظیم فوکوس هر چشمی به صورت مجزاست. از آن‌جا که هر چشمی دوربین‌های دوچشمی جداگانه تنظیم می‌شوند، پس باید در ابتدای رصد، دقت بالایی را برای تنظیم فوکوس و تیز بودن تصویر ستارگان در هر دو چشمی به خرج دهید. در رصد ستارگان بر خلاف سحابی‌ها و کهکشان‌ها، حتما باید تصویر درنهایتِ وضوح و تیزی باشد تا جزئیات کامل را ببینید. نباید ستاره‌ها را به صورت یک قرص نورانی مشاهده کنید، بلکه نقاط نورانی تیز و مشخصی باید باشند.

۳ـ  نکته بسیار مهم دیگر در رصد با دوچشمی‌ها، توانایی رصدگر در ثابت نگه‌داشتن دوربین است. هرچه دوربین سنگین‌تر باشد، ثابت نگه‌داشتن آن‌هم مشکل‌تر خواهد بود و باز هم مشکل تاری تصویر پیش می‌آید. به طور کلی دوربین‌های تا ۵۰×۱۰ موارد مناسبی برای عموم مردم هستند که بتوانند آن را در یک مدت مناسب در دستان‌شان برای رصد بگیرند. حتی در این دوربین‌های کوچک هم، برای تفکیک دوگانه‌های خیلی نزدیک به هم،‌باید از یک تکیه‌گاه مناسب برای تکیه دادن دست‌ها استفاده کرد. چیزی مثل دسته‌های یک صندلی یا سقف اتومبیل، یا هر چیز محکمی که بتواند تکیه‌گاه مناسبی برای دستان‌مان باشد، لرزش‌های زیادی از تصویر را رفع می‌کند.

۴ـ در یک شرایط ایده‌آل رصدی، با دوچشمی ۵۰×۷ که محکم در دست نگه‌داشته شده باشد، می‌توان دوگانه‌های هم قدر تا قدر ظاهری ۹ با جدایی زاویه‌ای “۶۰ یا کمی کمتر را تفکیک کرد. یک دوچشمی ۵۰×۱۰ می‌تواند ستارگان تا قدر ۹/۵ و کمی کم‌نورتر را آشکار کند. البته حواس‌مان باشد همانطور که قبلا گفتیم، تفاوت در قدر ظاهری مؤلفه‌های دوگانه در تفکیک کردن آن‌ها توسط چشم‌مان خیلی مهم هست.

۵ـ عامل مهم دیگر هم کیفیت اپتیکی ابزاری است که استفاده می‌کنید. به طور کلی رصدگران مختلف، در شرایط یکسان نتایج متفاوتی را گزارش کرده‌اند. حواس‌تان به تمیزی لنزهای دوربین هم باشد، گرد و غبار، رطوبت یا چربی برروی آن‌ها هم تأثیر زیادی در واضح بودن تصویر ستارگان دارد.

۶ـ برای دوربین‌های بزرگتر باید از یک مقر و پایه مناسب برای نصب دائمی آن استفاده کرد تا بتوان مشاهده سودمندی از آن داشت. پیشنهاد می‌شود که از چند دوربین در برنامه‌های رصدی با دوچشمی استفاده کنید تا کار کامل‌تری را ارائه دهید و بتوانید مهارت خود را در تفکیک دوگانه‌ها بیشتر کنید. اما از ابزاری که به عنوان دوچشمی بر سرچشمیِ تلسکوپ‌ها سوار می‌شود استفاده نکنید که کیفیت مناسبی ندارند.

۷ـ  در لیست ارائه شده (۱۱۵ دوگانه) تعداد زیادی از دوگانه‌هایی که دارای جدایی زاویه‌ای زیادی هستند (عموما بیش از “۲۰۰) الزاما دوگانه‌های واقعی نیستند و از نوع دوگانه‌های ظاهری (یا اپتیکی) خواهند بود. ولی اکثر دوگانه‌هایی که جدایی زاویه‌ای کمی از هم دارند از نوع دوگانه‌های بصری هستند که دو ستاره واقعا در حال گردش به دور یکدیگرند.

طبق محاسبات تئوری چشم انسان باید بتواند دو جسم نورانی را که در فاصله زاویه‌ای حداقل “۶۰ یا ۱ دقیقه قوسی از هم هستند تفکیک کند. این مطلب در مورد دوگانه‌های پرنور تقریبا صادق است، اما هنگامی که مولفه‌های دوگانه کم نور می‌شوند و به مرز رویت با چشم غیرمسلح می‌رسند، چندان صادق نیست. طبق تجربه‌های رصدگران، در یک آسمان تاریک، باید بتوان دوستاره‌ای که از قدر ۶ در جدایی “۲۰۰ هستند را از هم تفکیک کرد. این کار را می‌توانید با دوگانه‌هایی که فاصله‌های زیادی از هم دارند و در لیست درج شده‌اند انجام دهید و قدرت دید چشمان خود را بدون استفاده از دوربین محک بزنید.

آخرین توصیه: 

اگر تازه به جمع رصدگران دوگانه‌ها پیوسته‌اید، حتما سعی کنید با انتخاب دوگانه‌های مختلف، توانایی خودتان را در تفکیک آن‌ها تحت شرایط مختلف امتحان کنید. تعداد زیادی از ستاره‌های موجود در لیست ارائه شده، این قابلیت را دارند که به راحتی تفکیک شوند، و انتظار داریم که بتوانید آن‌ها را به راحتی مشاهده کنید. البته این نکته عمومی را به یاد داشته باشید که گرفتن نتایج بهتر در کارهای رصدی در گروی صبوری، تمرین زیاد و آشنایی کامل با ابزارتان و قابلیت‌های آن است.

آرزوی ما موفقیت و لذت روزافزون شما در مشاهده بیشتر این آیات الهی و زیبایی‌های آفرینش است.

موفق باشید.

نویسنده:

محمد همایونی

[button color=”red” size=”medium” link=”http://setareshenas.com/download/1742/” icon=”” target=”true”]دانلود PDF مقاله[/button]  [button color=”blue” size=”medium” link=”http://setareshenas.com/product/120-%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87/” icon=”” target=”true”]لیست دوگانه‌ها[/button] 

آموزش نجوم توسط محمد همایونی

۳ستاره در قیفاووس

هرگاه کمی با دانش نجوم آشنایی پیدا کنیم، اصطلاح «متغیرهای قیفاووسی» به گوش‌مان خواهد خورد. در این فیلم کوتاه به معرفی ۳ستاره در قیفاووس پرداخته‌ام که یکی از صورت‌های فلکی آسمان شمالی است و بسیار قابل توجه است. معروف‌ترین ستاره‌ی آن دلتا-قیفاووس است که سرسلسله ستارگان متغیر بسیار مهمی در عالم است.

آموزش نجوم توسط محمد همایونی : 3ستاره در قیفاووس

قیفاووس و ذات الکرسی

از شما دعوت می‌کنم برای آشنایی بیشتر با آن به همراه دو ستاره معروف و مهم دیگر این ویدئوی ۶ دقیقه‌ای را ملاحظه کنید. می‌توانید آن را از پنجره زیر مشاهده کنید یا اصل فیلم یا فایل صوتی آن را هم دانلود کنید:

 

[button color=”red” size=”medium” link=”http://setareshenas.com/download/1177/” icon=”” target=”true”]دانلود فیلم[/button]   [button color=”orange” size=”medium” link=”http://setareshenas.com/download/1169/” icon=”” target=”true”]دانلود صوت[/button]

 

قلب العقرب

روشن ترین ستارگان آسمان

بارزترین مشخصه هر ستاره، نورانیت آن است به طوری که ستارگان در روشنایی‌های بسیار متفاوتی در آسمان مشاهده می‌شوند. در این مقاله با تعدادی از روشن ترین ستارگان آسمان شب آشنا می‌شویم؛ ستارگان پرنوری که شهرت زیادی هم دارند.

در حقیقت کلیدی‌ترین ویژگی ستارگان برای دانشمندان، نوری است که از آن‌ها دریافت می‌کنند. منجمان به کمک همین نور بسیار ضعیفی که مشاهده می‌کنند اطلاعات گرانقیمت بسیار زیادی را استخراج می‌کنند. سن، دمای سطحی، عناصر موجود در جوّ ستاره و حتی درصد فراوانی آن‌ها و از همه مهمتر وضعیت تحول ستاره را می‌توانیم از نور دریافتی ستارگان مشخص کنیم. البته کار ساده‌ای نیست، بلکه برای اخترشناسان بسیار هم طاقت‌فرساست ولی لذت کشف حقایق را با خود به همراه دارد!

در بین این همه ستاره، روشن‌ترین آن‌ها که به راحتی هم از آسمان‌های آلوده شهری مشاهده می‌شوند، جذابیت خاص خود را برای همگان داشته‌اند. از این رو تعداد ۲۱ ستاره اول را فهرست کردیم و سپس به معرفی بیشتری از ۵ ستاره معروف‌تر بسنده کردیم.

چون در بعضی از منابع موجود اختلافاتی جزئی در مشخصات این ستارگان وجود دارد؛ داده‌های این جدول را از آخرین ویرایش کتاب جامع و مرجع Discovering the Universe  استخراج کرده‌ام؛ این کتاب هم بر اساس کاتالوگ عمومی هیپارخوس (اَبَرخُس) آن‌ها را ثبت کرده است. فقط با این تفاوت که ستاره آلفای صلیب را در کنار ستاره دبران اضافه کردیم؛ و دمای ستارگان هم از دایره المعارف ویکی‌پدیا به آن اضافه شده‌اند.

فهرست ۲۱ ستاره روشن‌تر

ردیف

ستاره

نام خاص

قدر ظاهری

تابندگی

(نسبت به خورشید)

فاصله

(سال نوری)

دمای سطحی

(کلوین)

۱

آلفاـ سگ بزرگ

شباهنگ (شعرای یمانی)

۱/۴۳-

۲۶/۱

۸/۶۱

۹۹۴۰

۲

آلفا ـ شاه تخته

سهیل

۰/۶۲-

۱۴۰۰۰

۳۱۳

۷۰۰۰

۳

آلفا ـ عوا

سماک رامح

۰/۰۵-

۱۹۰

۳۶/۷

۴۳۰۰

۴

آلفا ـ قنطورس

رجل القنطورس

۰/۰۱-

۱/۷۷

۴/۴

۵۷۹۰

۵

آلفا ـ شلیاق

نسرواقع (وگا)

۰/۰۳+

۶۱/۹

۲۵/۳

۹۶۰۰

۶

آلفا ـ ارابه ران

عیوق

۰/۰۸+

۱۸۰

۴۲/۲

۴۹۷۰

۷

بتا ـ جبار (شکارچی)

رجل جبار

۰/۱۸+

۷۰۰۰۰۰

۷۷۳

۱۲۱۰۰

۸

آلفا ـ سگ کوچک

شِعرای شامی

۰/۳۸+

۷/۷۳

۱۱/۴

۶۵۳۰

۹

آلفا ـ نهر

آخر النهر

۰/۴۵+

۵۲۵۰

۱۴۴

۱۵۰۰۰

۱۰

آلفا ـ جبار

اِبطُ الجوزا

۰/۴۵+

۴۱۰۰۰

۴۲۷

۳۵۹۰

۱۱

بتا ـ قنطورس

بطن القنطورس

۰/۶۱+

۸۶۰۰۰

۵۲۵

۲۵۰۰۰

۱۲

آلفا ـ عقاب

نسرطائر

۰/۷۷+

۱۱/۸

۱۶/۸

۶۹۰۰

۱۳

آلفا ـ ثور

دَبَران

۰/۸۷+

۳۷۰

۶۵/۱

۳۹۱۰

۱۴

آلفا ـ صلیب

چلیپایه

۰/۸۷+

۲۵۰۰۰

۳۲۰

۲۸۰۰۰

۱۵

آلفا ـ سنبله

سِماک اعزل

۰/۹۸+

۲۵۰۰۰

۲۶۲

۲۲۴۰۰

۱۶

آلفا ـ عقرب

قلب العقرب

۱/۰۶+

۳۷۰۰۰

۶۰۴

۳۴۰۰

۱۷

بتا ـ جوزا

رأس پیکرپسین (پولوکس)

۱/۱۶+

۴۶/۶

۳۳/۷

۴۶۶۶

۱۸

آلفا ـ حوت جنوبی

فَمُ‌الحوت

۱/۱۷+

۱۸/۹

۲۵/۱

۸۵۹۰

۱۹

آلفا ـ دجاجه

رِدِف (دِنِب)

۱/۲۵+

۳۲۰۰۰۰

۳۲۳۰

۸۵۲۰

۲۰

بتا ـ صلیب

حساسه

۱/۲۵+

۳۴۰۰۰

۳۵۳

۲۷۰۰۰

۲۱

آلفا ـ اسد

قلب الاسد

۱/۳۶+

۳۳۱

۷۷/۵

۱۲۴۶۰

 

با وارد کردن ایمیل خود، این جدول و اصل مقاله را به صورت PDF دانلود کنید:

 

 شباهنگ (شِعرای یمانی)

پرنورترین ستاره آسمان است که بعد از خورشید، ماه، زهره و مشتری به عنوان پنجمین جرم پرنور آسمان به رنگ آبی سفید می‌درخشد. به همراه چند ستاره درخشان دیگر در آسمان زمستان دیده می‌شود. شباهنگ یک ستاره رشته اصلی است و در واقع دوگانه‌ایست که همدمش یک کوتوله سفید بسیار چگال است. این همدم اولین کوتوله سفیدی بود که کشف شد و تا مدت‌ها ویژگی‌های خاص طیف و دمای آن همچون معمایی برای منجمان بود.

پرنوری آن هم به خاطر درخشندگی واقعی آن است و هم به علت فاصله کمی که دارد. در واقع شباهنگ یکی از همسایگان کهکشانی ماست. یک نکته جالب که کمتر گفته شده، این ستاره در حال نزدیک شدن به ماست و تا ۶۰٫۰۰۰ سال دیگه پرنورتر هم می‌شود. ولی بعد از آن شروع به دورشدن و کم‌نور شدن می‌کند ولی همچنان تا ۲۱۰٫۰۰۰ سال آینده روشن‌ترین ستاره آسمان زمینیان است.

سگ بزرگ و شباهنگ

شباهنگ در کلب اکبر

شباهنگ را علاوه بر زمستان، می‌توان در فروردین ماه هم به راحتی مشاهده کرد. کافی است پس از غروب خورشید و تاریکی آسمان بهاری، در قسمت جنوب و جنوب غربی آسمان ایران به دنبالش بگردید. از همه ستارگان پرنورتر است. (البته به شرطی که زهره و مشتری در آسمان نباشند!)

شعرای یمانی و همدمش

شباهنگ و همدم کوتوله‌اش

سوالات خود را در مورد این موضوع در پایان این صفحه و در قسمت دیدگاه‌ها مطرح کنید، قول می‌دهیم حداکثر پس از یک روز جواب آن را ارسال کنیم.

سهیل

« ستاره سهیل شدی!؟ »

مردم ایران زمین خیلی بیش از این‌که سهیل را دیده باشند،  نامش را در این ضرب المثل شنیده‌اند. واقعا هم به علت کمتر دیده شدن آن از اکثر مناطق ایران است که چنین مثلی ساخته شده است. سهیل که دومین ستاره پرنور آسمان است درست در زیر شباهنگ در صورت فلکی شاه تخته (حمّال) قرار دارد. و چون در جنوب آسمان قرار دارد، هرچه به سمت مناطق شمالی ایران جابه‌جا شویم، فاصله آن تا افق جنوبی کمتر و کمتر می‌شود و دیدن آن مشکل‌تر.

سهیل یک ابرغول سفید رنگ بسیار عظیمی است که با جرم ۸ برابر جرم خورشید، قطری حدود ۷۰ برابر قطر خورشید را دارد. درخشندگی فوق العاده زیاد آن را فاصله زیادش از ما کاهش داده است. وگرنه اگر در همسایگی خورشید بود و در فاصله شباهنگ از ما قرار داشت، دیگه شب‌های تاریکی نداشتیم!!

مقاله «ستاره سهیل دومین ستاره آسمان» را از دست ندهید.

سهیل هم مانند شباهنگ از ستارگان زمستانه است و هنگامی که شباهنگ به بالاترین ارتفاع خود از افق می‌رسد می‌توانید آن را در مجاورت افق جنوبی و پایین شباهنگ ببینید. البته به شرط آن‌که آسمانی تمیز و بدون غبار داشته باشید.

سهیل

ستاره سهیل

اگر علاقه‌مند به یادگیری نجوم هستید، با شرکت در دوره‌های آنلاین آموزش نجوم از هر نقطه‌ ایران و جهان؛ به سرعت خود را به جمع دانشجویان با انگیزه‌ نجوم برسانید:

 

نسر واقع

پنجمین ستاره پرنور آسمان و دومین ستاره پرنور در نیمکره شمالی آسمان است. رنگ زیبایش آن را در کنار دیگر ستارگان آسمان تابستانی، ممتاز کرده است. نسرواقع به همراه سماک رامح و شباهنگ ستارگان پرنور در همسایگی خورشید هستند. جالب این‌که ستاره شناسان گسترده‌ترین تحقیقات را پس از خورشید برای این ستاره انجام داده‌اند و به عبارتی آن را مهمترین ستاره می‌شناسند.

این ستاره به همراه نسر طائر و ردف، تشکیل مثلث تابستانی را می‌دهند و یکه تاز آسمان زمستان و پاییز هستند. به علت حرکت تقدیمی زمین، نسرواقع در گذشته ستاره قطبی بوده و حدود ۱۲۰۰۰ سال دیگر هم دوباره نزدیک قطب شمال سماوی خواهد بود.

در عکس زیر صورت‌های شلیاق و دجاجه به زیبایی مشاهده می‌شوند. نسرواقع در سمت راست و ردف در بالای تصویر قرار دارند. شکوه راه شیری در این قسمت آسمان دیدنی است. اگر دوربین دوچشمی دارید حتما با آن در این قسمت آسمان به گشت و گذار بپردازید.

نسرواقع و ردف

صور فلکی شلیاق و دجاجه

 

قلب العقرب

به اَبَرغول قرمز آسمان تابستان احترام می‌گذاریم. صورت فلکی عقرب از معدود صوری است که شکل آن به اسمش نزدیک است. و این ستاره هم دقیقا در قلب این عقرب قرار گرفته است. عقرب را در آسمان تابستان به راحتی می‌توان در سمت جنوب آسمان و بالاسر افق جنوبی مشاهده کرد.

این ابرغول ما قطری در حدود ۸۸۰ برابر خورشید دارد و اگر به جای خورشید در منظومه شمسی قرار بگیرد تا کمربند سیارک‌ها هم خواهد رسید! قلب العقرب مراحل پایانی عمر خود را طی می‌کند و هر لحظه امکان دارد که در اثر یک انفجار ابرنواختری منفجر شده و در طول چندین هفته، آسمان شب‌های ما را نورافشانی کند.

عقرب و قلب العقرب

صورت فلکی عقرب

 

اِبطُ الجوزا

البته نام صحیح آن یَدالجوزا است که شانه‌ی شکارچی را نشان می‌دهد؛ ولی بیشتر به نام ابط الجوزا معروف شده است. ستاره‌ایست که یک گام از قلب العقرب هم فراتر رفته و تا ۱۰۰۰ برابر قطر خورشید بزرگ شده است! این ابرغول قرمز آسمان زمستان‌ها در شانه صورت فلکی جبار (شکارچی) خودنمایی می‌کند. از آن جهت که در نزدیکی ابرغول آبیِ رجل الجبار قرار گرفته، تضاد رنگ این دو ستاره معروف بسیار دیدنی است.

این ستاره عظیم الجثه هم مانند هم نسل‌های خودش، باید انتظار یک انفجار شدید ابرنواختری را بکشد. صورت فلکی جبار را به همرای ستاره‌ها و سحابی‌های زیبا و معروفش می‌توانیم در کل زمستان و اوایل بهار در آسمان مشاهده کنیم. رنگارنگ بودن ستارگانش و شکل زیبایش جلوه دلربیایی به این صورت فلکی داده است.

ابط الجوزا را در سمت چپ تصویر و بر فراز آن درخت صنوبر مشاهده می‌کنیم:

جبار یا شکارچی

صورت فلکی جبار شکارچی

نویسنده:

محمد همایونی