خسوف بهمن 96 رادیو ستاره شناس

رادیو ستاره شناس ۵ ـ ماه گرفتگی

قسمت پنجم از رادیو اینترنتی ستاره شناس به مناسبت خسوف کاملی که در شامگاه چهارشنبه ۱۱ بهمن ۱۳۹۶ اتفاق می‌افتد، به موضوع ماه گرفتگی اختصاص دارد.

خسوف یا ماه گرفتگی هنگامی رخ می‌دهد که مدارها و حرکت ماه و زمین و خورشید به گونه‌ای تنظیم شوند که ماه وارد سایه زمین در فضا شود. با ورود آرامِ کره ماه به داخل سایه زمین، شاهد تاریک شدن و گرفتگی آرام و تدریجی ماه هستیم.

 

مدت زمان: ۲۰ دقیقه  |  حجم فایل: ۱۹ مگابایت

در این قسمت از رادیو ستاره شناس، ابتدا به توضیح و معرفی پدیده خسوف می‌پردازم و با انواع آن آشنا می‌شویم. سپس در مورد مشخصات ماه گرفتگی در شامگاه چهارشنبه ۱۱ بهمن ۱۳۹۶ صحبت می‌کنم.

خسوف یا ماه گرفتگی چهارشنبه 11 بهمن 1396

ماه گرفتگی خسوف ۱۱ بهمن ۹۶

نکته در خور توجه در این خسوف این است که هنوز کره ماه در نزدیکی حضیض مداری خود قرار دارد و از این رو شاهد ابرماه هم هستیم. امیدوارم که بتوانید این پدیده زیبا را رصد کنید و از دیدن یک ابرماه گرفته در هنگام طلوع لذت فراوان ببرید.

 

ماه در گرفتگی جزئی

خسوف جزئی

در عکس بالا به انحنایی که لبه‌ی سایه زمین بر سطح ماه دارد، دقت کنید. یکی از نشانه‌های کروی بودن زمین همین موضوع است که هنگام خسوف به راحتی قابل مشاهده است.

 


گزارش رصد:

بنده به همراه مسئولین خانه نجوم نجف آباد اقدام به رصد این ماه گرفتگی کردم که عکس‌های آن عبارتند از:

ماه گرفتگی خسوف 11 بهمن 1396

ماه گرفتگی خسوف 11 بهمن 1396

سیارات رادیو ستاره شناس 4

رادیو ستاره شناس ۴ ـ مقارنه سیارات

در چهارمین قسمت از برنامه‌های رادیو اینترنتی ستاره شناس به معرفی و بررسی مقارنه سیارات در دی ماه ۱۳۹۶ می‌پردازیم. سومین هفته‌ی این ماه، هفته‌ای سرشار از مقارنه و اجتماع سیارات و ماه را در سحرگاهان برای ما رقم زده است.

در فاصله بین ۱۶ تا ۲۶ دیماه ۱۳۹۶ شاهد چند مقارنه زیبا بین سیارات و دو اجتماع آن‌ها با هلال صبحگاهی ماه هستیم. توصیه می‌کنم که از گوش دادن این قسمت رادیو ستارشناس غافل نشوید:

 

 

 

 

شب یلدا - رادیو ستاره شناس 3

رادیو ستاره شناس ۳ ـ شب یلدا

این قسمت از رادیو اینترنتی ستاره شناس به موضوع شب یلدا می‌پردازد و در مورد این‌که از لحاظ نجومی چه حالتی در این شب اتفاق می‌افتد، صحبت می‌شود.

 

آموزش نجوم توسط محمد همایونی

رادیو اینترنتی ستاره شناس

 

بررسی وضعیت حرکت ظاهری خورشید در آسمان در مدت یک سال و این‌که تغییرات آرام و پیوسته‌ای که خورشید در مسیر حرکت ظاهری‌اش دارد باعث می‌شود که طول شب و روز تغییر کند. ایجاد فصل‌های چهارگانه هم دقیقا به همین موضوع مربوط است و بیان آن‌ها را می‌توانید در این قسمت رادیو ستاره شناس گوش کنید.

 

 

 

عکسی از سحابی و خوشه ستاره ای در آتشدان

گنجینه‌ای در آتشدان

این عکس خیال انگیز از ستارگان جدید جزئیات زیادی را از قسمت کوچکی از یک سحابی در صورت فلکی جنوبی آتشدان به ما نشان می‌دهد. مکانی که همچون جعبه‌ای از جواهرات آسمانی در حال درخشش است.

عکسی از گنجینه ای در آتشدان

این عکس که توسط دوربین امگا مستقر در تلسکوپ نقشه‌بردار VLT  (به نام VST) در رصدخانه پارانال گرفته شده است، بخشی از گروه ستاره‌ای OB1 را در صورت فلکی آتشدان نشان می‌دهد. در مرکز عکس خوشه ستاره‌ای جوان NGC6193 را مشاهده می‌کنیم و در سمت راست آن سحابی نشری NGC6188  را می‌بینیم که درخشش زیبای آن ناشی از یونیزه شدن اتم‌هایش به وسیله تابش ستارگان درخشان مجاورش است.

[box type=”download” align=”aligncenter” class=”” width=””]فایل صوتی این مقاله را از رادیو ستاره شناس گوش کنید:

[/box]

[button color=”blue” size=”medium” link=”/wp-content/uploads/2017/01/treasure-in-ara.mp3″ icon=”” target=”true”]دانلود صوت[/button]

این نمای زیبا و رویایی در صورت فلکی آتشدان، همچون عکسی است از یک گنجینه جواهرات آسمانی در این صورت فلکی جنوبی. خوشه‌های ستاره‌ای، سحابی نشری و نواحی فعالِ تشکیل ستاره‌ای؛ فقط قسمتی از زیبایی‌های مشاهده شده در این قسمت آسمان هستند که در فاصله ۴۰۰۰ سال نوری از زمین قرار گرفته‌اند. این تصویر بسیار زیبا، دقیق‌ترین عکسی است که تاکنون از این ناحیه از‌ آسمان توسط تلسکوپ نقشه بردار VLT در رصدخانه جنوبی اروپا واقع در شیلی گرفته شده است.

در مرکز این عکس، خوشه باز NGC6193 قرار دارد که ترکیبی است از حدود ۳۰ستاره جوان که قلب گروه ستاره‌ای OB1 آتشدان را تشکیل می‌دهد. آن دو ستاره بسیار درخشان، ستارگان غول بسیار داغی هستند که با هم، منبع نور و درخشش سحابی نشری کناری را یعنی NGC6188 را فراهم می‌کنند؛ سحابی‌ای که در سمت راست خودنمایی می‌کند.

گروه ستاره‌ای نام‌برده، مجموعه بزرگی از ستارگان جوانی هستند که تازه شکل گرفته‌اند ولی هنوز از جایگاه تشکیل خود جدا نشده‌ و فاصله زیادی هم از یکدیگر ندارند. گروه‌های ستاره‌ای OB شامل تعداد زیادی ستارگان جوان، داغ و آبی-سفیدی هستند که در حدود ۱۰۰٫۰۰۰ مرتبه درخشان‌تر از خورشید می‌باشند و جرم‌هایی بین ۱۰ تا ۵۰ برابر سنگین‌تر از خورشید دارند.

NGC6188 را سحابی لبه (Rim) هم نام برده‌اند. این سحابی دیوار برجسته‌ای از ابرهای تاریک و روشن است که مرزی بین منطقه فعالِ ستاره‌زایی در ابر مولکولی RCW108 را با دیگر قسمت‌های گروه OB  ایجاد کرده است. فضای پیرامون RCW108 سرشار از هیدروژن است. هیدورژن ماده اصلی تشکیل ستارگان است و به چنین مناطقی در کهکشان، نواحی HII گفته می‌شوند.

با توجه به جوان و داغ بودن ستارگان خوشه NGC6193 به نظر می‌رسد که تابش‌های فرابنفش و بادهای ستاره‌ای پرانرژی این ستارگان، باعث ایجاد نسل بعدی از تشکیل ستارگان در ابرهای گاز و غبار اطراف آن می‌شود. این تابش‌های پرانرژی باعث می‌شوند که قطعاتی از ابرها جداشده، برروی خود فروریخته، دمایشان بالا رفته، و آرام آرام ستارگان جدیدی را ایجاد کنند.

[box type=”download” align=”aligncenter” class=”” width=””]فیلم‌ زیبایی از موقعیت این مجموعه در آسمان و عکس‌های با جزئیات زیاد آن را دانلود کنید: [/box]

[button color=”blue” size=”medium” link=”https://cdn.eso.org/videos/hd_1080p25_screen/eso1510a.mp4″ icon=”” target=”true”]دانلود فیلم[/button] [button color=”red” size=”medium” link=”https://www.eso.org/public/images/eso1510a/” icon=”” target=”true”]دانلود عکس[/button]

همزمان با ایجاد ستارگان جدید، بادهای ستاره‌ای و تابش‌های قوی‌ای که از ستارگان پیشین و حتی انفجارات ابرنواختری در مجاورت این ابرهای حامل ستارگان نوزاد ایجاد می‌شوند، باعث تحلیل ابرها شده و باعث می‌شود که چنین مناطق تشکیل ستاره‌ای HII عمر کوتاهی در حد چند میلیون سال داشته باشند. در این حال فرآیند تشکیل ستاره یک روند ناکارآمد خواهد شد، زیرا فقط ۱۰ درصد از ماده‌ موجود، در ستاره‌سازی به کار می‌رود و مابقی به فضای بین ستاره‌ای جارو می‌شود.

سحابی لبه همچنین علائمی نشان می‌دهد که در مراحل آغازین تشکیل «ستون‌ سازی» است. یعنی در آینده به سحابی بسیار معروف «عقاب» (M16) تبدیل می‌شود، مکانی بسیار غنی از ستاره‌زایی که در خود  «ستون‌های آفرینش» و «سحابی دوکی» (قسمتی از NGC2264) را جای داده است.

این تصویر جذاب و دیدنی، در واقع حاصل ترکیب بیش از ۵۰۰ عکس جداگانه‌ای است که در چهار فیلتر رنگی مختلف توسط تلسکوپ نقشه‌بردار VLT گرفته شده است. مجموع زمانی که برای آن نوردهی شده بیش از ۵۶ ساعت بوده و در نهایت این تصویر، دقیق‌ترین تصویری است که با این جزئیات از این ناحیه از آسمان در اختیار ما قرار گرفته است.

منبع: www.eso.org

تهیه و تنظیم:

محمد همایونی

آموزش نجوم: خوشه کروی NGC6934

خوشه های کروی باستانی

خوشه های کروی یکی از اجرام زیبا در کهکشان‌ها و کیهان هستند که در آسمان شب توجه هر رصدگر را به خود جلب می‌کند. توده‌هایی متراکم از تعداد بسیار زیاد ستارگان بسیار پیر که در فضای اطراف کهکشان‌ها می‌توانیم آن‌ها را رصد کنیم. خوشه های کروی از جمله اجسام سماوی جذاب برای رصدهای آماتوری است.

[box type=”download” align=”aligncenter” class=”” width=””]فایل صوتی این مقاله را هم گوش کنید:

[/box]

همانطور که می‌دانید در آسمان دو نوع خوشه ستاره‌ای را می‌توانیم مشاهده کنیم:

۱.  خوشه‌های ستاره‌ای باز: مشابه خوشه پروین که ستارگان بسیار کمی دارند، (یعنی چند ده تا چند صد ستاره) و عموما سن جوان و کمی دارند.

در مقابل:

۲.  خوشه‌های کروی: یا خوشه‌های بسته، مجموعه‌هایی از ستارگانی هستند در کنار هم با تعداد بسیار زیادی. از چندصدهزار ستاره تا حدود یک تا دو میلیون ستاره در بعضی از خوشه‌ها عضو دارند. این باعث می‌شود که فاصله بین ستارگان خیلی کم باشد و تراکم خیلی زیاد. ویژگی خاص این خوشه‌ها سن بسیار بالای آن‌هاست که حدود چندین میلیارد سال سن آن‌ها محاسبه شده است!

آموزش نجوم : خوشه های کروی

خوشه کروی NGC 6934

پراکندگی خوشه‌های کروی در کهکشان راه شیری، در جایی است به نام هاله کهکشانی که فضایی تقریبا کروی شکل در اطراف صفحه کهکشان را تشکیل می‌دهد به نحوی که بالا و پایین صفحه کهکشانی را هم شامل می‌شود. برخلاف آن‌ها خوشه‌های ستاره‌ای جوان یعنی همان خوشه‌های باز فقط در صفحه کهکشان قرار دارند. در خصوص توزیع خوشه های کروی در خوشه های کهکشانی این مقاله را بخوانید.

اما صحبت در مورد باستانی بودن این خوشه‌هاست و سن بسیار زیادی که دارند؛ حتی در بعضی جاها تعبیر فسیل‌های کیهانی هم از این‌ها شده است! بنابراین قبل از آن باید در مورد سن عالم صحبت کنیم.

براساس مدل انفجار بزرگ یا مهبانگ که در واقع پذیرفته شده‌ترین مدل کیهان‌شناسی برای شناخت کل عالم هست، جهان در حدود ۱۳/۷ میلیارد سال پیش از یک گوی یا توده فوق العاده چگال و بسیار پرانرژی و داغ، بر اثر یک انفجار ایجاد شد و پس از آن در دوره‌های مختلف زمانی که بر اساس این مدل مشخص شده‌اند، منبسط شد و توسعه و گسترش پیدا کرد تا اکنون به جهان فعلی رسید. جهانی که اکنون در آن کهکشان‌ها، خوشه‌های کهکشانی و ابرخوشه‌های کهکشانی را مشاهده می‌کنیم. و در داخل کهکشان‌ها ستارگان و اجرام دیگر وجود دارند.

آموزش نجوم : خوشه های کروی

خوشه کروی NGC6749

به عنوان مثال طبق این مدل حدود ۱۰۰ ثانیه پس از مهبانگ، هسته اتم‌ها ایجاد شدند و هنگامی که سن عالم به یک میلیارد سالگی رسید شکل‌گیری ساختارهای بزرگ نظیر کهکشان‌ها و خوشه‌ها و ابرخوشه‌ها شروع شد. و پس از گذشت این ۱۳ میلیارد سال به وضعیت فعلی رسید.

نکته‌ای هست در مورد سن ستارگان: ستارگانی که ما شناسایی کرده‌ایم، سن و عمرهای مختلفی دارند. به عنوان مثال خورشید که یک ستاره کاملا معمولی و نزدیک‌ترین ستاره به ماست، عمری در حدود ۵ میلیارد سال دارد. و از ستارگان نسل دوم و حتی نسل‌های بعدی محسوب می‌شود. این یعنی در ابتدای تشکیل ساختارها، تعدادی ستاره شکل گرفتند، عموما ستاره‌های بزرگ. این ستاره‌های بزرگ خیلی سریع متحول شده، عمر اصلی‌شان را طی کردند و با انفجار‌های ابرنواختری و اتفاقات بعدی تبدیل شدند به سحابی‌های بعدی؛ و سپس ستارگان نسل‌های بعدی از این سحابی‌ها که غنی از عناصر سنگین بودند ایجاد شدند.

نکته دیگر، ستارگانی با عمر چند میلیارد سال باید مشابه خورشید باشند. زیرا ستارگانی که خیلی بزرگ‌تر از خورشیدند، عمر چند میلیون ساله دارند. اما تعداد ستاره‌های بسیار زیادی هم هستند (بیشتر از ستاره‌های مشابه خورشید) به نام کوتوله‌های قرمز و قهوه‌ای که این‌ها ستارگان کوچک یا ستارگان نارسی هستند که عمرهای خیلی طولانی در حدود چند ده میلیارد سال می‌توانند داشته باشند، چیزی بیش از سن عالم! منتها این‌ها ستارگان کوچکی هستند به رنگ‌های قرمز و نورانیت‌های کم.

اما شگفتی‌ای که در مورد سن خوشه‌های کروی کشف شده، این‌هست  که ستارگانی دارند بسیار پیر و با سن بالا. قبلا سن آن‌ها را چندین میلیارد سال تا حدود ۱۰ میلیارد سال تخمین زده بودند. ولی بر اساس تحقیقات جدیدی که توسط یک گروه ستاره‌شناس بین المللی انجام شده، نشان داده‌اند که خوشه‌های کروی عمری در حدود ۱۲ میلیارد سال و بیشتر دارند. این گروه منجم هدف‌شان بررسی روند تحول کهشکان‌ها و خوشه‌های کروی است و در رصدخانه کِک به کمک یکی از تلسکوپ‌های ۱۰ متری آن در موناکی هاوایی مشغول این رصدها هستند.

آموزش نجوم : تلسکوپ های دوقلوی کک در هاوایی

تلسکوپ‌های دوقلوی کک

در حقیقت تحقیقات آن‌ها نشان داد که خوشه‌های کروی در دو دوره زمانی تشکیل شده‌اند: یکی از آن‌ها ۱/۲ میلیارد سال و دوره بعدی ۲/۲ میلیارد سال پس از مهبانگ بوده‌ است. به عبارت دیگر آن‌ها سن‌های فوق العاده زیادی دارند و اجرام بسیار پیری هستند که به آن‌ها می‌توانیم بگوییم خوشه‌های باستانی کیهانی. خوشه‌های کروی توانسته‌اند دقیقا پس از دوره بازیونیزاسیون که یکی از مراحل فرآیند مدل مهبانگ هست، شکل گرفته و از آن جان سالم به در برند. چرا که اگر در آن دوره می‌خواستند شکل بگیرند عالم مملو از پرتوهای فرابنفش شده بود و این خوشه‌ها ساختارشان پاشیده می‌شد.

اکنون خوشه‌های کروی اجرامی هستند بسیار پایدار و سرسخت که در واقع برخلاف عالم و کهکشان‌های داخل آن، که دائما دچار تحول و دگرگونی در این مدت طولانی شده‌اند، توانسته‌اند ساختار خودشان را محکم و استوار حفظ کنند. و این نکته جالبی است که چگونه این اتفاق افتاده است.

از طرفی سوال مهمی که هست، در آن عصر یعنی در زمانی که ۱/۲ میلیارد تا ۲/۲ میلیارد سال از سن عالم می‌گذشته این خوشه‌ها در کجاها و چگونه شکل گرفته‌اند. این‌ها پرسش‌هایی است که باید برای جواب آن‌ها منتظر تحقیقات و نتایج جستجوی دانشمندان و اخترشناسان بمانیم تا در آینده نزدیک پرده از اسرار آن‌ها برایمان بردارند.

تهیه و تنظیم:

محمد همایونی