مجموعه مقالات مرتبط با صورت های فلکی

6 نکته از صورت فلکی جبار

۶ نکته از صورت فلکی جبار

صورت فلکی جبار یکی از صور فلکی مهم، بارز و بزرگ آسمان است. در این ویدئوی ۷ دقیقه‌ای با ۶ نکته از صورت فلکی جبار آشنا می‌شوید. آن را در آسمان پاییز و زمستان به راحتی می‌توان دید. دارای ستارگان شاخص و پرنوری است که به همراه طرح ساده و چشم‌گیری که دارد؛ باعث می‌شود آن را به راحتی در آسمان شب پیدا کنیم.

صورت فلکی جبار

نقشه صورت فلکی جبار

این صورت فلکی اجرام زیبا و گرانبهایی را در خود جای داده که مورد توجه جدی ستاره شناسان حرفه‌ای و آماتور در سراسر جهان هستند. از ستارگان اَبَرغول سرخ و آبی آن گرفته تا سحابی‌های درخشان و چشم‌نواز سراسب و جبار. هم دانشمندان را برای کشف اسرار ستارگان به سوی خود می‌کشاند؛ و هم علاقه‌مندان و منجمان آماتور را به گشت و گذار در این صورت فلکی زیبا وامی‌دارد.

شما برای دانلود این ویدئو می‌توانید از لینک زیر آن را ذخیره کنید:

دانلود ویدئو

یا آن را در وب سایت آپارات مشاهده کنید:

[button color=”red” size=”medium” link=”https://www.instagram.com/setareshenass/” icon=”” target=”true”]صفحه اینستاگرام ستاره شناس[/button]

[button color=”blue” size=”medium” link=”https://telegram.me/setareshenass” icon=”” target=”true”]کانال تلگرام ستاره شناس[/button]

دب اکبر: راهنمای آسمان

خرس بزرگ یا دب اکبر  Ursa Major

از بین ۸۸ صورت فلکی آسمان، بدون شک دب اکبر معروفترینِ آن‌هاست. حتی مردمی هم که ارتباطی با نجوم و آسمانِ شب ندارند، نام آن را شنیده‌اند. دب اکبر یا خرس بزرگ، از بزرگترین صورت‌های فلکی آسمان است که در نیمکره شمالی آسمان قرار دارد و جزء صورت‌های دور قطبی می‌باشد. بیشترین علت معروفیتِ آن هم راهنما بودن آن برای یافتن ستاره قطبی و جهت شمال است.

(با کلیک بر روی عکس ها، آنها را بزرگتر ببینید)

نقشه ی صورت فلکی دب اکبر

نقشه صورت فلکی دب اکبر

ملاقه یا آبگردان Big Dipper 

تصویر ملاقه یا آبگردان

تصویر ملاقه یا آبگردان

قسمت پرنور این صورت فلکی که به راحتی در آسمان‌های کم ستاره‌ی امروزی دیده می‌شود، هفت ستاره‌ایست که تشکیل ملاقه یا آبگردان را می‌دهند. در زبان فارسی به هفت اورنگ بزرگ، و هفت برادران مشهور است. البته خیلی از افراد همین قسمت را به عنوان دب اکبر می‌شناسند، در حالی که آبگردان فقط قسمتی از صورت فلکی دب اکبر است؛ که در انگلیسی هم Big Dipper نام دارد.

همانطور که در شکل می‌بینیم، برای این هفت ستاره نام‌های خاص وجود دارد: دُبّه، مِراق، فَخِذ، مَغرِز، جون، عِناق و قائد. ستاره معروف و کوچک سُها هم در کنار عناق قراردارد که ظاهرا در روزگار گذشته معیاری بوده است برای سنجش قدرت بینایی افراد. قبلا تصور می‌شد که دوگانه‌ی عناق و سها از نوع بصری است یعنی ارتباط گرانشی با هم ندارند و صرفا در یک امتداد دیده می‌شوند. ولی محاسبات جدید ماهواره هیپارکوس (۲۰۰۹م) نشان داده که احتمالا آن‌ها ارتباط گرانشی با هم دارند. (آنها تقریبا ۳ سال نوری از هم فاصله دارند.)

راهنمای آسمان: 

خطوط راهنمای ملاقه

عکس ۳ خطوط راهنما

یکی از ویژگی‌های ممتاز دب اکبر (که دراین مورد برمی‌گردد به ملاقه) راهنما بودن آن برای یافتن صورت‌های فلکی دیگر آسمان است. ساده‌ترین و بارزترین آن یافتن ستاره قطبی است: دو ستاره سر آبگردان را به هم وصل کرده و در امتداد آبریز آن ۵ برابر ادامه دهید تا به ستاره قطبی برسید!

آنطور که در عکس ۳ می‌بینیم خطوط راهنمای زیادی از ملاقه به سمت صورت‌های فلکی  دیگر می‌توان رسم کرد تا بتوان آنها را به راحتی در آسمان پیدا کرد. صورت‌های: دب اصغر، اسد، عوا، سنبله، ذات الکرسی، دوپیکر، دجاجه، جاثی و اسب بالدار.

همانطور که گفتیم در آسمان‌‌های نورانی شهری، فقط می‌توان ستارگان آبگردان را به راحتی مشاهده کرد.

صورت فلکی دب اکبر

صورت فلکی دب اکبر

اگر در منطقه‌ای با آسمانی پاک باشیم، شاید تفکیک این هفت ستاره از بین ستارگانِ بسیارِ دیگر آسان نباشد. در یک آسمانِ پاک، قسمت‌های دیگر دب اکبر هم به راحتی خودنمایی می‌کنند و می‌توان تعدادِ بسیاری ستاره را در آن قسمت‌ها یافت.

یادآوری:

قبل از آن‌که به سراغ اجرام غیرستاره‌ای  دب اکبر برویم، توصیه می‌کنم که حتما با دوربین دوچشمی یا تلسکوپ کوچک مناظر ستاره‌ای زیبا و پرستاره اطراف نو ـ دب اکبر (پای خرس) را رصد کنید و از گردش در بین ستارگان آن‌ها لذت برید. در ضمن مشاهده دوگانه عناق و سها را حتما فراموش نکنید.

 

 

 

اجرام غیر ستاره ای معروف در دب اکبر:

دب اکبر مملو از اجرام مسیه و دیگر اجرام غیر ستاره‌ای جذاب مخصوصا کهکشان، برای رصدهای آماتوری است. برخی از اجرام شاخص آن عبارتند از:

کهکشان M81 : از نورانی‌ترین کهکشان‌هایی است که می‌توان با ابزار ضعیف و متوسط آن را به راحتی مشاهده کرد. قدر ظاهری آن ۷ و در فاصله ۱۲ میلیون سال نوری از ماست. تقریبا در قسمت شانه خرس بزرگ قرار دارد و با ستاره دبه (آلفای دب اکبر) حدود ۱۰ درجه فاصله دارد. برای دیدن آن کافی است از ستاره ۲۳ ـ دب اکبر، حدود ۶ درجه به سمت ستاره قطبی حرکت کنید تا M81 را در میدان دید دوربین دوچشمی خود به صورت ابری مه‌آلود مشاهده کنید. اگر بخواهید ساختار مارپیچی آن را تشخیص دهید باید از تلسکوپ با دهانه بزرگتر از ۸ اینچ استفاده کنید.

کهکشان مارپیچی M81

کهکشان مارپیچی M81

کهکشان M82 : در نیم درجه‌ای شمال M81 قرار دارد و در تصاویر میدان دید باز می توان آنها را کنار هم دید. البته روشنایی آن حدود یک و نیم قدر کمتر از M81 است و دیدن آن دقت بیشتری را می‌طلبد. در واقع این دو کهکشان اعضای یک مجموعه کهکشانی با حدود ۳۴ عضو هستند که در فاصله ۱۲ میلیون سال نوری از ما قرار دارند.

کهکشان M82 از دید تلسکوپ هابل

کهکشان M82 از دید تلسکوپ هابل

این کهکشان یکی از شاخص‌ترین کهکشان‌های فعال می‌باشد. فعال از آن جهت که سرعت ستاره‌سازی در آن بسیار زیاد است و ستارگان به نحوی انفجاری در آن در حال تولید هستند، به همین دلیل به این نوع کهکشان ها کهکشان‌های انفجاری می‌گویند. (البته بهتر است بگوییم انفجار ـ ستاره‌ای یا ستاره‌فشان)

کهکشان های M82 و M81

کهکشان‌های M82 و M81

کهکشان M101 : کهکشانی مارپیچی که کاملا آن را از روبرو مشاهده می کنیم، و عکس‌های دقیق از آن، یک نمای کامل از کهکشان‌های مارپیچی را به ما نشان می‌دهد. قدر آن حدود ۸ است و برای یافتن آن باید از آخرین ستاره دسته آبگردان، ۵/۵ درجه به سمت شمال حرکت کنیم تا آن را در دوربین‌مان مشاهده کنیم. M101 در فاصله ۲۱ میلیون سال نوری از ما قرار گرفته و قطری به اندازه ۱۷۰ هزار سال نوری دارد.

کهکشان مارپیچی فرفره M101

کهکشان مارپیچی فرفره M101

سحابی سیاره‌ای M97 (سحابی جغد): به سختی دیده می‌شود، چون قدر آن ۱۰ است، ولی به راحتی می توان آن را یافت: ۲ درجه از ستاره مراق به سمت غرب و زیر کاسه ملاقه که حرکت کنیم، می‌توانیم آن را ببینیم. این سحابی بقای به جا مانده از یک ستاره متوسط است که حدود ۸۰۰۰ سال قبل لایه‌های خارجی‌اش را از خود دور کرده و باعث تشکیل این سحابی شده است. پس از گذشت این زمان، قطر سحابی به ۱/۸ سال نوری رسیده است. دقت کنید که وقتی به آن نگاه می‌کنید در واقع دارید به بقایای یک ستاره در فاصله ۲۰۰۰ سال نوری می‌کنید.

سحابی سیاره نمای جغد

سحابی سیاره نمای جغد

 

تهیه و تنظیم: محمد همایونی

اگر علاقه‌مند به یادگیری نجوم هستید، با شرکت در دوره‌های آنلاین آموزش نجوم از هر نقطه‌ ایران و جهان؛ به سرعت خود را به جمع دانشجویان با انگیزه‌ نجوم برسانید:

صورت فلکی جبار

شکارچیِ آسمان (Orion)

شکارچی آسمان یا صورت فلکی جبار همواره یکی از جذاب ترین مناطق آسمان برای رصدگران و اخترشناسان بوده است. از ستارگان بزرگ، جوان و پیرش گرفته تا نگین خنجر آن که معروف ترین پرورشگاه ستارگان در آسمان است یعنی سحابی بزرگ جبار. در این بین سحابی زیبای سرِاسب که جای خود را دارد.

این صورت فلکی یکی از معدود صورت‌هایی است که طرحِ ستارگان آن با نامش همخوانی دارد به طوری که ستارگانی چون ابط الجوزا (شانه شکارچی) یا رجل الجبار (پای شکارچی) و از همه جالب تر سه گانه ی کمربند و خنجرِ او، به روشنی جایگاهِ خودشان را به هر کسی نشان می دهند.

(با کلیک بر روی عکس ها، آنها را بزرگتر ببینید)

صورت فلکی شکارچی (جبار)

صورت فلکی شکارچی (جبار)

نقشه ی صورت فلکی جبار

نقشه ی صورت فلکی جبار

در این منطقه می‌توان گستره وسیعی از ستارگان را مشاهده کرد: از ستارگان نوزاد، و حتی قبل از آن یعنی پیش ستارگانی که انتظار تولد را می کشند، تا ستارگان غولی که به مراحل پایانی عمر خود نزدیک می شوند. از آن‌ها زیباتر، ستارگانِ تازه متولد شده‌ای که به دور خود پیله‌ای از سحابی اولیه را نگه داشته‌اند تا منظومه‌ای از سیارات را به وجود آورند. علاوه بر ستارگان، انواع سحابی‌ها با زیبایی‌های خیره کننده خاص خود را در جبار می‌توان به نظاره نشست.

برخی از جاذبه های شکارچی آسمان عبارتند از:

۱- ابط الجوزا (Betelgeuse) : ستاره‌ای ابَرغول قرمز، که شانه شرقی شکارچی را با رنگ قرمز و درخشان خود نشان می‌دهد. ستاره‌ایست متغیر با عمر حدود ۸ میلیون سال که نهایتا تا ۵۰ هزارسال دیگر با یک انفجار ابرنواختری به پایان عمر خود می رسد. فاصله‌اش از ما ۶۴۳ سال نوری است و قطر آن بین ۹۵۵ تا ۱۲۰۰ برابر قطر خورشید تغییر می کند. جرم آن ۱۲ برابر جرم خورشید و دمایش ۳۵۰۰ کلوین است.

۲- رجل الجبار (Rigel) : یک ستاره ی غول آبی و بسیار داغ و درخشان که در محل پای شکارچی قرار دارد. سن این ستاره هم حدود ۸ میلیون سال است و در فاصله ۸۶۰ سال نوری با دمای ۱۲۰۰۰ کلوین در حال درخشش است. جرم آن ۲۱ برابر جرم خورشید و اندازه اش حدود ۷۸ برابر قطر خورشید است.

۳- ستاره‌های ذوزنقه‌ای : که در قلب سحابی بزرگ دوران جوانی خود را می گذرانند و منبع اصلی روشنایی سحابی جبار هستند.

سحابی جبار (بادوربین عکاسی معمولی)

سحابی جبار (بادوربین عکاسی معمولی)

۴- سحابی بزرگ جبار (M42) :که همچون نگین رنگارنگی در پایین کمربند جبار خودنمایی می کند. به جرأت می توان گفت که این سحابی بیشترین کانون توجه اخترشناسان و آماتورها را به خود اختصاص داده است. معروفیت زیادش هم مدیون زیبایی خاص و پرکاری‌اش در زایش ستارگان است. فاصله آن از ما حدود ۱۳۰۰ سال نوری و پهنای واقعی آن حدود ۳۰ سال نوری است.

سحابی جبار با عکاسی دقیق

سحابی جبار با عکاسی دقیق

۵- سحابی سر اسب (IC434) : سحابی تاریک بسیار زیبایی که به علت شکل و زاویه ای که نسبت به زمین دارد جلوی نور ستارگان پشت خود را گرفته و به صورت یک سر اسب زیبا دیده می شود. فاصله آن ۱۵۰۰ سال نوری از ماست.

سحابی سر اسب

سحابی سر اسب

۶- ابر عظیم مولکولی: ساختار فوق العاده عظیمی از ابرهای مولکولی به ابعاد صدها سال نوری که در فاصله ی ۱۵۰۰ سال نوری از ما قرار دارد. در واقع سحابی‌های معروف جبار و سر اسب، قسمتی از این ابر مولکولی هستند. این ابر عظیم یکی از بزرگترین منطقه‌های تولید ستارگان در کهشکان راه شیری است که برای ما قابل مشاهده است.

ابر عظیم مولکولی جبار

ابر عظیم مولکولی جبار

 

 

پیشنهاد می‌کنم ویدئوی کوتاه ۶ نکته از صورت فلکی جبار را حتما ببینید.

[button color=”blue” size=”medium” link=”https://www.instagram.com/setareshenass/” icon=”” target=”true”]صفحه اینستاگرام ستاره شناس[/button]  [button color=”red” size=”medium” link=”https://telegram.me/setareshenass” icon=”” target=”true”]کانال تلگرام ستاره شناس[/button]

نویسنده: محمد همایونی