اندازه زمین در حالت سیاه چاله

سیاه چاله‌های کوچولو

کمی بیشتر با سیاه چاله‌ها آشنا شویم

اندازه زمین در حالت سیاه چاله!

به این نقطه نگاه کنید: “.”  اگر این نقطه یک سیاه چاله باشد، جرمی برابر با جرم گانیمید، بزرگترین قمر مشتری خواهد داشت! گانیمید، نه تنها بزرگترین قمر مشتری است که بزرگترین قمر در منظومه شمسی هم هست. او حتی از سیاره عطارد هم به میزان ۸ درصد بزرگتر است!

گانیمید، عکس از: NASA/JPL

در طبیعت هر چیزی می‌تواند به سیاه چاله تبدیل شود، البته به شرطی که بتوان آن را به قدر کافی فشرده و متراکم کرد تا خاصیت سیاه چاله را به دست آورد. خاصیت سیاه چاله چیست؟ خیلی ساده: جسمی که به قدری نیروی گرانش قوی داشته باشد تا حتی نور هم نتواند از آن فرار کند!

در واقع سیاه چاله هنگامی به وجود می‌آید که مقدار ماده کافی در فضایی به اندازه کافی کوچک، فشرده شود. مثلا اگر کره زمین را به قدری فشرده کنیم تا اندازه یک تیله، کوچک شود؛ به سیاه چاله تبدیل شده است! البته اگر بتوانیم این کار را بکنیم، که ما نمی‌توانیم! نمی‌دانیم که آیا طبیعت هم می‌تواند چنین بلایی سر ِ زمین بیاورد یا نه!

دقت کنید که جرم زمین ۱۰۲۴×۶ کیلوگرم است؛ این یعنی عدد ِ ۶ به همراه ۲۴ صفر در مقابلش! بنابراین تیله‌ای با جرم  ۱۰۲۴×۶  کیلوگرم، یک سیاه چاله است.

نکته: نوشته بالا برای آشنایی بیشتر با ماهیت سیاه چاله‌هاست، وگرنه تاکنون نه چنین سیاه چاله‌های کوچولویی مشاهده شده‌اند و نه اطلاعی از ساز و کار احتمالی‌ای که می‌تواند چنین سیاه چاله‌های احتمالی را در طبیعت بسازد؛ داریم. شاید وجود داشته باشند!

البته در تئوری‌های فیزیکی موجود، احتمال وجود میکروسیاه چاله‌ها وجود دارد، که آن‌ها سیاه چاله‌هایی کوانتومی هستند در ابعاد زیر اتمی. هر چند که این موجودات هم هنوز در حد نظریه هستند و آثار و شواهدی از وجودشان آشکار نشده است.

دقت کنید که الان سه شنبه ۲۳ مهر ماه ۱۳۹۸ خورشیدی است.

View this post on Instagram

به این نقطه نگاه کنید: “.” اگر این نقطه یک سیاه چاله باشد، جرمی برابر با جرم گانیمید، بزرگترین قمر مشتری خواهد داشت! گانیمید، نه تنها بزرگترین قمر مشتری است که بزرگترین قمر در منظومه شمسی هم هست. او حتی از سیاره عطارد هم به میزان ۸ درصد بزرگتر است! . در طبیعت هر چیزی می‌تواند به سیاه چاله تبدیل شود، البته به شرطی که بتوان آن را به قدر کافی فشرده و متراکم کرد تا خاصیت سیاه چاله را به دست آورد. خاصیت سیاه چاله چیست؟ خیلی ساده: جسمی که به قدری نیروی گرانش قوی داشته باشد تا حتی نور هم نتواند از آن فرار کند! در واقع سیاه چاله هنگامی به وجود می‌آید که مقدار ماده کافی در فضایی به اندازه کافی کوچک، فشرده شود. مثلا اگر کره زمین را به قدری فشرده کنیم تا اندازه یک تیله، کوچک شود؛ به سیاه چاله تبدیل شده است! البته اگر بتوانیم این کار را بکنیم، که ما نمی‌توانیم! نمی‌دانیم که آیا طبیعت هم می‌تواند چنین بلایی سر ِ زمین بیاورد یا نه! دقت کنید که جرم زمین ۱۰۲۴×۶ کیلوگرم است؛ این یعنی عدد ِ ۶ به همراه ۲۴ صفر در مقابلش! بنابراین اگر تیله‌ای با جرم  ۱۰۲۴×۶  کیلوگرم، یک سیاه چاله است. نکته: نوشته بالا برای آشنایی بیشتر با ماهیت سیاه چاله‌هاست، وگرنه تاکنون نه چنین سیاه چاله‌های کوچولویی مشاهده شده‌اند و نه اطلاعی از ساز و کار احتمالی‌ای که می‌تواند چنین سیاه چاله‌های احتمالی را در طبیعت بسازد؛ داریم. شاید وجود داشته باشند! البته در تئوری‌های فیزیکی موجود، احتمال وجود میکروسیاه چاله‌ها وجود دارد، که آن‌ها سیاه چاله‌هایی کوانتومی هستند در ابعاد زیر اتمی. هر چند که این موجودات هم هنوز در حد نظریه هستند و آثار و شواهدی از وجودشان آشکار نشده است. دقت کنید که الان سه شنبه ۲۳ مهر ماه ۱۳۹۸ خورشیدی است. . #سیاه_چاله #گانیمید #کره_زمین #کیهان_شناسی #آموزش_نجوم

A post shared by محمد همایونی (@setareshenass) on

تهیه و تنظیم: محمد همایونی
منبع: صفحه اینستاگرام رصدخانه چاندرا

کیهان را لمس کن

کیهان را لمس کن!

کیهان را لمس کن

Touch the Universe «کیهان را لمس کن» نام کتابی است که توسط نورین گرایس تهیه و چاپ شده تا نابینایان و افرادی که اختلال بینایی دارند و از نعمت دیدن تصاویر شگفت‌انگیز هابل محروم هستند؛ بتوانند برخی از این تصاویر را درک و تجسم کنند.

 

تلسکوپ فضایی هابل همواره به علت تصاویر و عکس‌های شگفت‌انگیزی که از کیهان ثبت کرده است مورد توجه و اقبال عموم مردم بوده است. اما افراد نابینا چه بهره‌ای از این کیهان شگفت‌انگیز خواهند داشت؟

یکی از دریچه‌هایی که برای نابینایان عزیز به سوی کشف زیبایی‌های کیهان باز شده از طریق کتاب «کیهان را لمس کن» توسط نورین گرایس انجام شده است.

در ویدئویی که در سایت تلسکوپ فضایی هابل متعلق به ناسا منتشر شده است، خانم نابینایی را مشاهده می‌کنیم که در حال بیان احساس خودش از ورق زدن این کتاب و درکی که از عکس‌های آن و اجرام نجومی دارد، است. البته این خانم که نامش دنا لامبرت است در واقع مدیر برنامه‌ی مرکز اطلاعات و همکاری مرکز Goddard است که یکی از زیرمجموعه‌های ناسا می‌باشد.

می‌توانید حس و حال ایشان را در این ویدئو مشاهده کنید. البته ویدئو و زیرنویس فارسی آن از یوتیوب گرفته شده و تغییری در آن نداده‌ام.

براساس آن‌چه در این ویدئو مشاهده می‌کنم، می‌توان حدس زد که در این کتاب برخی از تصاویر شاخص هابل که شکل و طرح‌های ساده و واضحی دارند را انتخاب کرده و براساس طرحِ شکل آن‌ها برجستگی‌هایی را برای احساس سرانگشتان نابینایان ایجاد کرده‌اند. فرد نابینا با لمس آن‌ها به همراه توضیحاتی که با خط بریل برای هرکدام آمده است، می‌تواند به نحوی این تصاویر زیبا را مشاهده کند.

در هر حال این خیلی جالب است که نابینایان هم می‌توانند شگفتی‌های بصری کیهان را تصور کنند و از درک و دیدن آن‌ها لذت ببرند و هیجان زده شوند.

 

 

محمد همایونی

جمعه ۱۹ مهر ۱۳۹۸

 

ملاقات سیاره زهره

ملاقات با ناهید ِ آسمانی

ملاقات با سیاره زهره

شکار سیاره ناهید

بالاخره بعد از چند ماه که از دیدار سیاره ناهید (زهره) در آسمان صبحگاهی محروم بودیم، امشب دقایقی پس از غروب آفتاب و در سمت مغرب، این سیاره زیبا را دیدم.

 

چندین روز بود از ابتدای مهرماه تاکنون هر روز پس از غروب خورشید، در افق غربی به دنبال این سیاره زیبا می‌گشتم، و این جستجو بی‌ثمر بود تا امروز که پنجشنبه ۱۸ مهر ۱۳۹۸ است.

هرچند افق غربی کمی غبار داشت، ولی توانستم آن را ببینم؛ البته با کمی زحمت.

و باید در روزها و هفته‌ها و ماه‌های آینده شاهد حضور پرنور این سیاره زیبا باشیم. هنگامی که آن را در آسمان غرب و پس از غروب خورشید می‌بینم، به ستاره شامگاهی معروف است.

بنابراین از این به بعد در ابتدای شب، یک ستاره‌ی بسیار پرنور را در آسمان شامگاهی خواهیم دید، حوالی جایی که خورشید غروب می‌کند.

و نکته جالب این‌که چون مشتری در حال رسیدن به مقارنه با خورشید است (در هفته‌های آینده) آرام آرام به سیاره زهره نزدیک می‌شود، و در روزهای آینده یک مقارنه زیبا بین این دو سیاره درخشان آسمانی خواهیم دید.

امشب بعد از دیدن زهره و عکاسی و استوری گذاشتن در اینستاگرام، آمدم سراغ نرم افزار استلاریوم، که دیدم به به، سیاره عطارد هم که در جوار ناهید بوده! در سمت چپ آن. ولی خب چون کم نورتر از زهره است، نتوانستم آن را ببینم. در روزهای آینده شرایط دیدن هر جفت‌شان بهتر خواهد شد.

تازه هلال ماه نوی ماه ربیع الاول را در کنار این دو سیاره خواهیم دید، که بسیار ضیافت چشمگیری خواهد بود.

 

محمد همایونی

پنجشنبه ۱۸ مهر ۱۳۹۸

 

آشنایی با علوم شهروندی

آشنایی با علوم شهروندی

علوم شهروندی

خیلی از علاقه‌مندان به علم و دانش،‌ دوست دارند بتوانند هم‌پای دانشمندان و پژوهشگرانی که به صورت حرفه‌ای در حال تحقیق و پژوهش هستند؛ فعالیت علمی داشته باشند. اما مهمترین مسأله و بزرگترین مانع در این مسیر، نداشتن تخصص در شاخه‌ی مورد علاقه به همراه نبود ارتباطی نزدیک با آن دانشمندان است.

از این رو خیلی از مشتاقان علم و دانش، فقط به خواندن و پیگری اخبار و اکتشافات و پیشرفت‌های علمی بسنده می‌کنند.

اما خبری خوب و خوشحال کننده برای این دسته از علاقه‌مندان وجود دارد؛ که با حضور و مشارکت در پروژه‌های علوم شهروندی، می‌توانیم بدون داشتن تخصص خاص و بالا، در تحقیقات و پژوهش‌های سنگینی که دانشمندان در موضوعات و زمینه‌های مختلف انجام می‌دهند، سهیم باشیم و در قسمتی از کار، آن‌ها را یاری دهیم.

هنگامی که دانشمندان در برخی از پژوهش‌ها با تعداد بسیار زیاد و حجم عظیمی از اطلاعات و داده‌هایی مواجه می‌شوند که باید آن‌ها را مشاهده و مورد بررسی قرار دهند؛ با چالش بزرگ کمبود نیروی انسانی برای مشاهده و دسته‌بندی اولیه مواجه می‌شوند.

دانشمندان در برخی دیگر از پژوهش‌ها برای جمع آوری اطلاعات مورد تحقیق، با مشکل مشابهی مواجه هستند که نیروی لازم را در اختیار ندارند. مانند جمع آوری اطلاعات مربوط به گونه‌های جانوری یا پرنده‌ها و حشرات یک منطقه؛ یا اطلاعات مربوط به آب و هوا و تغییرات اقلیمی.

این جاست که در پروژه‌هایی به نام «علوم شهروندی» دانشمندان به سراغ عموم مردم می‌روند تا از کمک‌های داوطلبانه‌ی آنان استفاده کنند. اگر نیاز به جمع آوری اطلاعات داشته باشند، از آن‌ها کمک می‌گیرند و اگر نیاز به تحلیل ابتدایی داشته باشند، برخی از اطلاعات مورد نظرشان را در اختیار مردم قرار می‌دهند تا بتوانند بخش‌هایی از کار پژوهش را که نیاز به تخصص و مهارت خاصی ندارد را انجام دهند.

این کار توسط ساز و کارهای مخصوص به هر پژوهش و نوعِ همکاری‌ای که مردم می‌توانند انجام دهند، عموما در فضای اینترنت انجام می‌شود. چند سایت معروف در این زمینه عبارتند از: inaturalist.org و ebird.org و zooniverse.org .

فقط سایت zooniverse در زیرمجموعه‌های خود حدود ۲۰۰ پروژه‌ی علوم شهروندی را ارائه داده که تعدادی از آن‌ها پایان یافته‌اند و تعداد زیادی هم در حال فعالیت هستند. اگر به این سایت سر بزنید، موضوعات مختلفی را می‌توانید مشاهده کنید، از نجوم و اخترشناسی گرفته تا علوم زیستی و جانوری، پزشکی و حتی علوم اجتماعی.

نکته جالب این‌که این سایت پس از آن به وجود آمد که در سال ۲۰۰۷م پروژه Galaxy Zoo کلید خورد و با مشارکت ده‌ها هزار نفر از سراسر جهان، تعداد ۹۰۰٫۰۰۰ کهکشان از لحاظ شکل و ترکیب‌شان با موفقیت طبقه‌بندی شدند.

البته پروژه‌های علوم شهروندی منحصر به این سایت‌ها نیست. به عنوان نمونه یکی از پروژه‌های فعال، کمپین‌های جستجوی سیارکی است که به صورت فعال در سراسر جهان در حال اجراست تا به کمک داوطلبان از بین تصاویر تلسکوپ‌های روباتیک، سیارک‌های کشف نشده در منظومه شمسی را کشف کنند.

برای آشنایی بیشتر با موضوعات علوم شهروندی، می‌توانید به سایت zooniverse سری بزنید و کمی در آن وبگردی کنید تا زمینه‌های مختلف آن را مشاهده کنید و در قسمت مورد علاقه خودتان مشارکت کنید.

در مقاله‌ای جداگانه به معرفی Galaxy Zoo و راهنمایی مشارکت در آن می‌پردازیم.

نویسنده: محمد همایونی

چهارشنبه ۱۰ مهر ۱۳۹۸

ابرهای ماژلانی

ابرهای ماژلانی

نزدیک‌ترین کهکشان به راه شیری

ابرهای ماژلانی بر فراز رصدخانه پارانال

عکس از: John Colosimo

ابرهای ماژلانی بر فراز رصدخانه پارانال در شیلی

اخیرا ویدئوی کوتاهی را در اینستاگرام منتشر کردم که در آن ابرهای ماژلانی را برفراز رصدخانه پانارال در شیلی نشان می‌دهد. در این ویدئو که می‌توانید آن را در ادامه مشاهده کنید، توضیح می‌دهم که ابرهای ماژلانی از کهکشان‌های اقماری راه شیری هستند و در فاصله‌های ۱۶۰ و ۲۰۰ هزار سال نوری از ما قرار دارند.

در ادامه همین پست، دوستان عزیزی سوال‌هایی مطرح کردند که مگر آندرومدا نزدیک‌ترین کهکشان به راه شیری نیست، یا در نیمکره شمالی و جنوبی وضعیت می‌تواند متفاوت باشد.

پاسخ ابتدایی را در اینستاگرام برای این عزیزان ارسال کردم که عبارت است از:

کهکشان آندرومدا در واقع نزدیک‌ترین کهکشان مارپیچی بزرگ، به راه شیری است و فاصله‌اش از ما ۲٫۵ میلیون سال نوری است. اما تعداد زیادی از کهکشان‌های کوتوله در این بین وجود دارند که همچون قمرهای زیادی به اطراف هم راه شیری و هم آندرومدا در گردش هستند. و مجموعه همه این‌هاست که گروه محلی کهکشان‌ها را می‌سازند.

در ضمن ابرهای ماژلانی هم نزدیک‌ترین کهکشان‌ها به راه شیری نیستند. زیرا در فاصله‌های ۲۰ هزار سال نوری و بیشتر هم کهکشان‌های کوتوله‌ای رصد شده‌اند که در جاذبه گرانشی راه شیری قرار دارند.

ویدئو

به همین دلیل تصمیم گرفتم تا مقاله کاملی را در مورد کهکشان‌های همسایه و نزدیک به راه شیری آماده کنم، که در روزهای آینده آن را در سایت منتشر و تقدیم علاقه‌مندان خواهم کرد.

مقاله مرتبط: همسایه‌های راه شیری

 

محمد همایونی

۱ مرداد ۱۳۹۸

رصد فازهای مختلف ماه

رصد فازهای ماه

رصد و بررسی وضعیت فازهای ماه

 

عکس فازهای ماه توسط فرد اسپناک

فازهای ماه ـ عکس از: F. Espenak

به نام خدا

 

ماه رمضان گذشته یکی از ماه‌های پرچالشی در بحث رویت هلال ماه بود. نه تنها در ابتدا و انتهایش که در شب‌های ششم و میانه‌ی ماه هم بحث‌های زیادی در مورد ماه و وضعیت آن به میان کشیده شد.

از این‌رو پس از رصد موفقیت آمیز و خاطره انگیز ماه نو در شبِ عید فطر، تصمیم گرفتم برنامه‌ای برای رصد تغییرات فاز ماه انجام دهم تا ضمن اطلاع رسانی، آموزش ساده‌ای هم در مورد وضعیت‌های مختلف ماه به مخاطبین و علاقه‌مندان داده باشم.

بنابراین از روز اول ماه شوّال در اینستاگرام پیشنهاد کردم که هر شب به ماه نگاه کنند و دو ویژگی را زیر نظر بگیرند:

  • موقعیت ماه در آسمان
  • شکل ظاهری ماه

و تغییرات این دو مورد را در طول این ماه مورد توجه قرار دهند.

برای عملی شدن این دعوت، خودم هر شب به کمک تلسکوپ، عکس یا فیلم کوتاهی از وضعیتِ شکل هلال (فاز ماه) ثبت و منتشر کرده‌ام، که همچنان ادامه دارد.

این رصدِ ساده اما پایه‌ای یکی از مواردی است که در دوره‌های مدرسه آنلاین ستاره شناس به دانشجویانم ارائه می‌کنم تا با فرآیند تغییراتی که در ماه ایجاد می‌شود آشنا شوند.

برای تکمیل این تمرین رصدی، باید به مدت یک ماهِ قمری ماه را زیر نظر گرفت. البته برای آن‌که بتوان با ریزه‌کاری‌های آن بیشتر آشنا شد، باید برای چندین ماه و آن هم در فصل‌های مختلف، مکان ماه و تغییرات شکل آن را زیر نظر گرفت.

هنگامی که برای ماه‌های مختلف این تمرین را انجام می‌دهیم، به راحتی می‌توانیم تغییر فازهای ماه و جابه‌جایی آن را در پهنه‌ی آسمان توجیه و تبیین کنیم.

امیدوارم که افراد زیادی این کارِ ساده و مختصر را هر شب انجام دهند تا هنگامی که مورد هجوم شایعاتی که در مورد ماهِ شب دوم یا ماهِ نیمه در شبِ ششم یا ماه بدر در شب‌های میانی ماه؛ واقع می‌شوند، دچار تردید و ابهام‌های بی‌مورد نشوند.

این آسمان که دریچه‌ای است به سوی کیهان به روی ما؛ بسیار زیبا و خاطره‌انگیز است.

دیدن آن را از خود دریغ نکنیم و آن را دقیق‌تر بنگریم و

بفهمیمش تا

بیشتر با شکوه و یگانگی هستی‌آفرینَش آشنا شویم.

 

محمد همایونی

چهارشنبه ۲۲ خرداد ۱۳۹۸

در ادامه عکس‌هایی که از این رصدِ یک‌ماهه ثبت کرده‌ام به مرور قرار می‌گیرند:

 

هلال عید فطر 1398

هلال ماه در پایان ماه رمضان (۱۳۹۸ خورشیدی)

به نام خدا

مطالب تکمیلی بعد از ویدئو قرار دارد.

هلال ماه در پایان ماه مبارک رمضان ۱۴۴۰ (۱۳۹۸ خورشیدی) در شامگاه روز سه شنبه ۱۴ خرداد ۱۳۹۸ به راحتی از اکثر نقاط کره زمین قابل رویت است.

در روز قبل از آن یعنی دوشنبه ۱۳ خرداد‏، این هلال از هیچ نقطه‌ای روی کره زمین قابل رویت نیست؛ فقط احتمال دارد که بخش‌های غربی امریکا بتوانند با ابزار قوی آن را مشاهده کنند.

توضیحات تکمیلی در ویدئوی زیر:

 

 

نویسنده: محمد همایونی

دوشنبه ۱۳ خرداد ۱۳۹۸

 


مطالب تکمیلی:

 

متأسفانه همچنان خیلی از مردم اعتقاد دارند که به علت اغراض سیاسی ابتدای ماه رمضان تغییر کرده؛ و با توجه به این‌که عربستان و تعدادی از کشورهای دیگر امروز یعنی سه شنبه ۱۴ خرداد را عید فطر اعلام کرده‌اند، بیشتر دچار ابهام و شبهه شده‌اند که حق با آن‌هاست و امروز روز عید فطر است.

اما همانطور که در ویدئو گفتم، این هلال در غروب روز دوشنبه در هیچ کجای جهان قابل رویت نبوده و فقط برخی از نواحی امریکا می‌توانستند با تلسکوپ آن را مشاهده کنند.

در مورد کاری هم که عربستان در اعلام اول ماه کرده‌است باید در نظر داشت که این کشور، بر اساس محاسبات و مشخصات خاصی که هلال دارد اعلام می‌کنند. لذا موارد بسیاری مشاهده شده که هلال با هیچ تلسکوپِ قوی‌ای هم در مکه قابل مشاهده نبوده است، ولی عربستان اعلام رویت و عید فطر کرده است.

یک سری از کشورها هم هستند که هرچه عربستان در خصوص ابتدای ماه اعلام کرد، را قبول می‌کنند و بر این اساس آن‌ها هم اعلام عید و اول ماه می‌کنند؛ هرچند که هزاران کیلومتر با عربستان فاصله داشته باشند.

باید یاد بگیریم که ما کاری به کشورهای دیگر نداشته باشیم و براساس مبانی علمی و تجربی نتیجه‌گیری کنیم.

 

ظهر سه شنبه ۱۴ خرداد ۱۳۹۸

جهت اطمینان به نقشه‌های رویت‌پذیر هلال در غروب روزهای دوشنبه و سه شنبه نگاه می‌کنیم تا متوجه شویم که اعلام عربستان کاملا غیرعلمی است و در این کشور هلال ماه غیرقابل رویت بوده است.

وضعیت رویت پذیری هلال ماه در غروب دوشنبه 13 خرداد 1398

وضعیت رویت پذیری هلال ماه در غروب دوشنبه ۱۳ خرداد ۱۳۹۸ ـ منبع عکس: www.moonsighting.com

همانطور که مشخص است در غروب روز دوشنبه، در هیچکدام از قاره‌های اقیانوسیه، آسیا، اروپا و افریقا، امکان رویت هلال نبوده است. فقط بخش‌های از امریکا آن هم با تلسکوپ می‌توانسته‌اند هلال را مشاهده کنند.


وضعیت رویت پذیری هلال ماه در غروب سه‌شنبه ۱4 خرداد ۱۳۹۸

وضعیت رویت پذیری هلال ماه در غروب سه‌شنبه ۱۴ خرداد ۱۳۹۸ ـ منبع عکس: www.moonsighting.com

ولی وقتی به روز سه شنبه می‌رسیم، در بیشتر مناطق کره زمین می‌توان هلال را به راحتی با چشم غیر مسلح دید (: مناطق سبز) در بقیه مناطق هم می‌توان هلال را با چشم دید. فقط مناطق قرمز رنگ که خیلی هم کم هستند، نیاز به ابزار قوی دارند.

امیدوارم فریب شایعاتی که بیان می‌کنند در غروب دوشنبه هلال در سیستان یا دشت آزادگان رویت شده‌است را نخورید و مطمئن باشید این هلال در غروب دوشنبه به هیچ وجه قابل مشاهده نبوده است.

بعد از ظهر سه‌شنبه ۱۴ خرداد ۱۳۹۸

 

گزارش رصد:

برای رویت این هلال و رصد ماهِ نو، از دوربین دوچشمی ۱۰ در ۴۲ کمک گرفتم. سپس توسط چشم غیرمسلح هم هلال به راحتی مشاهده شد.

خوشبختانه توانستم عکس مناسب از هلال ثبت کنم. و از طرفی در اینستاگرام هم به صورت زنده، ویدئوی آن را پخش کنم.

هلال عید فطر 1398

هلال شوال ۱۴۴۰ ـ عید فطر ۱۳۹۸

عکس با دوربین موبایل از پشت دوربین دوچشمی ۴۲*۱۰ ثبت شده است.

سه‌شنبه ۱۴ خرداد ۱۳۹۸ ساعت: ۲۳

 

 

آخرین هلال صبحگاهی

هلال صبحگاهی در کنار ناهید

آخرین هلال صبحگاهی

آخرین هلال صبحگاهی ماه رمضان

 

وقتی به روزهای پایانی ماه‌های قمری نزدیک می‌شویم، دیدنِ ماه دیگر به راحتیِ روزهای قبلش نخواهد بود.

هلال ماه در این روزها به آسمانِ سحرگاهی می‌آید و دیدنش کمی همّت می‌خواهد تا بر خواب شیرین صبحگاهی غلبه کنیم و آن را در آسمانِ شرقیِ سحرگاهی به نظاره بنشینیم.

و البته نه این‌که هوای سحرگاهان، لطیف و تمیز شده است، آسمان جلوه‌ای جذاب‌تر به خود گرفته است.

امروز یکشنبه ۱۲ خرداد ۱۳۹۸ و ۲۷مین روز ای ماه رمضان است. و همانطور که قبلا گفته بودم (در استوری‌های اینستاگرام) موعد رویت آخرین هلالِ صبحگاهی در ماه رمضان بود. که البته این هلالِ زیبا همنشین با سیاره‌ی زیبای صبحگاهی و درخشان آسمان، یعنی سیاره زهره (ناهید) هم شده بود.

خوشبختانه امروز صبح علاوه بر این‌که بسیار به خواب نیاز داشتم و نزدیک بود که در دامِ تنبلی و خوابِ صبحگاهی بیافتم؛ توانستم خودم را بیدار نگه دارم تا کمی آسمان روشن‌تر شود و سیاره زهره و به دنبال آن هلال ماه از افقِ شمال شرقی، بالا بیایند.

خدا را شکر توانستم آن‌ها را بر فراز ساختمان‌های همسایه‌ها مشاهده کنم.

البته غباری که در افق وجود داشت، دیدن هلال را سخت کرده بود ولی می‌توانستم آن را با چشم و بدون کمک دوربین مشاهده کنم.

واقعا زیبا بودند. واقعا … !

این زیبایی بصری را همراه نواهای زیبای پرندگان در آن صبحگاه در نظر بگیرید؛ بسیار دلچسب و خاطره انگیز بود.

و البته،

چاشنی این رصد زیبا، دیدن دماوندِ سر به آسمان و دلبَر بود که خوشبختانه در لحظات قبل از طلوع خورشید در مقابل نورِ صبحگاهی خودنمایی می‌کرد. از پشت بام منزلی که ما هستیم، به شرطی که شرایط دیدِ افقی مناسب باشد؛ می‌توان آن را از لابه‌لای ساختمان‌های شهر مشاهده کرد.

رصدِ زیبای بعدی حتما دیدن هلال ماهِ نو در شبِ عید فطر است.

وعده‌ی ما غروب روز سه شنبه ۱۴ خرداد ۱۳۹۸

 

ویدئوهای مربوط به این رصد:

 

 

 

نویسنده: محمد همایونی

یکشنبه ۱۲ خرداد ۱۳۹۸

 

مشتری از میان پنجره

چقدر زیباست که در میانه‌ی درگیری‌های فکری و ذهنی، سَرَت را بلند کنی و از پنجره‌ی مقابل، ستاره‌ای درخشان را نظاره کنی.

و او،

 

تو را با خود ببرد به دوردست‌ها، در اعماقِ آسمانِ تیره‌ی شب.

جایی در فاصله‌ی صدها میلیون کیلومتر دورتر از این کره خاکی.

و برای لحظاتی کوتاه، آرامش و احساسی زیبا را تجربه کنی.

آری، او مشتری است. مشتریِ منظومه شمسی.

بزرگ‌ترین سیاره در منظومه است که همچون ستاره‌ای درخشان نورافشانی می‌کند.

 

آسمان شب، پیوندِ دوباره‌ی ماست با آفرینش
بیشتر به آن نگاه کنیم … .

 

نویسنده: محمد همایونی

سحرگاه شنبه ۱۱ خرداد ۱۳۹۸

 

داستان سیاه چاله ها قسمت 4

داستان سیاه‌چاله‌ها ـ ۴

داستان سیاه‌چاله‌ها

قسمت چهارم

 

داستان سیاه چاله قسمت چهارم

به نام خدا

… ادامه‌ی داستان

اگر پیگیر داستان سیاه‌چاله‌ها از ابتدا باشید، حتما به یاد می‌آورید که شروع نوشتن آن با یک عصر بهاری دلپذیر همراه بود، که حس و حال خاطره‌انگیزی را ایجاد می‌کرد. باید اعتراف کنم که نوشتن همه این داستان در آن عصرگاهِ خاص اتفاق نیفتاده و هر زمان که حسِّ خوبِ نوشتن با من همراهی کرده است برای آن نوشته‌ام.

از جمله الان که از قضا دوباره عصری است زیبا! هم زمان با توپ بازی کودکانِ همسایه، که صدای‌شان با صدای ظریف پرستوهایی که در آسمانِ زیبای نزدیک به غروب آفتاب مشغول پروازهای شیطنت‌آمیز خود هستند، هم‌نوا شده است. پایین رفتن خورشید و آرام آرام رنگ عوض کردنِ آسمان و ابرهای نازک و پراکنده‌ای که در گوشه گوشه آن نقش آفرینی می‌کنند حکایت از فرا رسیدن شب می‌دهد. شبِ تاریکی که می‌تواند جولانگاه نگاه‌های جستجوگرِ شیفتگان نجوم و رصدگران بی‌شماری باشد که در گوشه و کنار این سرزمین پهناور مشتاق دیدار زیبایی‌ها و شگفتی‌های کیهان هستند.

و ما هم به سراغ ماجرای شنیدنی دانشمندان بزرگی می‌رویم که دید و درک ما را از عالم دگرگون کردند، تا ببینیم چه موقع به مقصد نهایی‌مان یعنی سیاه‌چاله‌ها خواهیم رسید.

و اما …

صحبت به موضوع «سرعت فرار» از سطح یک جسم یا کره رسیده بود. و گفتیم که در آستانه پیدا شدن اولین ردپا از سیاه‌چاله‌ها در تاریخ تکامل علم و دانش قرار گرفته‌ایم.

در سال ۱۷۸۳ م یک دانشمند علم فلسفه طبیعی به نام «جان میچل» بر اساس قانون جهانی گرانش و محاسبات ریاضی مربوط به آن ادعای جالبی را بیان کرد. او علاقه زیادی به نیروی گرانش داشت و همکار «کاوِندیش» در فعالیت‌های آزمایشگاهی برای تعیین مقدار عددیِ ثابت جهانی گرانش (G) بود. (کاوندیش و این عدد ثابت بماند برای بعد…)

جان میچل به این نتیجه رسید که اگر ستاره‌ای وجود داشته باشد که با حفظ چگالی خورشید (یعنی میزان تراکمِ ماده در آن همانند خورشید باشد) قطرش ۵۰۰ برابر قطر خورشید باشد، آن قدر نیروی گرانش‌اش قوی خواهد بود که سرعت فرار از سطح آن برابر با سرعت نور خواهد بود. و اگر ستاره از این مقدار هم بزرگتر باشد، سرعت فرار آن از سرعت نور هم بیشتر خواهد شد!

او گفت که اگر چنین ستاره یا ستاره‌هایی در عالم وجود داشته باشند، پرتوهای نوری که توسط خودش تولید می‌شوند،‌ توانِ فرار و جدا شدن از سطح ستاره را نخواهند داشت و از این‌رو چنین ستاره‌ای تاریک است و دیده نخواهد شد. به همین دلیل نام آن را «ستاره تاریک» نهاد.

جان میچل این احتمال را هم بیان کرد که ممکن است تعداد زیادی از این ستاره‌های تاریک در جهان وجود داشته باشند، ولی مشکلی که با آن مواجه هستیم، روش آشکارسازی این ستارگان خواهد بود. چگونه می‌توان ستاره‌ای که تاریک است را دید؟ به طور قطع که قابل دیدن نیست، ولی چگونه می‌توان به وجود آن پی برد؟

او برای حل این مشکل، پیشنهادی مطرح کرد که هم اکنون پس از دو قرن بسیار کاربردی است:

از آن جهت که این اجسام، تاریکند و قابل دیدن نیستند، تنها در صورتی می‌توانیم به وجود آن‌ها پی ببریم که با یک ستاره دیگر تشکیل یک منظومه ستاره‌ای دوگانه دهد تا از تأثیرات گرانشی‌ای که بر حرکت آن ستاره دارد، قابل آشکارسازی باشد. بنابراین اگر چنین ستارگانی به صورت تک و منفرد وجود داشته باشند، راهی برای یافتن‌شان نخواهیم داشت.

نکته جالب، در این پیش‌بینی بسیار دقیقی است که آن زمان جان میچل کرده بود؛ زیرا هم اکنون تعداد زیادی از سیاه‌چاله‌های احتمالی در سیستم‌های ستاره‌های دوگانه یافت شده و می‌شوند. حتی وجود اَبَرسیاه‌چاله بسیار سنگینی هم که در مرکز کهکشان راه شیری وجود دارد از تأثیرات گرانشی‌ای که بر ستارگان اطرافش می‌گذارد قابل شناسایی شده است!

ممکن است بپرسید ستاره‌های دوگانه چیستند؟ جوابِ ساده‌ی آن این است: ستاره‌هایی که بسیار به هم نزدیک باشند، در اثر نیروی جاذبه‌ای (همان گرانشِ همیشگی!) که به همدیگر وارد می‌کنند، به دور هم گردش می‌کنند. و اتفاقا تعداد بسیار زیادی از این نوع ستاره‌ها در کهکشان وجود دارد. دوگانه‌ها علاوه بر نقش مهمی که در شناخت ویژگی‌های ستاره‌ها دارند، یکی از دل‌مشغولی‌های جذاب برای شیفتگان رصدهای شبانه هستند تا آن‌ها را با دوربین‌ها و تلسکوپ‌های خود شکار کنند.

ایده‌های جان میچلِ انگلیسی به قدری جالب و تحریک کننده بودند که منجم هم عصر و هم وطنش «ویلیام هرشل» معروف را بر آن داشت تا تلاش‌های زیادی را برای یافتن آن‌ها توسط تلسکوپ قدرتمندش بکند؛ هرچند که اثری از آن‌ها نیافت.

پس از جان میچل، ریاضیدان معروف فرانسوی «پی‌یر سیمون لاپلاس» هم احتمال وجود چنین ستارگان تاریک و عجیب را مطرح کرده است. لاپلاس در کتابی که در سال ۱۷۹۶ م منتشر کرد، به این موضوع پرداخته و حتما بی‌تأثیر از ایده‌های جان میچل نبوده است.

پس از آن زمان، تقریبا دیگر اثری از ستاره‌های تاریک تا ابتدای قرن بیستم نیست. شاید علتش آن باشد که نه تنها آثاری از وجود آن‌ها رصد و ثبت نشد بلکه تئوری‌های علمی هم بیش از آن‌چه جان میچل یا لاپلاس بیان کرده بودند، حرف اضافه‌ای برای گفتن نداشتند.

جهان باید منتظر می‌ماند تا «آلبرت اینشتینِ» بزرگ جانِ دوباره‌ای به آن‌ها بدهد…

 

ادامه دارد … .

سه‌شنبه ۷ خرداد ۱۳۹۸

نویسنده: محمد همایونی