قالب وردپرس
خانه / مقالات / رصد / راهنمای رصد سیارات با تلسکوپ

راهنمای رصد سیارات با تلسکوپ

راهنمای رصد سیاره ها با تلسکوپ

حتی یک تلسکوپ کوچک هم، دنیاهای دیگر منظومه شمسی را به ما نشان خواهد داد، دنیاهایی که از دیدن آن‌ها شگفت زده خواهید شد. رصد سیارات یک بخش مهم از برنامه‌های رصدی هر رصدگر و علاقه‌مند به رصد آسمان است و این مقاله به راهنمای رصد سیارات با تلسکوپ‌های متوسط آماتوری می‌پردازد.

تلسکوپ 10 اینچ دابسونی
تلسکوپ ۱۰ اینچ دابسونی

 

سیاراتِ دیگر در منظومه شمسی فقط هدف فضاپیماها نیستند، بلکه سرزمین‌هایی هستند که شما هم می‌توانید آن‌ها را کاوش کنید. حتی تلسکوپ‌های کوچک هم می‌توانند جزئیات خوبی را از سیارات غول‌پیکر منظومه آشکار کنند. به کمک یک تلسکوپ متوسط (با قطر دهانه حدود ۸ اینچ) می‌توانید تغییرات شبانه‌ای راکه روی زهره، مریخ، مشتری و زحل اتفاق می‌افتند مشاهده کنید. این همه در حالی است که برای رصد سیارات نیازی به آسمان کاملا تاریکِ خارج از شهرها نیست؛ بلکه از دلِ شهرهای بزرگ با آلودگی‌های نوری متداول هم می‌توانید دگرگونی سیارات را رصد کنید.

 

رصد عُطارِد

از داخل یک تلسکوپ، می‌توان فازها (اَهَلّه) سیاره عطارد را آشکار کرد، اما جزئیات آن ضعیف هستند. بهترین زمان برای به دام انداختن این گریزپای منظومه شمسی هنگامی است که در یکی از بیشترین کشیدگی‌های خودش باشد. کشیدگی شرقی هنگامی است که پس از غروب خورشید، آن را در بیشترین جدایی زاویه‌ای از خورشید در سمت غرب آسمان مشاهده می‌کنیم. کشیدگی غربی هم هنگامی است که در آسمان صبحگاهی قبل از طلوع خورشید، آن را در بیشترین فاصله زاویه‌ای با خورشید در افق شرقی مشاهده کنیم.

البته بهترین نمای عطارد توسط تلسکوپ هنگامی مشاهده می‌شود که به بالاترین ارتفاع خود از افق، در میانه روز برسد. فقط باید مطمئن شوید که تلسکوپ به سوی خورشید نشانه نرفته باشد. اگر هنگام روز و در چنین موقعیتی توانستید عطارد را در دام تلسکوپ بیندازید، از فیلترهای زرد یا نارنجی در چشمی تلسکوپ استفاده کنید تا آن را در زمینه‌ی بسیار روشن آسمان روزگاهی، واضح‌تر و برجسته‌تر ببینید.

مقارنه و کشیدگی سیارات داخلی

مدار عطارد و ناهید در داخل مدار زمین قرار دارد؛ از این رو هنگامی که در بیشترین کشیدگی‌های خود هستند، بیشترین فاصله زاویه‌ای را از خورشید می‌گیرند.

رصد ناهید

سیاره ناهید (زهره) راحت‌تر از عطارد مشاهده و رصد می‌شود. اخترشناسان به طور معمول و خیلی راحت‌تر از عطارد، تغییرات فاز آن را به همراه تغییر در اندازه قرصش را ثبت می‌کنند.

با وجود این‌که به نظر می‌رسد یک سیاره دورنی هنگامی که بین زمین و خورشید است، ۲ مرتبه بزرگ‌تر از زمانی است که در آن سوی خورشید قرار دارد، زهره را می‌توان حدود ۶ مرتبه بزرگ‌تر دید. رصد روزگاهی ناهید هم به مراتب از عطارد راحت‌تر است چون هم درخشان‌تر از آن است و هم فاصله زاویه‌ای بیشتری را تا خورشید پیدا می‌کند.

عوارضی که بر جوّ زهره می‌توان یافت در محدوده‌ای از سایه‌ها و تیرگی‌های گرد و غباری تا لکه‌های روشن را شامل می‌شود. اگر از فیلترهایی استفاده کنید که شدت نور زیاد سیاره را کاهش دهند می‌توانید این آثار جوّی ناهید را مشاهده کنید. در صورتی که از تلسکوپ‌های بزرگ‌تر از ۸ اینچ استفاده کنید احتمالا قادر خواهید بود ساختارهای C و Y مانند وسیعی را که در حوالی استوای سیاره هستند  تشخیص دهید.

رصد مریخ

زمین و مریخ هر ۲۶ ماه یک بار به نزدیک‌ترین فاصله‌شان می‌رسند، ولی نیازی نیست شروع رصد سیاره سرخ را تا زمانی که آن را در بزرگ‌ترین حالت مشاهده کنید به تعویق بیندازید. تا زمانی که جوّ مریخ شفاف است می‌توانید به مدت چند ماه قبل و بعد از مقابله‌ی سیاره، جزئیاتی را برروی آن ببینید. (مقابله زمانی است که سیارات بیرونی هنگام غروب خورشید، از سمت شرق طلوع می‌کنند و در همین زمان هم نزدیک‌ترین فاصله را با زمین دارند.)

تا قبل از آن‌که ناپایداری‌های جوّ آن شروع شود، از بزرگ‌نمایی‌های بالا برای رصد سیاره سرخ استفاده کنید. سعی کنید که بر منطقه‌ای کوچک یا عارضه‌ای واحد متمرکز شوید و از مشاهده کل قرص سیاره یا جابه‌جایی امتداد دیدِ خودتان بر سطح آن خودداری کنید تا این جزئیات خفیف را تشخیص دهید.

پدیده‌های جوّی مریخ شامل چند نوع ابر است. فصل‌های نوعی در آن به علت گرم و سرد شدن سطح سیاره اتفاق می‌افتد. ابرهای گسسته در آن به صورت موضعی ایجاد می‌شوند که به همراه چرخش سیاره، در میان جوّ آن جابه‌جا می‌شوند.

ابرهای اوروگرافی در جوّ مریخ ایجاد می‌شوند که ناشی از تجمع ذرات آبی است که بادهای مریخی برفراز کوه‌ها و آتش‌فشان‌های مریخ تشکیل می‌دهند. برای مشاهده این ابرها از فیلترهای آبی و بنفش استفاده کنید، البته برای نواحی نزدیک به استوای مریخ فیلتر سبز بهتر است.

همچنین می‌توانید ابرهای صبحگاهی و عصرگاهیِ مریخ را هم مشاهده کنید. این‌ها ابرهایی روشن و منفرد هستند که از مِه سطحی مریخ هنگام طلوع و غروب خورشید بر سطح آن ایجاد می‌شوند. ابرهای عصرگاهی عموما بزرگ‌تر و فراوان‌تر هستند. برای مشاهده بهتر آن‌ها فیلتر آبی یا بنفش توصیه می‌شود.

رصد مشتری

پس از خورشید و ماه، جسمی که بیشترین جزئیان قابل رصد را داراست مشتری است. حتی تلسکوپ‌های کوچک هم می‌توانند ظاهر راه‌راه آن را تشان دهند؛ کمربندهایی که در شمال و جنوب استوای آن ایجاد شده و حالت طبقه‌بندی به مشتری داده‌اند. تماشای شبانه مشتری می‌تواند لذت بخش باشد. علاوه بر جابه‌جایی چهار قمر بزرگ آن در اطراف مشتری، چرخش سیاره به دور خودش را هم می‌توان در طول یک شب مشاهده کرد. مطمئن شوید که لکه قرمز آن را هم در لیست رصدی خود آورده‌اید.

فیلتر آبی تیره می‌تواند منطقه‌های مشتری را بهتر آشکار کند. فیلترهای آبی هم در برجسته شدن ابرهای روشن موثر هستند. در عوض فیلتر قرمز جزئیات استوایی آن را آشکار می‌کند و کنتراست بیشتری را در کمربندهای اصلی سیاره ایجاد می‌کند.

عوارض مختلف در جوّ مشتری
نوارهای سطح مشتری
جابه‌جایی قمرهای مشتری:

چهار پدیده در مورد قمرهای گالیله‌ای مشتری و جابه‌جایی آن‌ها اتفاق می‌افتد که می‌توانید آن‌ها را به لیست رصدهای‌تان اضافه کنید:

  • گرفت قمر، هنگامی که یک قمر وارد سایه مشتری می‌شود.
  • اختفای قمر در پشت قرص مشتری
  • عبور قمر از مقابل قرص سیاره؛ بهترین عبورها هنگامی هستند که قمر از مقابل کمربندهای تاریک و بزرگ عبور می‌کند.
  • عبور سایه قمر از روی سیاره. سایه قمر به صورت یک لکه سیاه رنگ بر سطح قرص سیاره مشاهده می‌شود.

رصد زحل

هنگام رصد زحل حتما به شکاف کاسینی که به صورت یک فضای تاریک بین دو حلقه روشن‌تر آن دیده می‌شود، نگاه کنید. در رصد با تلسکوپ‌های ۸ اینچ به روشنایی حلقه‌ها، تفاوت رنگ‌ها و طرح‌های آن‌ها توجه و دقت کنید.

علامت‌گذاری روی سطح زحل، ظریف و نامحسوس است. توجه داشته باشید که لکه‌ها یا نقاط تاریک یا روشن، نسبت به مناطق یا کمربندهایی که پذیرای آن‌ها هستند، قابل توجه هستند. موقعیت این عوارض ممکن است شب به شب تغییر کنند.

مناطق مختلف زحل و حلقه‌هایش
قسمت‌های مختلف زحل و حلقه‌هایش

منطقه‌های زحل ظاهری سفید ـ خاکستری یا خاکستری یا زرد رنگ دارند. در عوض کمربندهای آن به رنگ‌های آبی مایل خاکستری، قهوه‌ای و قرمز دیده می‌شوند. این ویژگی‌ها با کمک فیلترهای قرمز، نارنجی یا زرد به خوبی دیده می‌شوند. فیلتر سبز در نشان دادن قسمت‌های روشن، مناسب هستند. استفاده از فیلترهای سبز و آبی خفیف هم در برجسته کردن حلقه‌های زحل موثرند.

رصد اورانوس

اتمسفر اورانوس معمولا فاقد هر عارضه قابل ملاحظه‌ای است. رصدگران در سال ۱۸۷۰ اولین مشاهده عوارضی بر سطح آن را گزارش دادند. از آن زمان به بعد رصدگران مشاهداتی از نشانه‌ها و کمربندهای سطح اورانوس را گزارش کرده‌اند. اورانوس با رنگ سبز مایل به آبی و به صورت قرص کوچکی همچون سحابی‌های سیاره‌نما دیده می‌شود. این سیاره به قدری کند در آسمان حرکت می‌کند که حدود ۴۴ روز طول می‌کشد تا به اندازه قرص ماه کامل جابه‌جا شود.

رصد نپتون

برای منجمان آماتوری که تلسکوپ یا حتی دوربین دوچشمی دارند، یافتن نپتون چندان مشکل نیست. این سیاره هنگام مقابله همانند یک قرص کوچک آبی رنگ از قدر ۷٫۷ می‌درخشد. اما حتی با تلسکوپ‌های بزرگ هم نمی‌توان جزئیاتی را از سطح نپتون مشاهده کرد، با این حال خواهید توانست بزرگ‌ترین قمر آن یعنی تریتون را از قدر ظاهری ۱۳٫۵ مشاهده کنید.

هیجان رصد نپتون هنگامی است که شما برای اولین بار بتوانید آن را همچون نقطه‌ای از میان تلسکوپ‌تان مشاهده کنید. به علت فاصله بسیار زیادی که این سیاره از خورشید دارد، حتی از اورانوس هم کندتر در زمینه ستارگان حرکت می‌کند. حدودا ۸۵ روز زمان می‌برد تا در آسمان به اندازه قطر قرص ماه کامل جابه‌جا شود.

استفاده از فیلترهای رنگی:

از فیلترهای رنگی بیشتر برای مشاهده سیارات استفاده می‌شود. اما دقت کنید که آن‌ها رنگی را اضافه نمی‌کنند؛ بلکه فقط تفاوت‌های روشنایی در رنگ‌های مختلف را افزایش می‌دهند و همین باعث می‌شود جزئیات بیشتری را در تصویر مشاهده کنید. بنابراین هرگاه از فیلتر رنگی استفاده می‌کنید به جای تمرکز بر تغییر رنگ‌ها، بر تفاوتِ روشنایی قسمت‌های مختلف متمرکز شوید تا جزئیات بیشتر را ببینید.

فیلترها در واقع شیشه‌های رنگی متفاوتی هستند که با درجات مختلفِ کدری تهیه می‌شوند. آن‌ها را بر چشمی تلسکوپ‌ها نصب و استفاده می‌کنند. یک نکته این‌که هر چه تلسکوپ شما بزرگ‌تر باشد، اثری که از فیلتر مشاهده می‌کنید بهتر و نمایان‌تر خواهد بود.

منبع: Astronomy.com

ترجمه و تنظیم:
محمد همایونی

همچنین ببینید

خسوف یا ماه گرفتگی

طولانی ترین ماه گرفتگی قرن ۲۱

طولانی ترین ماه گرفتگی یا خسوف قرن ۲۱ آسمانِ شب و پدیده‌های آن همواره برای …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

عبارت زیر را کامل کنید: *

از هرکجای ایران! به راحتی در دوره‌های آموزش نجوم شرکت کنید‎:کلیک کنید
درک این مطلب که منزلگاه ما کجای این کیهانِ بی انتها قرار دارد چندان آسان نیست؛ در این کتابچه با استفاده از مقیاس "12 گام" در دوازده مرحله از محل سکونت خود تا ابعاد بزرگ عالم سفر می کنیم؛ تا هم جایگاه خودمان، هم ابعاد و عظمت این کیهان بی انتها را مشاهده کنیم.
ایمیل شما نزد ما امانت است.
12 گام
دانلود کتابچه 12 گام
با تشکر از توجه شما متأسفانه در حال حاضر مهلت ثبت نام پایان یافته است.
برای دانلود رزومه لطفا ایمیل خود را ثبت کنید:
ایمیل شما نزد ما امانت است و ما هم مثل شما از ایمیل های مزاحم بیزاریم.
به محض ثبت ایمیل تان، فایل را دانلود کنید:
ایمیل شما نزد ما امانت است و ما هم مثل شما از ایمیل های مزاحم بیزاریم.
تبریک به شما بابت این‌که به این مقاله علاقه‌مندید!
ثبت ایمیل‌تان الزامی نیست، ولی ارسال آن باعث ارتباط بیشتر ما با شما خواهد شد.
ثبت نام رایگان
اطلاعات شما نزد ما امانت است
برای شرکت در جلسه اول لطفا اطلاعات زیر را کامل کنید
تبریک به شما! ثبت نام انجام شد.
لطفا دستورالعمل حضور در کلاس‌های آنلاین را که در صفحه توضیحات همین دوره آمده است با دقت مطالعه کرده و انجام دهید. لینک ورود به کلاس هم چند دقیقه قبل از شروع کلاس برای شما ارسال می‌گردد.
برای ثبت نام در دوره‌های آنلاین،اطلاعات زیر را کامل کنید:
اطلاعات شما نزد ما امانت است
درود بر شما. متأسفانه مهلت ثبت نام این دوره به اتمام رسیده است. در صورت تمایل می‌توانید ایمیل خود را به همراه نام دوره مورد نظر؛ برای ما ثبت کنید تا هر زمان که ثبت نام دوره جدید شروع شد، به شما اطلاع دهیم. شاد و پیروز باشید.
ایمیل شما نزد ما امانت است
برای شما که به این موضوع علاقه‌مندید یک تخفیف 30% در نظر گرفته‌ایم. کافی است هنگام ثبت نام، در سبد خرید خود از کوپن تخفیف: NewMoon30 استفاده کنید. شاد و پیروز باشید.
تبریک !!
فرصت را از دست ندهید :)
برای دانلود نمونه فیلم از دوره مبانی نجوم، لطفا ایمیل خود را وارد کنید:
ایمیل شما نزد ما امانت است و ما هم مثل شما از ایمیل های مزاحم بیزاریم.
دوست عزیز: اگر قبل از مشاهده توضیحات دوره‌های آنلاین قصد خروج از سایت ستاره شناس را دارید، توصیه می‌کنم یک ویدئوی 12 دقیقه‌ای از فیلم‌های آموزشی دوره مبانی نجوم را دانلود کرده و مشاهده کنید. به محض ثبت ایمیل خود، آن را دانلود کنید:
ایمیل شما نزد ما امانت است و ما هم مثل شما از ایمیل های مزاحم بیزاریم.
لطفا ایمیل خود را ثبت کنید تا لینک دانلود نسخه باکیفیت فیلم به ایمیل شما ارسال شود:
ایمیل شما نزد ما امانت است و ما هم مثل شما از ایمیل‌های مزاحم بیزاریم.
به محض ارسال ایمیل‌، دانلود شروع می‌شود.
ایمیل شما نزد ما امانت است و ما هم مثل شما از ایمیل‌های مزاحم بیزاریم.
علاقه‌مندی شما به این دوره قابل تحسین است. یک تخفیف 38000 تومانی مخصوص شما:
mabani38
کد تخفیف بالا را هنگام ثبت نام در «سبد خرید» خود اعمال کنید.
تبریک به شما!
علاقه‌مندی شما به این دوره قابل تحسین است. یک تخفیف 38000 تومانی مخصوص شما:
solar38
کد تخفیف بالا را هنگام ثبت نام در «سبد خرید» خود اعمال کنید.
تبریک به شما!
اگر به شناخت کامل از منظومه شمسی علاقه‌مندید، پیشنهاد می‌کنم نگاهی هم به «دوره آنلاین منظومه شمسی» بکنید:
درود بر شما!
علاقه‌مندی شما به این دوره قابل تحسین است. یک تخفیف 19000 تومانی دیگر مخصوص شما:
mabani19
کد تخفیف بالا را هنگام ثبت نام در «سبد خرید» خود اعمال کنید.
تبریک به شما!
علاقه‌مندی شما به این دوره قابل تحسین است. یک تخفیف 19000 تومانی دیگر مخصوص شما:
sol19
کد تخفیف بالا را هنگام ثبت نام در «سبد خرید» خود اعمال کنید.
تبریک به شما!
لینک دانلود نقشه‌ها به ایمیل شما ارسال می‌شود، لطفا ایمیل خود را ثبت کنید:
ایمیل شما نزد ما امانت است و ما هم مثل شما از ایمیل‌های مزاحم بیزاریم.
آموزش نجوم به صورت آنلاین
جلسه اول فقط 5000 تومان!
ما می‌خواهیم مطمئن شوید این آموزش عالی است، پس جلسه اول را با 70 درصد تخفیف به شما می‌دهیم تا در صورت رضایت، دوره را ثبت نام کنید:
یک فرصت عالی مخصوص شما، برای فراگیری دانش زیبای نجوم. فقط نیاز به یک ایمیل معتبر دارید تا فیلم‌های این دوره به صورت روزانه، در مدت یک هفته برای شما ارسال شود.
ARE YOU READY? GET IT NOW!
Increase more than 500% of Email Subscribers!
Your Information will never be shared with any third party.
یک فرصت عالی مخصوص شما، برای فراگیری دانش زیبای نجوم. فقط نیاز به یک ایمیل معتبر دارید تا فیلم‌های این دوره به صورت روزانه، در مدت یک هفته برای شما ارسال شود.