آسمان در این ماه ـ آذر 1404
برای دیدن رویدادهای رصدی ماه کنونی دکمهی زیر را لمس (کلیک) کنید:
صورتهای فلکی ماه
آرام آرام به دیدن هماختران درخشان زمستانی نزدیک میشویم. صورتهای فلکی (هماختر) جبار، جوزا، سگ بزرگ و ممسکالعنان از این گروه هستند.
این ماه آخرین ماهی است که میتوان صورتهای مثلث تابستانه (شلیاق، عقاب و دجاجه) را دید. صورتهای فلکی شاخص آذر چندان تفاوتی با ماه قبل ندارند. فقط دو هماختر شکارچی و دوپیکر را هم بر آن باید افزود. بنابراین در این ماه میتوانیم روی مشاهده و رصد این هماختران برنامهریزی کنیم: اسب بالدار، آندرومدا (زن به زنجیر)، برساوش، آبریز، قیفاووس، ذاتالکرسی، حمل (بره)، ثور (گاو)، ارابهران (ممسکالعنان)، ماهی (حوت)، شکارچی (جبار)، دوپیکر (جوزا) و جَدی (بزماهی). در لابهلای آنها هم هماختران کوچک و کمنور دلفین، روباهک، پارهاسب و مثلث هستند که دیدنشان نیازمند آسمانی پرستاره است، به دور از آلودگی نوری شهرهای بزرگ و کوچک.
یادآوری همیشگی: در هر ماه فهرستی از صورتهای فلکی که ارائه میشود یا آنچه در نقشه ماهانه آسمان میآید؛ آنهایی است که در ساعتهای بین 9 تا 11 شب در آسمان به راحتی دیده میشوند. وگرنه دیگر صورتهای فلکی در انتهای شب یا نیمهشب به آسمان اضافه خواهند شد.
راحتترین راه برای پیدا کردن صورتهای فلکی، برنامکهای قابل نصب روی گوشیهای تلفن است. با توجه به نوع گوشی خود میتوانید این برنامکها را یافته و استفاده کنید. روش پایه و به عبارتی کلاسیک برای یافتن آنها استفاده از نقشههای ماهانهی آسمان شب است.
همانطور که در بالای نقشهی زیر بیان شده، وضعیت صورتهای فلکی (هماختران) را در میانهی آذر به ساعت 21 نشان میدهد. در ابتدای ماه یک ساعت دیرتر و در انتهای ماه یک ساعت زودتر این نقشه با آسمان مطابقت خواهد داشت. موقعیت سیارههای مشتری (هرمز) در دوپیکر، کیوان (زحل) و نپتون هم در هماختر ماهی (صورت فلکی حوت) و سیارهی کوتولهی سرس با رنگ سبز مشخص شده است. زحل، نپتون و سرس در حرکت بازگشتی هستند. جابهجایی زحل و نپتون چندان قابل احساس نیست ولی سرس سریعتر جابهجا می شود. دقت کنید که نپتون و سرس با چشم دیده نمیشود.
روی نقشه زیر کلیک (لمس) کنید تا بتوانید آنرا بزرگنمایی کنید:
اگر نحوهی کاربرد نقشههای آسمان شب را نمیدانید به مقالهی «راهنمای یافتن صورتهای فلکی» مراجعه کنید و فیلم آموزشی مربوطه را مشاهده کنید.
ستارههای ویژه برای رصد
این چند ستاره هر کدام داستان ویژهای برای خود دارند. برخی در جریان پژوهش و اکتشاف، جایگاه خاصی دارند و برخی از نظر ویژگیهای اخترفیزیکی و رصدی. در دو ماه گذشته معرفی شدهاند ولی همچنان قابل دیدن هستند. برخی را میتوان با چشم غیرمسلح دید و دیدن برخی نیاز به دوربین دوچشمی یا تلسکوپی کوچک دارد:
گامای آندرومدا: یک دوگانهی زیبای نارنجی و آبی است که همچون منقار دجاجه با یک تلسکوپ کوچک میتوان آن دو را تفکیک کرد. اما همدم آبی، خودش دوگانهای ظریفتر است که تفکیک آن نیازمند تلسکوپ بزرگتر از 10 اینچ است.
61ـ دجاجه: اولین ستارهای که فاصلهی آن با روش اختلاف منظر اندازهگیری شد.
ستاره لعل: یک ابرغول قرمز که رنگ قرمز آن با هر ستارهی قرمز رنگ دیگر متفاوت است. ابرغولی است که یک سر و گردن از ابطالجوزا بزرگتر است. این ستاره مو (حرف یونانی) قیفاووس است.
دلتای قیفاووس: سرسلسلهی متغیرهای تپنده در آسمان است. به راحتی در یکی از گوشههای چهارگوش قیفاووس یافت میشود. میتوان برای رصد تغییرات نور آن برنامه رصدی مشخصی تدارک دید.
رأسالغول: یا بتای برساووش که نمایندهی دستهی بزرگ متغیرهای گرفتی است. تغییرات نور این ستاره را هم میتوان همزمان با رصد دلتای قیفاووس انجام داد.
گامای قیفاووس: اولین سیارهی فراخورشیدی به گرد این ستاره در 1988 کشف شد، اما تأیید آن تا 2002 طول کشید.
51ـ اسب بالدار: ستارهای همچون خورشید است که به عنوان اولین ستارهی خورشیدمانند که سیارهای به دور خود دارد معرفی میشود.
یوپسیلون آندرومدا: ستارهای دوگانه است و اولین سامانهی سیارهای فراخورشیدی که در یک ستارهی چندگانه کشف شده، متعلق به این ستاره است.
چند ستاره در هماختر گاو:
دبران: یک غول سرخ با اندازهای حدود 25 برابر خورشید. قرمزی آن به وضوح مشخص است.
تتا و سیگمای ثور: دوتا از دوگانههای آشکار در این هماختر.
نیرالثریا یا اتای ثور: درخشانترین ستاره در خوشه پروین. یک غول آبی.
پلیون در خوشه پروین: ستارهی BU ثور که یک متغیر لایهدار است. با سرعت بسیار زیاد به دور خود میچرخد و درخشندگی بسیار متغیری دارد.
اجرام غیرستارهای
یک تلسکوپ متوسط آماتوری با دهانه بین 4.5 تا 10 اینچ کمک میکند تا تعداد زیادی از اجرام غیرستارهای که شامل کهکشان، خوشه ستارهای و سحابی هست را ببینیم. طبیعی است هرچه تلسکوپ بزرگتر باشد، میتوان تعداد اجرام بیشتر و کمنورتر را دید. برخی اجسام هم در تلسکوپهای کوچکتر دیده نخواهند شد.
فرصت کمی در ابتدای شب برای دیدن خوشه جاثی (M13) داریم. نوار راهشیری هم در ابتدای شب از بالای سر عبور کرده است. از اینرو میتوان آنچه از اجرام غیرستارهای که در صورتهای ذاتالکرسی و دجاجه وجود دارند را رصد کرد. دیگر نمیتوان هماختر کماندار (قوس) را رصد کرد.
سه ستارهی دوگانهی معروف که به زیبایی در تلسکوپهای کوچک دیده میشوند: منقار (بتای دجاجه) و اومیکرون1 و 61 دجاجه. این آخری اهمیت تاریخی بالای هم دارد زیرا نخستین ستارهای است که فاصلهاش با روش اختلاف منظر اندازهگیری شده است.
در مکانی به دور از آلودگی نوری میتوان در زمانی که نور ماه مزاحم نباشد صحنههایی زیبا از تجمع ستارهها را با یک دوربین دوچشمی و تلسکوپی کوچک مشاهده کرد. چنین صحنههایی در نوار راهشیری بسیار خودنمایی میکنند. همین تعداد زیاد ستاره را دیدن واقعا هیجانانگیز است.
خوشههای M52 و M103 و NGC663 و NGC559 و NGC7790 را میتوان در ذاتالکرسی مشاهده کرد. خوشه NGC752 در آندرومدا و خوشههای M15 در اسب بالدار قابل توجه هستند. گفته شده میتوان سحابی سیارهنمای NGC7662 در آندرومدا را توسط تلسکوپهای متوسط هم دید. خوشههای دوقلو در مرز ذاتالکرسی و برساوش به راحتی دیده میشوند.
خوشهی باز M34 که به نام خوشه مارپیچی هم شناخته میشود در مرز بین برساوش و آندرومدا دیده میشود. خوشههای پروین و قلائص که بسیار ساده و آسان قابل رصد هستند. با تلسکوپ میتوان جزئیات زیادی از آنها را رصد کرد.
کهکشانهای آندرومدا (M31) و مثلث (M33) از معروفترین و برجستهترین سوژههایی است که در آسمان پاییز میتوان مشاهده کرد. کهکشان مثلث از آندرومدا کمنورتر است و ممکن است پیدا کردنش کمی سخت باشد. دو کهکشان M32 و M110 که چسبیده به کهکشان آندرومدا هستند، با تلسکوپهای آماتوری همچون ستارههایی مهآلود دیده میشوند.
با برآمدن صورتهای شکارچی و دوپیکر میتوان تعداد زیادی خوشه و سحابی در این ناحیهها مشاهده کرد.
بارش شهابی
برای یکی از زیباترین بارشهای سال آماده شوید. بارش جوزایی رقیب بارش برساوشی در نیمهی دوم سال است. اوج این بارش در 22 و 23 آذر اتفاق میافتد که بیشترین مقدار ZHR آن 120 است. اوج بارش جوزایی امسال یکشنبه 23 آذر است که تا صبح دوشنبه 24 آذر میتوان به رصد آن پرداخت. ZHR این بارش برای ایران و قبل از طلوع خورشید در صبح دوشنبه 24 آذر به حدود 95 خواهد رسید. میتوان انتظار داشت در شرایط رصدی خوب و مکان مناسب بتوان در هر ساعت بیش از 50 شهاب از آنرا مشاهده کرد.
نقطهی کانون آن در مکانی است (هماختر دوپیکر) که تقریبا در تمام طول شب میتوان شهابهای آنرا مشاهده کرد. تفاوت خاص بارش جوزایی این است که منشأ شهابهای آن یک دنبالهدار نیست، بلکه از ذرات بهجا مانده از یک سیارک به نام فائتون است.
طبق هر بارش شهابی دیگر، برای دیدن شهابها باید در مکانی به دور از آلودگی نوری مستقر شویم تا بتوانیم شهابهای بیشتری ببینیم. خوشبختانه به هنگام اوج بارش جوزایی 1404 ماه در وضعیت مناسبی است و نور آن مزاحم نیست. ماه نیمهشب طلوع میکند و تا قبل از آنکه درخشش آن بر آسمان غلبه کند میتوان تعداد زیادی از شهابهای آنرا دید.
ماهوارهها
یکی از پدیدههایی که در دوره حاضر در آسمان دیده میشود، حرکت ماهوارهها در آسمان شب است. به ویژه اینکه در سالهای اخیر تعداد آنها به شدت افزایش یافته، به طوری که در هر لحظه که به آسمان بالای سرمان نگاه کنیم میتوانیم چندتایی ماهواره در گوشه کنار آسمان بیابیم. ماهوارهها همچون ستارههای متحرک دیده میشوند (هواپیماها دارای چراغ چشمکزن هستند). ماهوارهها در روشناییهای مختلف دیده میشوند و به آرامی در بین ستارگان آسمان حرکت میکنند. بسته به مدارشان، ممکن است در میانهی مسیرشان ناپدید شوند، چون وارد سایه زمین میشوند. هرچه آسمان ما پرستارهتر باشد، تعداد بیشتری از آنها دیده میشوند.
برای دریافت اطلاعات دقیق از زمان و مسیر حرکت ماهوارهها در مکان خود، مراجعه به سایت heavens-above.com سودمند است. میتوان از برنامک آن یا مشابه آن بر گوشی خود استفاده کرد.
پرنورترین آنها ایستگاه فضایی بینالمللی (ISS) است که روشنایی آن در مرتبهی سیاره مشتری یا بیشتر است. در هفته اول آذر، عبور مناسبی از فراز ایران ندارد. در هفتهی دوم و سوم آذر هم عبور قابل توجهی از فراز ایران ندارد.
مطلب مرتبط: یک قطار ستاره
قطار ماهوارههای استارلینک را در مطلب بالا بخوانید.
هفته چهارم آذر
از شنبه 22 آذر تا جمعه 28 آذر
هفتهای زیبا در پیش داریم. شهابهای بارش جوزایی آسمان دو سه شب ابتدایی این هفته را حسابی گلباران میکنند. خوشبختانه ماه هم مزاحمت زیادی ندارد. ماه در انتهای هفته به ملاقات عطارد میرسد. و اگر مهارت بالایی در رصد هلال ماه داشته باشیم میتوانیم برای شکار آخرین هلال صبحگاهی در صبح جمعه آماده شویم. سحابیها و خوشههای زمستانه هم به دور از نور مهتاب برای رصدگران خودنمایی میکنند.
بارش شهابی جوزایی:
اوج این بارش در یکشنبه 23 آذر است. پس از تاریک شدن آسمان در غروب یکشنبه تا صبح دوشنبه 24 آذر میتوان به کمین این شهابها نشست. بنابراین باید برای شب دوشنبه یعنی شامگاه یکشنبه تا سحرگاه دوشنبه آمادهی رصد این بارش شد. هوا سرد است. خوشبختانه بارندگیهایی که در پایان هفته قبل اتفاق افتاده است، آسمان را برای یک رصد خاطرهانگیز تمیز و شفاف کرده است. از طرفی ماه هم نیمهشب طلوع میکند و نور مزاحمی ندارد. بنابراین میتوان امیدوار بود که در مکانی به دور از آلودگی نوری در نیمهشب هر ساعت حداقل 50 شهاب را مشاهده کرد.
زمین:
به آخر پاییز و شب چله نزدیک میشویم. انقلاب زمستانه در انتظار زمین و خورشید است. ارتفاع خورشید در آسمان به حداقل خودش نزدیک میشود و مکان طلوع و غروب آن بیشترین میل به جنوب را خواهد داشت.
همچنان همان پیشنهاد رصدی برای ثبت مکان طلوع و غروب خورشید بهترین فعالیت عملی است تا برخی ویژگیهای مداری زمین و جابهجاییهای خورشید در آسمان را درک کرد. در هفتههای پیشین به آن پرداختهایم.
ماه (مانگ):
ماه از تربیع آخر گذشته است و نیمهشب طلوع میکند. تنها همنشینی این هفتهی ماه با سیارهی تیر است. سحرگاه پنجشنبه 27 آذر میتوان این همنشینی زیبا را دید.
هلال صبحگاهی: صبح جمعه 28 آذر زمان دیدن آخرین هلال صبحگاهی است. فاز آن حدود 1 درصد است و برای مرکز ایران فاصلهی زمانی طلوع ماه تا طلوع خورشید حدود 30 دقیقه است. بنابراین نباید انتظار داشت این هلال به راحتی دیده شود. دیدن آن نیازمند ابزار مناسب و مهارت بالای رصدگر است. و البته آسمانی صاف و بدون غبار.
مشخصات ماه در این هفته:
چون ماه نیمهشب طلوع میکند، موقعیتهای زیر برای سحرگاه همان روز است.
شنبه 22 آذر: در دوشیزه (سنبله) ـ فاز: 37%
یکشنبه 23 آذر: در دوشیزه (سنبله) ـ فاز: 29%
دوشنبه 24 آذر: در دوشیزه (سنبله) ـ فاز: 20%.
سهشنبه 25 آذر: در ترازو (میزان) ـ فاز: 13%
چهارشنبه 26 آذر: در ترازو (میزان) ـ فاز: 8%
پنجشنبه 27 آذر: در کژدم (عقرب) ـ همنشین با تیر ـ فاز: 3.5%
جمعه 28 آذر: در مارافسای (حوا) ـ آخرین هلال صبحگاهی ـ فاز: 1%
سیارهها:
تیر در آسمان صبحگاهی دیده میشود. این هفته هم وضعیت خوبی برای رصد دارد. از حدود یک ساعت پیش از طلوع خورشید میتوان آنرا در افق جنوب شرقی مشاهده کرد. ماه در صبح پنجنشبه همنشین با عطارد است.
ناهید با قدر 3.9- در هماختر مارافسای است. در حال رسیدن به مقارنه با خورشید است و دیده نمیشود.
مریخ از قدر 1.15 در کماندار است و او هم به مقارنه با خورشید نزدیک میشود. حدود 20 دقیقه پس از خورشید غروب میکند و دیده نمیشود.
مشتری با قدر 2.6- حدود دو ساعت پس از غروب خورشید، طلوع میکند و کمکم حاکم بلامنازع آسمان شب میشود. درخشانترین جرم آسمانی است و با یک تلسکوپ کوچک میتوان به راحتی جابهجایی قمرهای گالیلهای آنرا رصد کرد.
کیوان با قدر حدود 1 از حرکت بازگشتی به حرکت معمول بازگشته است و تا انتهای شب میتوان آنرا رصد کرد. حلقهها از لبه دیده میشوند و قمرهای تیتان و رئا را میتوان با تلسکوپهای کوچک مشاهده کرد.
اورانوس از قدر 5.6 در هماختر گاو است. سمت راست و کمی پاییندست خوشه پروین قرار دارد. با یک دوربین دوچشمی میتوان آنرا یافت.
نپتون از قدر 7.8 در هماختر ماهی است. کمی بالاتر از کیوان قرار دارد. دیدن آن نیازمند تلسکوپ است.
هفته سوم آذر
از شنبه 15 آذر تا جمعه 21 آذر
نیمهی دوم ماه قمری است و ماه در ساعتهای ابتدایی شب هنوز طلوع نکرده است. بنابراین میتوان برای رصد اجرام کمنور و غیرستارهای در دو سه ساعت ابتدای شب برنامهریزی کرد. به انتهای هفته که نزدیک شویم، این فرصت بیشتر هم خواهد شد.
صبح سه روز ابتدای این هفته، یک ساعت پیش از طلوع خورشید آسمان زیبایی را میتوان دید. در سمت غرب قرص ماه را در کنار سیارهی مشتری و میان ستارههای درخشان زمستانه میتوان دید که همه برای غروب به غرب نزدیک شدهاند. در عوض در سمت شرق، اگر شرایط یاری کند میتوان دو ستارهی سماک را به همراه سیارهی تیر تماشا کرد. تیر بر لبهی افق و سماک رامح و سماک اعزل بالا سر آن خودنمایی میکنند.
یکشنبهشب ماه با مشتری همزمان طلوع میکنند و تا صبح همنشین هم هستند.
زمین:
به آخر پاییز نزدیکتر میشویم. خورشید و به عبارتی زمین به انقلاب زمستانه نزدیک میشود. در این هفته زودترین غروبهای آفتاب را در نیمکره شمالی تجربه میکنیم. از هفتهی آینده زمان غروب خورشید شروع به بازگشت میکند. اما همچنان زمان طلوع خورشید دیرتر و دیرتر میشود، تا اواسط دیماه.
همچنان همان پیشنهاد رصدی که در هفتههای گذشته داده بودم را تکرار میکنم: رصد و ثبت محل طلوع و غروب خورشید.
ماه (مانگ):
ماه از نیمه گذشته است و قرص آن در حال کوچک شدن است. طلوع آن بعد از تاریک شده هوا به مرور در آخر شب اتفاق میافتد. یکشنبه همراه با مشتری طلوع میکند و تا صبح یک همنشینی زیبا را ایندو به تصویر میکشند.
همین همنشینی ماه و مشتری یک سوژهی رصدی جالب است: اگر از ابتدای طلوعشان آنها را زیرنظر بگیریم و ساعت به ساعت به موقعیت نسبیشان دقت کنیم میتوانیم دور شدن ماه از مشتری را به راحتی مشاهده کنیم. این دور شدن به علت حرکت ماه در مدارش به دور زمین است.
مشخصات ماه در این هفته:
شنبه 15 آذر: در دوپیکر (جوزا) ـ فاز: 95%
یکشنبه 16 آذر: در دوپیکر (جوزا) ـ همنشین با مشتری ـ فاز: 88%
دوشنبه 17 آذر: در خرچنگ (سرطان) ـ فاز: 79%.
سهشنبه 18 آذر: در شیر (اسد) ـ فاز: 70%
چهارشنبه 19 آذر: در شیر (اسد) ـ فاز: 59%
پنجشنبه 20 آذر: در شیر (اسد) ـ ترییع آخر ـ فاز: 48%
جمعه 21 آذر: در دوشیزه (سنبله) ـ طلوع ماه در بامداد شنبه ـ فاز: 38%
تیر (عُطارِد):
با قدر حدود منفی 0.5 در هماختر ترازو (میزان) است. حدود یک ساعت و نیم پیش از خورشید طلوع میکند و میتوان آنرا قبل از طلوع خورشید بر لبهی افق جنوب شرقی مشاهده کرد. دیدنش چندان ساده نیست. دوشنبه به بیشترین جدایی زاویهای از خورشید یا بیشترین کشیدگی غربی خود میرسد. این هفته فرصت خوبی است برای رصد و مشاهدهی آن.
ناهید (زهره):
با قدر 3.9- در هماختر کژدم (عقرب) است. حدود نیم ساعت پیش از خورشید طلوع میکند. دیده نمیشود.
بهرام (مریخ):
از قدر 1.3 در مارافسای (حوا) است. حدود نیمساعت پس از خورشید غروب میکند. همچون هفتهی گذشته دیده نمیشود.
مشتری (برجیس):
مشتری با قدر حدود 2.6 – در دوپیکر (جوزا) است. در حرکت بازگشتی است. طلوع آن پیش از ساعت 8 شب است و موقعیت رصدی بهتری نسبت به هفتههای قبل پیدا کرده. یکشنبه با ماه همنشین میشود. چون مشتری هم جسم پرنوری است در همنشینی با ماه قابل توجه است. میتوان به جابهجایی ماه نسبت به مشتری در مدت چند ساعت پس از طلوع آنها دقت کرد.
رصد و مشاهدهی قمرهای گالیلهای مشتری با تلسکوپهای کوچک همیشه جذاب و لذتبخش است. تقریبا هر شب از این هفته میتوان ترکیبهای جذابی از قرارگیری قمرها در اطراف مشتری مشاهده کرد.
کیوان (زحل):
زحل از قدر حدود 1 در هماختر آبریز (صورت فلکی دلو) است. حلقه کاملا از لبه دیده میشود. ولی میتوان آنرا تشخیص داد.
میتوان بازیهای دو سهتا از قمرهای درخشانش را با تلسکوپی مناسب (بزرگتر از 8 اینچ) مشاهده کرد. قمر تیتان که بزرگترین قمر در منظومه شمسی است، با تلسکوپهای کوچکتر هم دیده میشود. قمر رئا را هم میتوان با کمی دقت مشاهده کرد. یکشنبه از ابتدای شب تا زمانی که کیوان غروب کند میتوان پنهان شدن تیتان در پشت قرص سیاره را مشاهده کرد.
اورانوس:
با قدر 5.6 در صورت فلکی ثور (هماختر گاو) است. در چهار درجهای جنوب غربی خوشه پروین قرار دارد. از ابتدای شب تا حدود ساعت 5 صبح در آسمان دیده میشود.
نپتون:
نپتون هنوز در هماختر ماهی (صورت فلکی حوت) با قدر 7.7 میدرخشد. حدود 4 درجه در سمت شمال کیوان قرار دارد.
هفته دوم آذر
از شنبه 8 آذر تا جمعه 14 آذر
در این هفته ماه از نیمه (تربیع) تا قرص کامل را طی سپری میکند. بنابراین به آخر هفته که نزدیک میشویم، نور مهتاب مزاحم رصد اجرام کمنور میشود. دو همنشینی دارد: یکی با کیوان و دیگری با پروین. عطارد را میتوان پیش از طلوع خورشید مشاهده کرد. ناهید را به سختی، شاید بتوان پاییندست عطارد پیدا کرد. اما مریخ را دیگر نمیتوان مشاهده کرد. زحل، مشتری، اورانوس و نپتون در طول شب بالای افق هستند و دیده میشوند.
زمین:
زمین به انقلاب زمستانه نزدیک میشود. طول روزها نسبت به ابتدای پاییز خیلی کوتاهتر شده است. زمان غروب خورشید در وسط آذر به حداقل خودش میرسد و سپس شروع به بازگشت میکند. اما زمان طلوع خورشید همچنان دیرتر میشود. حتا پس از شب چله هم همچنان زمان طلوع خورشید دیرتر خواهد شد.
پیشنهاد رصدی: اگر پیشنهاد رصدی ماههای قبل را انجام داده باشیم، به زمان جالبی در این رصد نزدیک میشویم. از حدود وسط آذر تا وسط دی، محل طلوع و غروب خورشید بازیهای جالب توجهی دارد که فقط برای کسانی که با دقت آنرا زیرنظر داشته باشند قابل مشاهده و درک است.
ماه (مانگ):
ابتدای هفته ماه، نیمه است و در آخرش کامل میشود. شنبهشب همنشین با کیوان است، یک مقارنهی نزدیک. چهارشنبه به نزدیکی خوشه پروین میرسد و شبِ جمعه کامل میشود.
مشخصات ماه در این هفته:
شنبه 3 آذر: در ماهی (حوت) ـ همنشین با کیوان ـ فاز: 65%
یکشنبه 4 آذر: در ماهی (حوت) ـ فاز: 76%
دوشنبه 5 آذر: در ماهی (حوت) ـ فاز: 85%.
سهشنبه 6 آذر: در بره (حَمَل) ـ فاز: 93%
چهارشنبه 7 آذر: در بره (حَمَل) ـ نزدیک پروین ـ فاز: 97.7%
پنجشنبه 8 آذر: در گاو (ثور) ـ ماه کامل ـ فاز: 99.8%
جمعه 9 آذر: در گاو (ثور) ـ فاز: 98.7%
تیر (عُطارِد):
با قدر حدود 3 در هماختر ترازو (صورت فلکی میزان) است. تقریبا یک ساعت 5 قبل از خورشید طلوع میکند. در این هفته میتوان آنرا پیش از طلوع آفتاب دید. اما دیدنش چندان ساده نیست. بالاسر ناهید قرار دارد. آخر هفته و ابتدای هفتهی بعد به بیشترین ارتفاعش به هنگام طلوع خورشید میرسد.
ناهید (زهره):
با قدر 3.9- در هماختر ترازو (صورت فلکی میزان) است. کمکم باید با آن خداحافظی کرد. شاید بتوان آنرا در این هفته پیش از طلوع آفتاب و پاییندست سیارهی تیر پیدا کرد.
بهرام (مریخ):
از قدر 1.3 در صورت فلکی حوا (هماختر مارافسای) است. همچون هفتهی پیشین نمیتوان آنرا دید.
مشتری (برجیس):
مشتری با قدر حدود 2.5 – در دوپیکر (جوزا) است. به سمت شرق جوزا رفته و به مرز سرطان نزدیک میشود. طلوع آن حدود ساعت 8 شب است و پس از طلوع تا صبح روز بعد میتوان آنرا به خوبی رصد کرد. بهخصوص که نیمهشب به بالاترین ارتفاع در آسمان میرسد.
اگر تلسکوپ داریم رصد و رهگیری قمرهای گالیلهای مشتری بسیار جذاب و آموزنده است.
کیوان (زحل):
زحل از قدر حدود 0.9 در هماختر آبریز (صورت فلکی دلو) است. فرصت دیدن و رصد کیوان تا ابتدای نیمهشب است. حلقه کاملا از لبه دیده میشود. میتوان بازیهای قمرهایش را با تلسکوپی مناسب (بزرگتر از 8 اینچ) مشاهده کرد. قمر تیتان که بزرگترین قمر در منظومه شمسی است، با تلسکوپهای کوچکتر هم دیده میشود. این هفته میتوان انتقال تیتان از غرب به شرق را مشاهده کرد.
اورانوس:
با قدر 5.6 در صورت فلکی ثور (هماختر گاو) است. نزدیک خوشه پروین است.
نپتون:
نپتون هنوز در هماختر ماهی (صورت فلکی حوت) با قدر 7.8 میدرخشد. حدود 4 درجه در سمت شمال غرب کیوان قرار دارد.
هفته اول آذر
از شنبه 1 آذر تا جمعه 7 آذر
این هفته بیشتر مهمان ماه هستیم. هفتهی اول ماه قمری است و در ابتدای شب به راحتی میتوان ماه را رصد کرد و پس از غروب آن هم میتوان اجرام غیرستارهای و کم نور زیادی را زیرنظر داشت. جمعه تربیع اول ماه است و پایان حرکت بازگشتی کیوان.
ماه (مانگ):
این ماه هم ماه قمری با ماه خورشیدی منطبق شده است: شنبه اول آذر است و اول جمادیالاخر. بنابراین هفتهی پیشرو هفتهی اول ماه قمری هم هست. هلال ماه سفر خودش را به هنگام عصر از عقرب آغاز میکند و شب به شب به سمت شرق جابهجا شده و هماختران کماندار، بزماهی و آبریز را تا آخر هفته طی میکند. ماه را در ساعتهای ابتدایی شب میبینیم و در دو سه شب اول این هفته چون ارتفاع کمی هم دارد، زمانی کوتاهی برای رصد آن در اختیار داریم.
در جمعه به تربیع اول میرسد. و شب بعد از آن همنشین با کیوان خواهد شد.
مطابق ماههای گذشته در این هفته میتوان ماه را پیش از غروب خورشید هم در آسمان مشاهده کرد، و اگر تلسکوپ داشته باشیم به رصد با تلسکوپ بپردازیم تا فرصت بیشتری برای رصد ماه در اختیار داشته باشیم.
مطلب مرتبط: ماهگردیهای شبانه
مشخصات ماه در این هفته:
شنبه 1 آذر: در مارافسای ـ فاز: 5%
یکشنبه 2 آذر: در کماندار (قوس) ـ فاز: 9.5%
دوشنبه 3 آذر: در کماندار (قوس) ـ فاز: 16%.
سهشنبه 4 آذر: در بزماهی (جَدی) ـ فاز: 24%
چهارشنبه 5 آذر: در بزماهی (جَدی) ـ فاز: 33%
پنجشنبه 6 آذر: در مرز بزماهی و آبریز ـ فاز: 43%
جمعه 7 آذر: در آبریز (دَلو) ـ تربیع اول ـ فاز: 53%
تیر (عُطارِد):
با قدر متغیر حدود 2 در هماختر ترازو (میزان) است. از مقارنه با خورشید خارج شده و وارد آسمان صبحگاهی شده است. از ابتدا تا انتهای این هفته تغیر بسیار آشکاری در ارتفاع و مشاهدهپذیریاش دیده خواهد شد. سهشنبه همنشین با ناهید خواهد شد و همین میتواند کمک کند تا شاید بتوان آنرا دید. زیرا به علت نور زیاد سپیدهی صبحگاهی هنوز دیدن آن مشکل است.
پس از سهشنبه از ناهید دور شده و ارتفاع بیشتری میگیرد. اما همچنان دیدن آن در این هفته مشکل است.
ناهید (زهره):
با قدر 3.9- در هماختر ترازو (صورت فلکی میزان) است. دیدن آن دیگر به سادگی قبل نیست. به عبارتی دیگر برای عموم مردم دیده نخواهد شد. زیرا در نور زیاد صبحگاهی آن شکوه خودش را از دست داده است. از طرفی به سرعت در حال نزدیک شدن به خورشید است و روز به روز از ارتفاع آن به هنگام طلوع خورشید کاسته میشود.
سهشنبه با تیر همنشین است. به عبارتی سهشنبه تیر از او میگذرد تا در آسمان صبحگاهی اوج بگیرد ولی ناهید از کنار او رد میشود تا صحنهی صبحگاهی را ترک کند.
بهرام (مریخ):
از قدر 1.3 در صورت فلکی حوا (هماختر مارافسای) است. دیدن آن ممکن نیست، زیرا زاویهاش از خورشید کمتر شده است. پس از خورشید غروب میکند اما در بازهی زمانی کوتاهی.
مشتری (هرمز):
مشتری با قدر حدود 2.5 – در دوپیکر (جوزا) است. به سمت شرق جوزا نزدیک شده و طلوع آن پس از ساعت 8 شب است. بنابراین میتوان آنرا از اواسط شب رصد کرد.
هیچگاه نمیتوان رصد و پیگیری قمرهای گالیلهای مشتری را کنار گذاشت. با یک تلسکوپ کوچک به راحتی میتوان این چهار قمر را زیرنظر گرفت و حرکتهای آنها را پیرامون سیاره مشاهده کرد. برای اینکار باید هر شب آنها را رصد کرد و موقعیتشان را نسبت به سیاره ثبت کرد. اگر این کار در فاصلههای یک ساعته انجام شود، جذابیت بیشتری خواهد داشت.
کیوان (زحل):
زحل از قدر حدود 0.9 در هماختر آبریز (صورت فلکی دلو) است. هنگامی که خورشید غروب میکند در ارتفاع قابل توجهی است. جمعهی این هفته 7 آذر حرکت بازگشتی آن پایان مییابد و به مسیر حرکت اصلیاش باز خواهد گشت.
هرچند حلقهها از لبه دیده میشوند اما مشاهدهشان از پشت تلسکوپ در یک بزرگنمایی صد برابری بسیار جذاب است.
اورانوس:
با قدر 5.7 در صورت فلکی ثور (هماختر گاو) است. در چهار درجهای شرق خوشه پروین قرار دارد. این هفته پیش از ساعت 7 شب طلوع میکند.
نپتون:
نپتون هنوز در هماختر ماهی (صورت فلکی حوت) با قدر 7.7 میدرخشد. حدود 5 درجه در سمت شمال غرب کیوان قرار دارد.
نویسنده: محمد همایونی
