قالب وردپرس
خانه / مقالات / ستارگان / روشن ترین ستارگان آسمان

روشن ترین ستارگان آسمان

بارزترین مشخصه هر ستاره، نورانیت آن است به طوری که ستارگان در روشنایی‌های بسیار متفاوتی در آسمان مشاهده می‌شوند. در این مقاله با تعدادی از روشن ترین ستارگان آسمان شب آشنا می‌شویم؛ ستارگان پرنوری که شهرت زیادی هم دارند.

در حقیقت کلیدی‌ترین ویژگی ستارگان برای دانشمندان، نوری است که از آن‌ها دریافت می‌کنند. منجمان به کمک همین نور بسیار ضعیفی که مشاهده می‌کنند اطلاعات گرانقیمت بسیار زیادی را استخراج می‌کنند. سن، دمای سطحی، عناصر موجود در جوّ ستاره و حتی درصد فراوانی آن‌ها و از همه مهمتر وضعیت تحول ستاره را می‌توانیم از نور دریافتی ستارگان مشخص کنیم. البته کار ساده‌ای نیست، بلکه برای اخترشناسان بسیار هم طاقت‌فرساست ولی لذت کشف حقایق را با خود به همراه دارد!

در بین این همه ستاره، روشن‌ترین آن‌ها که به راحتی هم از آسمان‌های آلوده شهری مشاهده می‌شوند، جذابیت خاص خود را برای همگان داشته‌اند. از این رو تعداد ۲۱ ستاره اول را فهرست کردیم و سپس به معرفی بیشتری از ۵ ستاره معروف‌تر بسنده کردیم.

چون در بعضی از منابع موجود اختلافاتی جزئی در مشخصات این ستارگان وجود دارد؛ داده‌های این جدول را از آخرین ویرایش کتاب جامع و مرجع Discovering the Universe  استخراج کرده‌ام؛ این کتاب هم بر اساس کاتالوگ عمومی هیپارخوس (اَبَرخُس) آن‌ها را ثبت کرده است. فقط با این تفاوت که ستاره آلفای صلیب را در کنار ستاره دبران اضافه کردیم؛ و دمای ستارگان هم از دایره المعارف ویکی‌پدیا به آن اضافه شده‌اند.

فهرست ۲۱ ستاره روشن‌تر

ردیف

ستاره

نام خاص

قدر ظاهری

تابندگی

(نسبت به خورشید)

فاصله

(سال نوری)

دمای سطحی

(کلوین)

۱

آلفاـ سگ بزرگ

شباهنگ (شعرای یمانی)

۱/۴۳-

۲۶/۱

۸/۶۱

۹۹۴۰

۲

آلفا ـ شاه تخته

سهیل

۰/۶۲-

۱۴۰۰۰

۳۱۳

۷۰۰۰

۳

آلفا ـ عوا

سماک رامح

۰/۰۵-

۱۹۰

۳۶/۷

۴۳۰۰

۴

آلفا ـ قنطورس

رجل القنطورس

۰/۰۱-

۱/۷۷

۴/۴

۵۷۹۰

۵

آلفا ـ شلیاق

نسرواقع (وگا)

۰/۰۳+

۶۱/۹

۲۵/۳

۹۶۰۰

۶

آلفا ـ ارابه ران

عیوق

۰/۰۸+

۱۸۰

۴۲/۲

۴۹۷۰

۷

بتا ـ جبار (شکارچی)

رجل جبار

۰/۱۸+

۷۰۰۰۰۰

۷۷۳

۱۲۱۰۰

۸

آلفا ـ سگ کوچک

شِعرای شامی

۰/۳۸+

۷/۷۳

۱۱/۴

۶۵۳۰

۹

آلفا ـ نهر

آخر النهر

۰/۴۵+

۵۲۵۰

۱۴۴

۱۵۰۰۰

۱۰

آلفا ـ جبار

اِبطُ الجوزا

۰/۴۵+

۴۱۰۰۰

۴۲۷

۳۵۹۰

۱۱

بتا ـ قنطورس

بطن القنطورس

۰/۶۱+

۸۶۰۰۰

۵۲۵

۲۵۰۰۰

۱۲

آلفا ـ عقاب

نسرطائر

۰/۷۷+

۱۱/۸

۱۶/۸

۶۹۰۰

۱۳

آلفا ـ ثور

دَبَران

۰/۸۷+

۳۷۰

۶۵/۱

۳۹۱۰

۱۴

آلفا ـ صلیب

چلیپایه

۰/۸۷+

۲۵۰۰۰

۳۲۰

۲۸۰۰۰

۱۵

آلفا ـ سنبله

سِماک اعزل

۰/۹۸+

۲۵۰۰۰

۲۶۲

۲۲۴۰۰

۱۶

آلفا ـ عقرب

قلب العقرب

۱/۰۶+

۳۷۰۰۰

۶۰۴

۳۴۰۰

۱۷

بتا ـ جوزا

رأس پیکرپسین (پولوکس)

۱/۱۶+

۴۶/۶

۳۳/۷

۴۶۶۶

۱۸

آلفا ـ حوت جنوبی

فَمُ‌الحوت

۱/۱۷+

۱۸/۹

۲۵/۱

۸۵۹۰

۱۹

آلفا ـ دجاجه

رِدِف (دِنِب)

۱/۲۵+

۳۲۰۰۰۰

۳۲۳۰

۸۵۲۰

۲۰

بتا ـ صلیب

حساسه

۱/۲۵+

۳۴۰۰۰

۳۵۳

۲۷۰۰۰

۲۱

آلفا ـ اسد

قلب الاسد

۱/۳۶+

۳۳۱

۷۷/۵

۱۲۴۶۰

 

با وارد کردن ایمیل خود، این جدول و اصل مقاله را به صورت PDF دانلود کنید:

دانلود مقاله

 شباهنگ (شِعرای یمانی)

پرنورترین ستاره آسمان است که بعد از خورشید، ماه، زهره و مشتری به عنوان پنجمین جرم پرنور آسمان به رنگ آبی سفید می‌درخشد. به همراه چند ستاره درخشان دیگر در آسمان زمستان دیده می‌شود. شباهنگ یک ستاره رشته اصلی است و در واقع دوگانه‌ایست که همدمش یک کوتوله سفید بسیار چگال است. این همدم اولین کوتوله سفیدی بود که کشف شد و تا مدت‌ها ویژگی‌های خاص طیف و دمای آن همچون معمایی برای منجمان بود.

پرنوری آن هم به خاطر درخشندگی واقعی آن است و هم به علت فاصله کمی که دارد. در واقع شباهنگ یکی از همسایگان کهکشانی ماست. یک نکته جالب که کمتر گفته شده، این ستاره در حال نزدیک شدن به ماست و تا ۶۰٫۰۰۰ سال دیگه پرنورتر هم می‌شود. ولی بعد از آن شروع به دورشدن و کم‌نور شدن می‌کند ولی همچنان تا ۲۱۰٫۰۰۰ سال آینده روشن‌ترین ستاره آسمان زمینیان است.

سگ بزرگ و شباهنگ
شباهنگ در کلب اکبر

شباهنگ را علاوه بر زمستان، می‌توان در فروردین ماه هم به راحتی مشاهده کرد. کافی است پس از غروب خورشید و تاریکی آسمان بهاری، در قسمت جنوب و جنوب غربی آسمان ایران به دنبالش بگردید. از همه ستارگان پرنورتر است. (البته به شرطی که زهره و مشتری در آسمان نباشند!)

شعرای یمانی و همدمش
شباهنگ و همدم کوتوله‌اش

سوالات خود را در مورد این موضوع در پایان این صفحه و در قسمت دیدگاه‌ها مطرح کنید، قول می‌دهیم حداکثر پس از یک روز جواب آن را ارسال کنیم.

سهیل

« ستاره سهیل شدی!؟ »

مردم ایران زمین خیلی بیش از این‌که سهیل را دیده باشند،  نامش را در این ضرب المثل شنیده‌اند. واقعا هم به علت کمتر دیده شدن آن از اکثر مناطق ایران است که چنین مثلی ساخته شده است. سهیل که دومین ستاره پرنور آسمان است درست در زیر شباهنگ در صورت فلکی شاه تخته (حمّال) قرار دارد. و چون در جنوب آسمان قرار دارد، هرچه به سمت مناطق شمالی ایران جابه‌جا شویم، فاصله آن تا افق جنوبی کمتر و کمتر می‌شود و دیدن آن مشکل‌تر.

سهیل یک ابرغول سفید رنگ بسیار عظیمی است که با جرم ۸ برابر جرم خورشید، قطری حدود ۷۰ برابر قطر خورشید را دارد. درخشندگی فوق العاده زیاد آن را فاصله زیادش از ما کاهش داده است. وگرنه اگر در همسایگی خورشید بود و در فاصله شباهنگ از ما قرار داشت، دیگه شب‌های تاریکی نداشتیم!!

مقاله «ستاره سهیل دومین ستاره آسمان» را از دست ندهید.

سهیل هم مانند شباهنگ از ستارگان زمستانه است و هنگامی که شباهنگ به بالاترین ارتفاع خود از افق می‌رسد می‌توانید آن را در مجاورت افق جنوبی و پایین شباهنگ ببینید. البته به شرط آن‌که آسمانی تمیز و بدون غبار داشته باشید.

سهیل
ستاره سهیل

اگر علاقه‌مند به یادگیری نجوم هستید، با شرکت در دوره‌های آنلاین آموزش نجوم از هر نقطه‌ ایران و جهان؛ به سرعت خود را به جمع دانشجویان با انگیزه‌ نجوم برسانید:

مدرسه آنلاین ستاره شناس

نسر واقع

پنجمین ستاره پرنور آسمان و دومین ستاره پرنور در نیمکره شمالی آسمان است. رنگ زیبایش آن را در کنار دیگر ستارگان آسمان تابستانی، ممتاز کرده است. نسرواقع به همراه سماک رامح و شباهنگ ستارگان پرنور در همسایگی خورشید هستند. جالب این‌که ستاره شناسان گسترده‌ترین تحقیقات را پس از خورشید برای این ستاره انجام داده‌اند و به عبارتی آن را مهمترین ستاره می‌شناسند.

این ستاره به همراه نسر طائر و ردف، تشکیل مثلث تابستانی را می‌دهند و یکه تاز آسمان زمستان و پاییز هستند. به علت حرکت تقدیمی زمین، نسرواقع در گذشته ستاره قطبی بوده و حدود ۱۲۰۰۰ سال دیگر هم دوباره نزدیک قطب شمال سماوی خواهد بود.

در عکس زیر صورت‌های شلیاق و دجاجه به زیبایی مشاهده می‌شوند. نسرواقع در سمت راست و ردف در بالای تصویر قرار دارند. شکوه راه شیری در این قسمت آسمان دیدنی است. اگر دوربین دوچشمی دارید حتما با آن در این قسمت آسمان به گشت و گذار بپردازید.

نسرواقع و ردف
صور فلکی شلیاق و دجاجه

 

قلب العقرب

به اَبَرغول قرمز آسمان تابستان احترام می‌گذاریم. صورت فلکی عقرب از معدود صوری است که شکل آن به اسمش نزدیک است. و این ستاره هم دقیقا در قلب این عقرب قرار گرفته است. عقرب را در آسمان تابستان به راحتی می‌توان در سمت جنوب آسمان و بالاسر افق جنوبی مشاهده کرد.

این ابرغول ما قطری در حدود ۸۸۰ برابر خورشید دارد و اگر به جای خورشید در منظومه شمسی قرار بگیرد تا کمربند سیارک‌ها هم خواهد رسید! قلب العقرب مراحل پایانی عمر خود را طی می‌کند و هر لحظه امکان دارد که در اثر یک انفجار ابرنواختری منفجر شده و در طول چندین هفته، آسمان شب‌های ما را نورافشانی کند.

عقرب و قلب العقرب
صورت فلکی عقرب

 

اِبطُ الجوزا

البته نام صحیح آن یَدالجوزا است که شانه‌ی شکارچی را نشان می‌دهد؛ ولی بیشتر به نام ابط الجوزا معروف شده است. ستاره‌ایست که یک گام از قلب العقرب هم فراتر رفته و تا ۱۰۰۰ برابر قطر خورشید بزرگ شده است! این ابرغول قرمز آسمان زمستان‌ها در شانه صورت فلکی جبار (شکارچی) خودنمایی می‌کند. از آن جهت که در نزدیکی ابرغول آبیِ رجل الجبار قرار گرفته، تضاد رنگ این دو ستاره معروف بسیار دیدنی است.

این ستاره عظیم الجثه هم مانند هم نسل‌های خودش، باید انتظار یک انفجار شدید ابرنواختری را بکشد. صورت فلکی جبار را به همرای ستاره‌ها و سحابی‌های زیبا و معروفش می‌توانیم در کل زمستان و اوایل بهار در آسمان مشاهده کنیم. رنگارنگ بودن ستارگانش و شکل زیبایش جلوه دلربیایی به این صورت فلکی داده است.

ابط الجوزا را در سمت چپ تصویر و بر فراز آن درخت صنوبر مشاهده می‌کنیم:

جبار یا شکارچی
صورت فلکی جبار شکارچی

نویسنده:

محمد همایونی

همچنین ببینید

آموزش نجوم توسط محمد همایونی

۳ستاره در قیفاووس

هرگاه کمی با دانش نجوم آشنایی پیدا کنیم، اصطلاح «متغیرهای قیفاووسی» به گوش‌مان خواهد خورد. …

۶ دیدگاه

  1. این ستاره (شباهنگ)در حال نزدیک شدن به ماست و تا ۶۰٫۰۰۰ سال دیگه پرنورتر هم می‌شود.
    با سلام
    جمله بالا که در متن آمده است در چند جای دیگر، برعکس آن را دیده ام لطفا منبع این مطلب را بازگو می کنید
    لطفا خبرکنید

    • سلام و دورود و ممنون از نکته سنجی شما.
      این مطلب به صورت واضح در دایره المعارف ویکی پدیا (انگلیسی) آمده است که منبعش رو هم به مجله اسکای اند تلسکوپ بر اساس اطلاعات ماهواره هیپارکوس، ارجاع داده است. در ضمن اگه در همین مرجع به لیست مشخصات خاص این ستاره در ستون سمت راست نگاه کنید، سرعت شعاعی این ستاره را ۵٫۵- کیلومتر بر ثانیه ذکر کرده که نشان دهنده نزدیک شدن آن به ماست. (اگر مثبت باشد یعنی جسم در حال دور شدن از ماست)
      امیدوارم کافی باشد
      موفق باشید

  2. مطلب بسیار جالبی بود. عالی بود. ممنون. این لینک هم میتونه جالب باشه درباره ستاره شباهنگ:
    https://rooabra.com/1396/08/18/sirius/

  3. با سلام
    من در تاریخ ۱ فروردین در لحظه غروب خورشید درست در غربی ترین قسمت آسمان یک ستاره پرنور رو مشاهده کردم که تا ساعاتی پرنورترین ستاره آسمون بود و بعد از مدتی غروب کرد و محو شد. از دوستانی که اطلاعات کافی دارند اسم اون ستاره رو اگه ممکنه بفرمایید چیه.

    • آقای ناصر:
      سلام و درود برشما.
      ضمن عرض تبریک به مناسبت ایام نوروز ۹۷٫ جسمی رو که دیده‌اید، سیاره زهره هست. این سیاره تا ماه‌های آینده ستاره شامگاهی خواهد بود و وضعیت دیدن آن بهتر و روشنایی اش هم در ماه‌های آینده افزایش می‌یابد.
      معمولا چنین مطالبی رو در کانال تلگرام ستاره شناس اطلاع رسانی می‌کنیم و اگه عکس مناسبی هم باشه منتشر می‌کنم. یک عکس زیبا از مقارنه زهره با هلال ماه و سیاره عطارد رو در کانال هم قرار داده‌ایم.
      موفق باشید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

عبارت زیر را کامل کنید: *

از هرکجای ایران! به راحتی در دوره‌های آموزش نجوم شرکت کنید‎:کلیک کنید
درک این مطلب که منزلگاه ما کجای این کیهانِ بی انتها قرار دارد چندان آسان نیست؛ در این کتابچه با استفاده از مقیاس "12 گام" در دوازده مرحله از محل سکونت خود تا ابعاد بزرگ عالم سفر می کنیم؛ تا هم جایگاه خودمان، هم ابعاد و عظمت این کیهان بی انتها را مشاهده کنیم.
ایمیل شما نزد ما امانت است.
12 گام
دانلود کتابچه 12 گام
با تشکر از توجه شما متأسفانه در حال حاضر مهلت ثبت نام پایان یافته است.
برای دانلود رزومه لطفا ایمیل خود را ثبت کنید:
ایمیل شما نزد ما امانت است و ما هم مثل شما از ایمیل های مزاحم بیزاریم.
به محض ثبت ایمیل تان، فایل را دانلود کنید:
ایمیل شما نزد ما امانت است و ما هم مثل شما از ایمیل های مزاحم بیزاریم.
تبریک به شما بابت این‌که به این مقاله علاقه‌مندید!
ثبت ایمیل‌تان الزامی نیست، ولی ارسال آن باعث ارتباط بیشتر ما با شما خواهد شد.
ثبت نام رایگان
اطلاعات شما نزد ما امانت است
برای شرکت در جلسه اول لطفا اطلاعات زیر را کامل کنید
تبریک به شما! ثبت نام انجام شد.
لطفا دستورالعمل حضور در کلاس‌های آنلاین را که در صفحه توضیحات همین دوره آمده است با دقت مطالعه کرده و انجام دهید. لینک ورود به کلاس هم چند دقیقه قبل از شروع کلاس برای شما ارسال می‌گردد.
برای ثبت نام در دوره‌های آنلاین،اطلاعات زیر را کامل کنید:
اطلاعات شما نزد ما امانت است
درود بر شما. متأسفانه مهلت ثبت نام این دوره به اتمام رسیده است. در صورت تمایل می‌توانید ایمیل خود را به همراه نام دوره مورد نظر؛ برای ما ثبت کنید تا هر زمان که ثبت نام دوره جدید شروع شد، به شما اطلاع دهیم. شاد و پیروز باشید.
ایمیل شما نزد ما امانت است
برای شما که به این موضوع علاقه‌مندید یک تخفیف 30% در نظر گرفته‌ایم. کافی است هنگام ثبت نام، در سبد خرید خود از کوپن تخفیف: NewMoon30 استفاده کنید. شاد و پیروز باشید.
تبریک !!
فرصت را از دست ندهید :)
برای دانلود نمونه فیلم از دوره مبانی نجوم، لطفا ایمیل خود را وارد کنید:
ایمیل شما نزد ما امانت است و ما هم مثل شما از ایمیل های مزاحم بیزاریم.
دوست عزیز: اگر قبل از مشاهده توضیحات دوره‌های آنلاین قصد خروج از سایت ستاره شناس را دارید، توصیه می‌کنم یک ویدئوی 12 دقیقه‌ای از فیلم‌های آموزشی دوره مبانی نجوم را دانلود کرده و مشاهده کنید. به محض ثبت ایمیل خود، آن را دانلود کنید:
ایمیل شما نزد ما امانت است و ما هم مثل شما از ایمیل های مزاحم بیزاریم.
لطفا ایمیل خود را ثبت کنید تا لینک دانلود نسخه باکیفیت فیلم به ایمیل شما ارسال شود:
ایمیل شما نزد ما امانت است و ما هم مثل شما از ایمیل‌های مزاحم بیزاریم.
به محض ارسال ایمیل‌، دانلود شروع می‌شود.
ایمیل شما نزد ما امانت است و ما هم مثل شما از ایمیل‌های مزاحم بیزاریم.
علاقه‌مندی شما به این دوره قابل تحسین است. یک تخفیف 38000 تومانی مخصوص شما:
mabani38
کد تخفیف بالا را هنگام ثبت نام در «سبد خرید» خود اعمال کنید.
تبریک به شما!
علاقه‌مندی شما به این دوره قابل تحسین است. یک تخفیف 38000 تومانی مخصوص شما:
solar38
کد تخفیف بالا را هنگام ثبت نام در «سبد خرید» خود اعمال کنید.
تبریک به شما!
اگر به شناخت کامل از منظومه شمسی علاقه‌مندید، پیشنهاد می‌کنم نگاهی هم به «دوره آنلاین منظومه شمسی» بکنید:
درود بر شما!
علاقه‌مندی شما به این دوره قابل تحسین است. یک تخفیف 19000 تومانی دیگر مخصوص شما:
mabani19
کد تخفیف بالا را هنگام ثبت نام در «سبد خرید» خود اعمال کنید.
تبریک به شما!
علاقه‌مندی شما به این دوره قابل تحسین است. یک تخفیف 19000 تومانی دیگر مخصوص شما:
sol19
کد تخفیف بالا را هنگام ثبت نام در «سبد خرید» خود اعمال کنید.
تبریک به شما!
لینک دانلود نقشه‌ها به ایمیل شما ارسال می‌شود، لطفا ایمیل خود را ثبت کنید:
ایمیل شما نزد ما امانت است و ما هم مثل شما از ایمیل‌های مزاحم بیزاریم.
آموزش نجوم به صورت آنلاین