preloader
لطفا صبرکنید...
کلیک کن
منوی اصلی
Warning: Undefined property: stdClass::$db_id in /home/h46977/domains/setareshenas.com/public_html/wp-includes/class-wp-walker.php on line 142

Warning: Undefined property: stdClass::$current in /home/h46977/domains/setareshenas.com/public_html/wp-includes/class-walker-nav-menu.php on line 265

روشن ترین ستارگان آسمان

روشن‌ترین ستاره

روشن‌ترین ستارگان آسمان

بارزترین مشخصه هر ستاره، نورانیت آن است به طوری که ستارگان در روشنایی‌های بسیار متفاوتی در آسمان مشاهده می‌شوند. در این مقاله با تعدادی از روشن ترین ستارگان آسمان شب آشنا می‌شویم؛ ستارگان پرنوری که شهرت زیادی هم دارند.

سیاره زهره (ناهید) پس از ماه و خورشید، پرنورترین جسمی است که در آسمان دیده می‌شود. بعضی مواقع در آسمان شامگاهی پس از غروب خورشید و برخی زمان‌ها هم در آسمان صبحگاهی قبل از طلوع خورشید دیده می‌شود.

سیاره ناهید تا اواخر تابستان 1405 در آسمان شامگاهی و پس از غروب خورشید دیده می‌شود. در سمت غرب آسمان.

سیاره مشتری در رتبه دوم از نظر نورانیت قرار دارد. در بهار 1405 به نزدیکی ناهید در آسمان شامگاهی می‌رسد و این دو منظره‌های زیبایی را رقم می‌زنند. ابتدای تیر روزهای پایانی دیدار با آن در لبه افق غربی است. پس از آن وارد آسمان صبحگاهی می‌شود.

به‌روزرسانی بیست و سوم: 30 خرداد 1405

در حقیقت کلیدی‌ترین ویژگی ستارگان برای دانشمندان، نوری است که از آن‌ها دریافت می‌کنند. منجمان به کمک همین نور بسیار ضعیفی که مشاهده می‌کنند اطلاعات گرانقیمت بسیار زیادی را استخراج می‌کنند. سن، دمای سطحی، عناصر موجود در جوّ ستاره و حتی درصد فراوانی آن‌ها و از همه مهمتر وضعیت تحول ستاره را می‌توانیم از نور دریافتی ستارگان مشخص کنیم. البته کار ساده‌ای نیست، بلکه برای اخترشناسان بسیار هم طاقت‌فرساست ولی لذت کشف حقایق را با خود به همراه دارد!

در بین این همه ستاره، روشن‌ترین آن‌ها که به راحتی هم از آسمان‌های آلوده شهری مشاهده می‌شوند، جذابیت خاص خود را برای همگان داشته‌اند. از این رو تعداد ۲۱ ستاره اول را فهرست کردیم و سپس به معرفی بیشتری از ۵ ستاره معروف‌تر بسنده کردیم.

چون در بعضی از منابع موجود اختلافاتی جزئی در مشخصات این ستارگان وجود دارد؛ داده‌های این جدول را از آخرین ویرایش کتاب جامع و مرجع Discovering the Universe  استخراج کرده‌ام؛ این کتاب هم بر اساس کاتالوگ عمومی هیپارخوس (اَبَرخُس) آن‌ها را ثبت کرده است. فقط با این تفاوت که ستاره آلفای صلیب را در کنار ستاره دبران اضافه کردیم؛ و دمای ستارگان هم از دایره المعارف ویکی‌پدیا به آن اضافه شده‌اند.

فهرست ۲۱ ستاره روشن‌تر آسمان

ردیف ستارهنامنام‌های خاصقدر ظاهریدرخشندگی
(نسبت به خورشید)
فاصله
(سال نوری)
دمای سطحی
(کلوین)
۱آلفا ـ سگ بزرگشباهنگ ـ شِعرای یَمانی۱٫۴۳-۲۶٫۱۸٫۶۱۹۹۴۰
۲آلفا ـ شاه‌تختهسهیل۰٫۶۲-۱۴۰۰۰۳۱۳۷۰۰۰
۳آلفا ـ عواسِماک رامِح۰٫۰۵-۱۹۰۳۶٫۷۴۳۰۰
۴آلفا ـ قنطورسرِجل قُنطورِس۰٫۰۱-۱٫۷۷۴٫۴۵۷۹۰
۵آلفا ـ شلیاقنَسرواقع ـ وِگا۰٫۰۳+۶۱٫۹۲۵٫۳۹۶۰۰
۶آلفا ـ ارابه رانعَیّوق۰٫۰۸+۱۸۰۴۲٫۲۴۹۷۰
۷بتا ـ جبار (شکارچی)رِجل جبار۰٫۱۸۷۰۰۰۰۰۷۷۳۱۲۱۰۰
۸آلفا ـ سگ کوچکشِعرای شامی۰٫۳۸+۷٫۷۳۱۱٫۴۶۵۳۰
۹آلفا ـ نهرآخرالنهر۰٫۴۵+۵۲۵۰۱۴۴۱۵۰۰۰
۱۰آلفا ـ جباراِبطُ‌الجوزا۰٫۴۵+۴۱۰۰۰۴۲۷۳۵۹۰
۱۱بتا ـ قنطورسبطن‌القنطورس۰٫۶۱+۸۶۰۰۰۵۲۵۲۵۰۰۰
۱۲آلفا ـ عقابنَسرطائر۰٫۷۷+۱۱٫۸۱۶٫۸۶۹۰۰
۱۳آلفا ـ ثوردَبَران۰٫۸۷+۳۷۰۶۵٫۱۳۹۱۰
۱۴آلفا ـ صلیبچلیپایه۰٫۸۷+۲۵۰۰۰۳۲۰۲۸۰۰۰
۱۵آلفا ـ سنبلهسِماک اَعزل۰٫۹۸+۲۵۰۰۰۲۶۲۲۲۴۰۰
۱۶آلفا ـ عقربقلب‌العقرب۱٫۰۶+۳۷۰۰۰۶۰۴۳۴۰۰
۱۷بتا ـ جوزارأس پیکرپسین
پولوکس
۱٫۱۶+۴۶٫۶۳۳٫۷۴۶۶۶
۱۸آلفا ـ حوت جنوبیفَمُ‌الحوت۱٫۱۷+۱۸٫۹۲۵٫۱۸۵۹۰
۱۹آلفا ـ دجاجهدِنِب یا دُنب ـ رِدف۱٫۲۵+۳۲۰۰۰۰۳۲۳۰۸۵۲۰
۲۰بتا ـ صلیبحساسه۱٫۲۵+۳۴۰۰۰۳۵۳۲۷۰۰۰
۲۱آلفا ـ اسدقلب‌الاسد۱٫۳۶+۳۳۱۷۷٫۵۱۲۶۴۰

شباهنگ (شِعرای یمانی)

شعرای یمانی و همدمش

پرنورترین ستاره آسمان است که بعد از خورشید، ماه، زهره و مشتری به عنوان پنجمین جرم پرنور آسمان به رنگ آبی سفید می‌درخشد. به همراه چند ستاره درخشان دیگر در آسمان زمستان دیده می‌شود. شباهنگ یک ستاره رشته اصلی است و در واقع دوگانه‌ایست که همدمش یک کوتوله سفید بسیار چگال است. این همدم اولین کوتوله سفیدی بود که کشف شد و تا مدت‌ها ویژگی‌های خاص طیف و دمای آن همچون معمایی برای منجمان بود.

پرنوری آن هم به خاطر درخشندگی واقعی آن است و هم به علت فاصله کمی که دارد. در واقع شباهنگ یکی از همسایگان کهکشانی ماست. یک نکته جالب که کمتر گفته شده، این ستاره در حال نزدیک شدن به ماست و تا ۶۰٫۰۰۰ سال دیگه پرنورتر هم می‌شود. ولی بعد از آن شروع به دورشدن و کم‌نور شدن می‌کند ولی همچنان تا ۲۱۰٫۰۰۰ سال آینده روشن‌ترین ستاره آسمان زمینیان است.

سگ بزرگ و شباهنگ

شباهنگ را علاوه بر زمستان، می‌توان در فروردین ماه هم به راحتی مشاهده کرد. کافی است پس از غروب خورشید و تاریکی آسمان بهاری، در قسمت جنوب و جنوب غربی آسمان ایران به دنبالش بگردید. از همه ستارگان پرنورتر است. (البته به شرطی که زهره و مشتری در آسمان نباشند!)

سهیل

« ستاره سهیل شدی!؟ »

سهیل

مردم ایران زمین خیلی بیش از این‌که سهیل را دیده باشند،  نامش را در این ضرب المثل شنیده‌اند. واقعا هم به علت کمتر دیده شدن آن از اکثر مناطق ایران است که چنین مثلی ساخته شده است. سهیل که دومین ستاره پرنور آسمان است درست در زیر شباهنگ در صورت فلکی شاه تخته (حمّال) قرار دارد. و چون در جنوب آسمان قرار دارد، هرچه به سمت مناطق شمالی ایران جابه‌جا شویم، فاصله آن تا افق جنوبی کمتر و کمتر می‌شود و دیدن آن مشکل‌تر.

سهیل هم مانند شباهنگ از ستارگان زمستانه است و هنگامی که شباهنگ به بالاترین ارتفاع خود از افق می‌رسد می‌توانید آن را در مجاورت افق جنوبی و پایین شباهنگ ببینید. البته به شرط آن‌که آسمانی تمیز و بدون غبار داشته باشید.

سهیل یک غول سفید رنگ بسیار عظیمی است که با جرم ۸ برابر جرم خورشید، قطری حدود ۷۰ برابر قطر خورشید را دارد. درخشندگی فوق العاده زیاد آن را فاصله زیادش از ما کاهش داده است. وگرنه اگر در همسایگی خورشید بود و در فاصله شباهنگ از ما قرار داشت، دیگه شب‌های تاریکی نداشتیم!!

مقاله مرتبط:  «ستاره سهیل دومین ستاره آسمان»

اگر علاقه‌مند به یادگیری نجوم هستید، با شرکت در دوره‌های آنلاین آموزش نجوم از هر نقطه‌ ایران و جهان؛ به سرعت خود را به جمع دانشجویان با انگیزه‌ نجوم برسانید:

نسر واقع

پنجمین ستاره پرنور آسمان و دومین ستاره پرنور در نیمکره شمالی آسمان است. رنگ زیبایش آن را در کنار دیگر ستارگان آسمان تابستانی، ممتاز کرده است. نسرواقع به همراه سماک رامح و شباهنگ ستارگان پرنور در همسایگی خورشید هستند. جالب این‌که ستاره شناسان گسترده‌ترین تحقیقات را پس از خورشید برای این ستاره انجام داده‌اند و به عبارتی آن را مهمترین ستاره می‌شناسند.

این ستاره به همراه نسر طائر و ردف، تشکیل مثلث تابستانی را می‌دهند و یکه تاز آسمان زمستان و پاییز هستند. به علت حرکت تقدیمی زمین، نسرواقع در گذشته ستاره قطبی بوده و حدود ۱۲۰۰۰ سال دیگر هم دوباره نزدیک قطب شمال سماوی خواهد بود.

در این عکس صورت‌های شلیاق و دجاجه به زیبایی مشاهده می‌شوند. نسرواقع در سمت راست و ردف در بالای تصویر قرار دارند. شکوه راه شیری در این قسمت آسمان دیدنی است. اگر دوربین دوچشمی دارید حتما با آن در این قسمت آسمان به گشت و گذار بپردازید.

نسرواقع و ردف

قلب العقرب

به اَبَرغول قرمز آسمان تابستان احترام می‌گذاریم. صورت فلکی عقرب از معدود صوری است که شکل آن به اسمش نزدیک است. و این ستاره هم دقیقا در قلب این عقرب قرار گرفته است. عقرب را در آسمان تابستان به راحتی می‌توان در سمت جنوب آسمان و بالاسر افق جنوبی مشاهده کرد.

این ابرغول ما قطری در حدود ۸۰۰ برابر خورشید دارد و اگر به جای خورشید در منظومه شمسی قرار بگیرد تا نزدیکی مدار مشتری هم خواهد رسید! قلب العقرب مراحل پایانی عمر خود را طی می‌کند و هر لحظه امکان دارد که در اثر یک انفجار ابرنواختری منفجر شده و در طول چندین هفته، آسمان شب‌های ما را نورافشانی کند.

عقرب و قلب العقرب
صورت فلکی عقرب

اِبطُ الجوزا

البته نام صحیح آن یَدالجوزا است که شانه‌ی شکارچی را نشان می‌دهد؛ ولی بیشتر به نام ابط الجوزا معروف شده است. ستاره‌ایست که یک گام از قلب العقرب هم فراتر رفته و تا ۱۰۰۰ برابر قطر خورشید بزرگ شده است! این ابرغول قرمز آسمان زمستان‌ها در شانه صورت فلکی جبار (شکارچی) خودنمایی می‌کند. از آن جهت که در نزدیکی ابرغول آبیِ رجل الجبار قرار گرفته، تضاد رنگ این دو ستاره معروف بسیار دیدنی است.

این ستاره عظیم الجثه هم مانند هم نسل‌های خودش، باید انتظار یک انفجار شدید ابرنواختری را بکشد. صورت فلکی جبار را به همرای ستاره‌ها و سحابی‌های زیبا و معروفش می‌توانیم در کل زمستان و اوایل بهار در آسمان مشاهده کنیم. رنگارنگ بودن ستارگانش و شکل زیبایش جلوه دلربیایی به این صورت فلکی داده است.

ابط الجوزا را در سمت چپ تصویر و بر فراز آن درخت صنوبر مشاهده می‌کنیم:

جبار یا شکارچی
صورت فلکی جبار شکارچی

نویسنده: محمد همایونی

محمد همایونی
کارشناس و مدرس نجوم هستم و اعتقاد دارم «یک ستاره شناس این جهان را مکانی زیباتر برای زندگی می‌بیند!» و برای ترویج آن تلاش می‌کنم: از 1372 آموزش نجوم را شروع کرده و از 1395 تاکنون در این سایت، نجوم را به صورت آنلاین آموزش می‌دهم.

Discussion · 67 comments

    دیدگاهتان را بنویسید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *