نوشته‌ها

سیاه چاله آرام در خوشه کروی

سیاه چاله ای آرام ولی تغییردهنده

سیاه چاله پنهان

Credit: X-ray: NASA/CXC/Univ. of Alberta/B.Tetarenko et al; Optical: NASA/STScI; Radio: NSF/AUI/NRAO/Curtin Univ./J. Miller-Jones

سیاه‌چاله‌ای آرام که در کنار خوشه کروی M15 مخفی شده بود، در سال ۲۰۱۶ (تیر ۱۳۹۵) آشکار شد و موجب تغییر نگرش اخترشناسان در مورد جمعیت و تعداد سیاه‌چاله‌های کوچک در کهکشان شد.

تصویر بالا ترکیب عکس‌های تلسکوپ فضای هابل و تلسکوپ پرتوی ایکس چاندرا است. در کادرهای کوچک هم محل VLA J2130+12 را در دو طیف مختلف پرتوی ایکس و امواج رادیویی مشاهده می‌کنیم.

پهنای عکس بالا حدود ۵٫۴ سال نوری (برابر با ۲٫۶ دقیقه قوسی در کره سماوی) و پهنای کادرهای کوچک حدود ۰٫۲ سال نوری است.

M15 نام یکی از خوشه‌های کروی در کهکشان راه شیری است که آن را در صورت فلکی اسب بالدار (فَرَس اعظم) می‌توان دید. با یک تلسکوپ کوچک می‌توان آن را به صورت نقطه‌ای مه‌آلود مشاهده کرد.

خوشه‌های کروی مجموعه‌های متراکمی از ستاره‌های بسیار زیادی هستند که در فضای کوچکی گِرد هم قرار دارند و اعضای آن‌ها ستاره‌های پیر و کهنسال هستند. M15 در فاصله ۳۳۶۰۰ سال نوری از زمین قرار دارد.

بیش از دو دهه است که اخترشناسان در مجاورت آن و در امتداد خطِ دید این خوشه‌ی زیبا، جسم ناشناخته‌ای را رصد کرده‌اند که منبع روشنی از تابش‌های رادیویی است. اخترشناسان نام آن را VLA J2130+12 گذاشته و احتمال بسیار می‌دادند که این جسم، یک کهکشان درودست است که به علت فعالیت‌های رادیویی می‌توانند تابش‌های رادیویی آن را آشکار کنند.

اما هنگامی که فاصله آن توسط شبکه‌ای از تلسکوپ‌های رادیویی در نقاط مختلف کره زمین اندازه‌گیری شد، مشخص شد که با یک جرم غیرعادی در همین کهکشان خودمان مواجه هستیم. جسمی که در یک پنجم فاصله M15 از ما قرار دارد: ۷۲۰۰ سال نوری!

برای پی بردن به هویت واقعی این جرم ناشناس، اخترشناسان از ابزارها و رصدخانه‌های مختلفی استفاده کرده‌اند. رصدخانه پرتو ایکس چاندرا، تلسکوپ فضایی هابل و آرایه تلسکوپ‌های رادیوییِ VLA در سه محدوده متفاوتِ پرتوهای ایکس، نور مرئی و امواج رادیویی این جسم را رصد کردند.

رصدهای عمیق رصدخانه پرتو ایکس چاندرا نشان دادند که این جرم تابش‌های کمی در محدوده پرتوهای ایکس دارد، ولی در عوض رصدهای VLA نشان داد که در محدوده امواج رادیویی جسم درخشانی است.

این پژوهش که در سال ۲۰۱۶ توسط گروهی از اخترشناسان از دانشگاه‌های مختلفی در کانادا و امریکا انجام شد، نشان داد که این جرم ناشناس، یک سیاه‌چاله است که همدم ستاره‌ای کوچک می‌باشد. یکی از همکاران این پژوهش دکتر آرش بهرامیان بود که در زمینه تابش‌های پرتوی ایکس اجرام کیهانی تحقیق و فعالیت می‌کند.

نتیجه این پژوهش نشان داد ستاره‌ای با جرمی بین یک دهم تا یک پنجم جرم خورشید، در کنار یک سیاه‌چاله با جرم چند برابر خورشید قرار دارد. این اخترشناسان بر اساس تابش‌های رادیویی و پرتوی ایکس این مجموعه مطمئن شدند که اعضای این زوج،‌ نمی‌توانند اجرام فشرده‌ای نظیر ستاره نوترونی یا کوتوله سفید یا ستاره کوتوله‌ی بسیار سرد باشند.

بلکه اطمینان یافتند که ستاره‌ای کم جرم در همسایگی یک سیاه‌چاله آرام قرار دارد. آرام از این جهت گفته می‌شود که این سیاه‌چاله با سرعت بسیار کمی مواد ستاره‌ی همدمش را به درون خود فرومی‌ریزد. به همین دلیل هم بود که تا قبل از این، تصور نمی‌شد این جسم یک سیاه‌چاله باشد!

بیلی تتارنکو (Bailey Tetarenko) از دانشگاه آلبرتای کانادا که رهبری این تحقیق را به عهده داشته می‌گوید: « معمولا سیاه‌چاله‌ها را هنگامی که مواد اطرافشان را می‌بلعند، آشکار می‌کنیم. زیرا این مواد قبل از ورود به سیاه‌چاله بسیار داغ شده و پرتوهای ایکس از خود تابش می‌کنند. اما این مورد، یک سیاه‌چاله آرام است و در عمل با یک سیاه‌چاله پنهان مواجه هستیم.»

مقاله مرتبط: نخستین تصویر از یک سیاه‌چاله

این کشف در سال ۲۰۱۶ اولین باری بود که سیاه‌چاله‌ای را در یک سامانه دوگانه و خارج از خوشه‌های کروی نشان می‌داد؛ آن هم مجموعه‌ای به این آرامی و خاموشی. به همین دلیل برای اخترشناسان مهم و برجسته بود.

اهمیت آن هنگامی دوچندان می‌شد که در نظر بگیریم چنین جسمی در یک محدوده بسیار کوچک از آسمان (یا به عبارتی کهکشان) رصد و مشاهده شده است. زیرا بر همین اساس می‌توان حدس زد که از این دست سیاه‌چاله‌های کوچک و آرام به تعداد بسیار بیشتر از آنی که قبلا تخمین زده بودند، در کهکشان وجود دارند.

به گفته آرش بهرامیان (یکی از همکاران این پژوهش): «به غیر از این که ما بسیار خوش شانس بودیم تا چنین سیستم آرامی را در این فضای کوچک آشکار کنیم؛ موضوع مهمتر این است که چنین سامانه‌های شامل سیاه‌چاله، بسیار بیشتر از آن‌چه قبلا تصور می‌شد در کهکشان وجود دارند.»

ستاره شناسان معتقدند بر این اساس می‌توان گفت ده‌ها هزار تا میلیون‌ها سیاه‌چاله از این نوع در کهکشان راه شیری وجود دارند؛ که این مقدار بسیار بیشتر از تخمین قبلی است.

خوشه کروی M15 از دید دو تلسکوپ فضایی هابل و چاندرا:

خوشه کروی M15

تصویر تلسکوپ هابل

خوشه کروی M15

تصویر تلسکوپ چاندرا

تصویر ابتدای مقاله، ترکیب این دو عکس است!

خوشه کروی M15: بیش از ۱۰۰٫۰۰۰ ستاره را در کره‌ای به قطر ۱۷۵ سال نوری در خود جای داده است. این خوشه در فاصله ۳۳٫۶۰۰ سال نوری از زمین قرار دارد و درخشندگی آن ۳۶۰٫۰۰۰ برابر درخشندگی خورشید است. قدر ظاهری آن ۶٫۲ است و اگر در مکانی با شرایط دیدِ عالی باشید، می‌توانید با چشم غیرمسلح آن را تشخیص دهید. توسط دوربین دوچشمی و تلسکوپ‌های کوچک می‌توان حالت مه‌آلودی آن را تشخیص داد، اما برای آن‌که بتوان برخی ستاره‌های آن را تفکیک کرد، نیاز به تلسکوپی با دهانه بزرگتر از ۶ اینچ است.

صورت فلکی اسب بالدار و محل خوشه M15

مکان خوشه کروی M15

قسمتی از صورت فلکی اسب بالدار و مکان خوشه M15

 

تهیه و تنظیم: محمد همایونی

مرجع اطلاعات: وب سایت رصدخانه پرتو ایکس چاندرا

 

 

تصویر میراث هابل: کتاب تاریخ کیهان

تصویر میراث هابل: کتاب تاریخ کیهان

تصویر میراث هابل: کتاب تاریخ کیهان

تصویر میراث هابل ـ امتیاز تصویر: Hubble

اخترشناسان توانستند با استفاده از مجموعه عکس‌هایی که در مدت ۱۶ سال گذشته توسط تلسکوپ فضایی هابل از قسمت کوچکی از آسمان ثبت شده است، یک تصویر موزائیکی بسیار ژرف از گوشه‌ای از صورت فلکی کوره منتشر کنند که ما را تا اعماق دوردست کیهان هدایت می‌کند. این عکس که تصویر «میراث هابل» نامیده شده است، شامل حدود ۲۶۵۰۰۰ کهکشانی است که دورترینِ آن‌ها مربوط به ۵۰۰ میلیون سال پس از مهبانگ می‌شوند!

نفوذ به اعماق کیهان در ۴ مرحله

این عکس حاصل تلفیق عکس‌های بسیاری در همه طول موج‌های مختلفی است که دوربین‌های هابل توانایی ثبت آن‌ها را دارند: از امواج کوتاهِ فرابنفش گرفته تا نور مرئی و در نهایت بخشِ فروسرخ نزدیک. کم نورترین و تاریک‌ترین کهکشان‌هایی که در این عکس آشکار شده‌اند، معادل یک ده میلیاردیمِ توانِ چشم انسان در دیدن اجسام کم نور است.

به گفته گارث ایلینگوُرث مدیر گروهی که این عکس را آماده کرده‌اند: «اکنون می‌توانیم بسیار وسیع‌تر (و عمیق‌تر) از آن‌چه تاکنون از کهکشان‌های دوردست نقشه‌برداری شده بود را نگاه کنیم. و تا زمانی که تلسکوپ «جیمزوب» شروع به کار کنفد هیچ تصویر دیگری از لحاظ عمق و میدانِ دید، نمی‌تواند با این عکس رقابت کند.»

عکس میراث هابل، ترکیبی است از تجربه و داده‌های چندین مشاهده عمیقی که تلسکوپ هابل در سال‌های گذشته از اعماق کیهان داشته است: در سال ۱۹۹۵ عکس ژرف هابل چند هزار کهکشان دیده نشده را در صورت فکی دب اکبر آشکار کرد. در مرحله بعد در سال ۲۰۰۴ در عکس فراژرف هابل حدود ۱۰٫۰۰۰ کهکشان در یک تک عکس ظاهر شدند. و در سال ۲۰۱۲ که عکس فوق فراژرف هابل منتشر شد، ترکیبی از عکس‌هایی که هابل در مدت ۱۰ سال از داخل منطقه‌ای که عکس فراژرف گرفته شده بود، به دست آمد. دو عکس فراژرف و فوق فراژرف به همراه عکس میراث هابل، از ناحیه مشترکی در صورت فلکی جنوبی کوره ثبت شده است.

این عکس چگونه تهیه شده است؟

اکنون عکس میراث هابل از ترکیب ۷۵۰۰ عکس مجزا تشکیل شده است. این تعداد زیاد عکس دستاوردی است از پژوهش‌هایی که گروه‌های مختلف اخترشناسان در ۳۱ برنامه رصدی مختلف اقدام به رصد و جمع‌آوری اطلاعاتِ مخصوص به خود کرده‌اند. از آن جهت که تلسکوپ هابل زمان بیشتری را برای بررسی این قسمت کوچک از آسمان نسبت به ناحیه‌های دیگر کرده است تعدادِ عکس‌های به کار رفته در میراث هابل هم بیشتر از بقیه مناطق است. هابل در جمع معادل ۲۵۰ روز بر این قسمت کوچکِ آسمان متمرکز بوده است. گروهی که این عکس جدید را منتشر کرده‌اند، در حال کار روی مجموعه دیگری از عکس‌ها هستند که شامل ۵۲۰۰ عکس مجزا می‌باشد.

ریچارد پاوِنز یکی از اعضای این گروه می‌گوید: «یکی از جنبه‌های شگفت عکس جدید این است که تعداد زیادی از کانال‌های رنگیِ طیف الکترومغناطیس در این عکس در مقابل ماست تا کهکشان‌های دوردست را در چهره‌های مختلف مشاهده کنیم؛ به ویژه بخش فرابنفش طیف. به کمک فرکانس‌ها یا طول موج‌های متنوعی که در این عکس هستند، یک نتیجه ساده این است که می‌توانیم کهکشان‌های موجود را به دسته‌بندی‌های مختلف و مهمی نظیر ستارگان پیر و جوان و هسته‌های فعال کهکشانی تجزیه کنیم.

تصویر میراث هابل کتاب تاریخ کیهان

تصویر ژرف میراث هابل ـ امتیاز تصویر از: Hubble

سفری از اکنون تا ژرفای تاریخ کیهان

تا قبل از پرتاب تلسکوپ فضایی هابل، اخترشناسان توانسته بودند تا فاصله ۷ میلیارد سال نوری را مشاهده کنند، یعنی فقط نیمی از مسیر رسیدن تا مهبانگ. از این رو رصدهای انجام شده توسط رصدخانه‌های زمینی قادر به مشخص کردن چگونگی تشکیل و تحول کهکشان‌ها در عالمِ آغازین نبودند. همانند نگاه کردن مجزا به تک عکس‌هایی که در یک مجموعه عکسِ متحرک (انیمیشن یا فیلم) قرار دارند؛ تصویربرداری‌های عمیق تلسکوپ هابل هم می‌تواند ظهور ساختار در جهانِ نوباوه و مراحل پویای بعد از تحول کهکشان‌ها را مرحله به مرحله آشکار می‌کند.

می‌دانیم که کیهان از لحظه تولدش در مهبانگ، در حال انبساط بوده است، و کهکشان‌ها سوار بر این انبساط کیهان، پیام آوران بسیار خوبی هستند که جزئیات این انبساط را به ما نشان می‌دهند. بنابراین چنین نماهای ژرفی از کهکشان‌های دوردست به اخترشناسان کمک می‌کند که انبساط و توسعه کیهان را پیگیری کنند تا فهم ما را از فیزیک بنیادی در کیهان توسعه دهند.

از طرفی با تجزیه و تحلیل نور این کهکشان‌های گوناگون می‌توانیم به زمان ایجاد عناصر شیمیایی مختلف در عالم پی بریم و به اخترشناسان کمک کند تا بتوانند شرایط ضروری برای تشکیل حیات را با دقت بیشتر بررسی کنند.

ویژگی منحصر به فرد چنین تصویرهای ژرفی این است که مجموعه عظیمی از کهکشان‌های مختلف را که در فاصله‌های بسیار متفاوتی از ما قرار دارند در خود جای داده‌اند. کهکشان‌هایی که در فاصله‌های ۵۵۰ میلیون سال نوری تا آن‌هایی که در فاصله ۱۳٫۳ میلیارد سال نوری از ما قرار دارند. و این یعنی همزمان می‌توانیم به کلکسیونی از کهشکان‌ها نگاه کنیم که هر کدام در مرحله خاصی از سیر تحول کهکشانی هستند. از کهکشان‌های کهنسالی که در فاصله‌های نزدیک قرار دارند تا آن‌هایی که در مراحل آغازینِ تشکیل و تحول‌شان قرار دارند و ما آن‌ها را در فاصله‌های دورِ ۱۰ تا ۱۳ میلیارد سال نوری مشاهده می‌کنیم.

از این روست که یکی از اعضای گروه تهیه کننده این تصویر گفته است چنین تصویرِ با جزئیات بسیار بالا، همچون کاتالوگی است از تعداد بسیار زیادی کهکشان‌های دوردست که ما را قادر می‌سازد به مطالعات بنیادین در مورد کهکشان‌ها و نحوه شکل‌گیری و تحول آن‌ها بپردازیم. به عبارتی دیگر «کتاب تاریخ کیهان» را در این عکس ورق می‌زنیم.

و در نهایت منتظر شروع به کار تلسکوپ فضایی جیمزوب خواهیم ماند تا با شگفتی‌های که آن می‌آفریند، بتوانیم نفوذی عمیق‌تر از دستاوردهای هابل به ژرفای کیهان تجربه کنیم.

منبع: spacetelescope.org و hubblesite.org

ترجمه و اضافات: محمد همایونی

دنیای کهکشان‌ها

سفر به دنیای کهکشان‌ها

کشف کهکشان جدید

اخیرا (: بهمن ۱۳۹۷) اخترشناسان توانسته‌اند در یکی از عکس‌های با جزئیات تلسکوپ فضایی هابل، کهکشان جدیدی را کشف کنند. این کهکشان جدید یک کهکشان کوتوله بضوی است که در فاصله ۳۰ میلیون سال نوری از زمین قرار دارد. نام بدین ۱ (Bedin 1) بر این کهکشان گذاشته شده است.

↓ ویدئوی این کشف را در پایین همین مقاله مشاهده کنید ↓

کشف این کهکشان، ماجرای جالبی دارد: در واقع این کهکشان کوتوله با ستارگانی بسیار کم‌فروغ، در پسِ ستارگانِ درخشان یک خوشه ستاره‌ای کروی به نام NGC 6752 قرار گرفته است. همین موقعیت باعث شده که تاکنون از دید اخترشناسان پنهان بماند.

در این تصویرِ بسیار واضح و سرشارِ از جزئیاتی که تلسکوپ فضایی هابل از قسمتی از خوشه کروی NGC 6752 ثبت کرده است، این کهکشان همچون توده‌ای (کُپّه‌ای) از ستارگانِ بسیار کم‌نور مشاهده می‌شود که می‌توانید آن‌ها را در گوشه بالایی و سمت چپ این تصویر مشاهده کنید.

 

کهکشان جدید در پشت خوشه کروی

امتیاز عکس از spacetelescope.org

اما ماجرای این عکس زیبای هابل، به کشف این کهکشان ختم نمی‌شود. کافی است شما عکسِ با کیفیت و جزئیات تلسکوپ هابل را دانلود کنید و آن را در بزرگنمایی بالا مشاهده کنید و در آن کاوش کنید. مطمئن هستم که شما هم همچون من از مشاهده تعدادِ بی‌شمار کهکشان‌هایی که در فراسوی ستارگان آن خوشه ستاره‌ای قرار دارند و همچون توده‌هایی مه‌آلود، خودنمایی می‌کنند؛ به وجد خواهید آمد.

شگفتی من به قدری زیاد بود که مرا واداشت تا ویدئویی برای توضیح این عکس و آن کهکشان‌های دور دست تهیه کرده و آن را به همه علاقه‌مندانِ دیدنِ شگفتی‌های کیهان تقدیم کنم. در ویدئوی زیر علاوه بر بیان کشف جدید هابل، به بررسی اعماق این تصویرِ فوق العاده زیبا و حیرت‌انگیز تلسکوپ فضایی هابل پرداخته‌ام. امیدوارم از دیدن آن لذت برید و شما هم تصدیق کنید که:

«یک ستاره شناس این جهان را مکانی زیباتر برای زندگی می‌بیند»

از آن جهت که مشاهده‌ی آن همه کهکشانِ دوردست و جزئیاتِ زیبای این عکس، نیاز به کیفیت بالای ویدئو دارد، حجم این ویدئو کمی از حد معمول بالاست.

ویدئوی کشف کهکشان جدید و سیری در دنیای کهکشان‌ها

دانلود ویدئو:

 

منبع: spacetelescope.org

تهیه و تنظیم: محمد همایونی

 

تلسکوپ هابل

تلسکوپ هابل در مرزهای عالم … .

عنوان شانزدهمین جلسه دوره تکمیلی مربوط به تلسکوپ هابل و دست آوردهای آن در مرزهای عالم بود که سه شنبه آخرین روز فروردین ۹۵ میهمان نجوم آموزان خانه‌ی نجوم نجف آباد بودم.

تلسکوپ هابل

هابل در مرزهای عالم … .

در واقع شکستن رکورد دورترین کهکشان مشاهده شده در عالم توسط هابل و اسپیتزر، بهانه‌ای شد تا با مرور برخی از رصدهای شاخص هابل، برخی از مفاهیم خاص نجومی را برای نجوم آموزان خانه نجوم تدریس شود. مواردی همچون تشکیل ستارگان و سیستم‌های سیاره‌ای، مرگ ستارگان، انتقال به قرمز و انبساط عالم.

درس این جلسه در هفت فصل زیر ارائه شد:

فصل اول: هابل چیست؟

فصل دوم: مشتریِ ستون های آفرینش.

فصل سوم: سیاهچاله هایِ … .

فصل چهارم: فم الحوت۲ : اولین سیاره.

فصل پنجم: جولانگاه هابل: سحابی جبار.

فصل ششم: هابل در سوگ ستارگان.

فصل هفتم: هابل در مرزهای عالم ….. .

(با کلیک بر روی عکس ها، آنها را بزرگتر ببینید)

تصویر فراژرف تلسکوپ هابل ۲۰۱۲

تصویر فراژرف هابل ۲۰۱۲

بقایای V838 توسط تلسکوپ هابل

بقایای V838

 

 

 

محمد همایونی

دورترین کهکشان رصد شده توسط هابل

دورترین رکورد تلسکوپ هابل: GN-z11

دورترین رکورد تلسکوپ هابل خبر مهمی که در اسفندماه ۹۴ پس از آشکارسازی امواج گرانشی، اخترشناسان را خوشحال کرد، شکستن رکورد دورترین کهکشان آشکارشده به وسیله ی تلسکوپ فضایی هابل کاری است که توسط یک تیم بین المللی از اخترشناسان چند دانشگاه انجام شده و در ۴ مارس ۲۰۱۶ منتشر شد.

(با کلیک بر روی عکس ها، آنها را بزرگتر ببینید)

دورترین رکورد تلسکوپ هابل

دورترین کهکشان رصد شده توسط هابل

این کهکشان نوزاد، GN-z11  نام دارد که به نحو شگفت انگیزی پرنور است، در زمانی دیده می شود که فقط ۴۰۰ میلیون سال از مهبانگ گذشته یعنی در ۱۳/۴ میلیارد سال قبل؛ کهکشانی نوباوه در مراحل آغازین عالم که هابل آن را در صورت فلکی دب اکبر به دام انداخته است.

پاسکال اویش، محقق اصلی این طرح از دانشگاه ییل توضیح داده: ” ما قدم بزرگی در زمان به عقب برگشتیم و بسیار فراتر از آنچه از توان هابل انتظار داشتیم، GN-z11 را درست در زمانی می بینیم که کیهان فقط ۳% سن کنونی اش را داشته است.”

نکته ی قابل توجه این دستاورد این است که اخترشناسان علاقه ی زیادی بر مطالعه ی نخستین کهکشان های شکل یافته در جهان دارند، زیرا یک میلیارد سال اولیه ی سن عالم، دوران حیاتی تاریخ کیهان می باشد. این محدوده، زمانی است که اولین ستارگان و کهکشان ها شکل گرفته و جهان یک گذار فازی مهم از حالت خنثی به فاز یونیزه را در مراحل پس از مهبانگ طی میکرده است. درک ما از کهکشان های این دوران اولیه به اکتشافات انقلابی دوربین WFC3/IR  تلسکوپ هابل و تلسکوپ فوق عمیق اسپیتزر برمیگردد. این رصد جدید هابل، اخترشناسان را به ناحیه ای برد که فکر می کردند فقط توسط تلسکوپ جیمزوب قابل دسترس است.

اندازه گیری اخیر گواه محکمی است از اینکه بعضی از کهکشان هایی که قبل از این در تصاویر هابل پیدا شده بودند و به نحو غیرمنتظره ای درخشان بودند، واقعا در فواصل خارق العاده دوری قراردارند. سابق بر این همین تیم فاصله ی GN-z11 را به وسیله ی مشخص کردن رنگ آن با تصاویر هابل و تلسکوپ فضایی اسپیتزر، تخمین زده بودند. ولی اکنون برای اولین بار برای کهکشانی در چنین فاصله ی دور، این تیم از دوربین میدان دید باز ۳ (WFC3/IR) هابل استفاده کردند تا به وسیله ی تجزیه نور آن به مولفه های رنگی اش، فاصله ی آن را دقیقا اندازه بگیرند.

در واقع اخترشناسان فاصله های بزرگ را از طریق اندازه گیری “انتقال به قرمز” کهکشان ها بدست می آورند. انتقال به قرمز پدیده ایست ناشی از انبساط عالم: طیف نور هر جسم دور از ما در کیهان، همانطور که از میان این فضای منبسط شونده به ما می رسد؛ به طول موج های بلند و قرمز کشیده می شود؛ به نحوی که هر چه این انتقال به قرمز بیشتر باشد یعنی کهکشان دورتر از ماست و با سرعت بیشتری هم دور میشود.

گابریل برامر از STS cl (از اخترشناسان این گروه) گفته: ” مشاهدات طیف نگاری ما آشکار می کنند که کهکشان حتی دورتر از آنچه در اصل فکر می کردیم قراردارد، یعنی در مرز فاصله ای که هابل می تواند رصد کند.”

دورترین رکورد تلسکوپ هابل

GN-z11 درمیان هزاران کهکشان دوردست در دب اکبر

در محاسبات و رصدهای قبلی همین گروه فاصله ی این کهشکان را با انتقال به قرمز ۸/۶۸ به دست آورده بودند که معادل ۱۳/۲ میلیارد سال نوری است. در این رصد و محاسبه ی جدید، تأیید کردند که انتقال به قرمز آن ۱۱/۱ است یعنی ۲۰۰ میلیون سال نزدیکتر به مهبانگ (در فاصله ی ۱۳/۴ سال نوری).

به گفته ی این اخترشناسان این یک دستاورد خارق العاده برای هابل است، چیزی فراتر از تمام فواصلی که تلسکوپ های بسیار بزرگ زمینی در این سال ها اندازه گرفته اند. و این رکورد جدید به احتمال زیاد تا زمان راه اندازی تلسکوپ جیمزوب برای هابل پایدار خواهد ماند.

ترکیب تصاویر هابل و اسپیتزر نشان می دهند که GN-z11 به اندازه ی ۲۵ مرتبه از راه شیری کوچک تر است و فقط یک درصد جرم ستاره ای راه شیری را دارد. با این حال این کهکشان نوزاد به سرعت رشد می کند، به نحوی که سرعت تشکیل ستاره در آن ۲۰ برابر مقدار امروزی کهکشان ماست، و همین موضوع چنین کهکشان بسیار دوری را به قدر کافی درخشان کرده تا ستاره شناسان جزئیات آن را با این دو تلسکوپ مشاهده کنند.

نتایج بدست آمده، سرنخ های جدید و شگفت انگیزی را از ویژگی های کیهان بسیار اولیه معلوم می کند. به گفته ی گارت ایلینگورت از دانشگاه کالیفرنیا، شگفتی آن در این است که یک کهکشان بسیار پرجرم فقط ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون سال پس از آنکه اولین ستارگان عالم شروع به شکل گیری کرده اند، به وجود آمده است. و این واقعا یک رشد بسیار سریعی از تولید ستارگان است تا کهکشانی با یک میلیارد برابر جرم خورشید را بدین سرعت تشکیل دهند.

این یافته ها، پیش نمایش وسوسه انگیزی از رصدهای تلسکوپ جیمزوب را درآینده ی نزدیک نشان می دهد؛ تلسکوپی که قرار است در سال ۲۰۱۸ پرتاب شود. این اخترشناسان گفته اند: ” هابل و اسپیتزر هم اکنون به قلمروی جیمزوب رسیده اند، و این اکتشافات نشان می دهند که مطمئنا جیمزوب تعداد زیادی از چنین کهکشان های جوان را در زمان هایی که اولین کهکشان ها شکل می گرفتند کشف خواهدکرد.

این کشفیات همچنین نتایج مهمی برای تلسکوپ میدان باز فروسرخ ناسا (WFIRST) دارند، تلسکوپی که قادر خواهد بود هزاران عدد از چنین کهکشان های درخشان و بسیار دور را پیدا کند.

منبع: وب سایت هابل

تهیه و تنظیم: محمد همایونی