قالب وردپرس
خانه / مقالات / رصد / تعداد ستاره های آسمان چقدر است؟

تعداد ستاره های آسمان چقدر است؟

تعداد ستاره های آسمان که با چشم می‌توان دید چقدر است؟

سیمای راه شیری در یک آسمان تاریک
نمای راه شیری

هرگاه در شبی تاریک و به دور از هیاهوی شهر و آلودگی نوری آن به آسمان تیره‌گون شب نگاه کرده باشید، احتمالا حدس زده‌اید که ده‌ها هزار ستاره در آن گنبد آسمانی نورافشانی می‌کنند. دریایی از بی‌شمار ستاره که به نظر از شمارش خارج اند. به نظر شما تعداد ستاره های آسمان چقدر است؟ ممکن است افراد مختلف نظرات متفاوتی در تعداد ستاره‌ها داشته باشند، ولی مطمئنا هزاران ستاره را می‌توان شمارش کرد! 

واقعا چه تعداد ستاره؟

ولی واقعا چه تعداد ستاره را در آسمانی تاریک و عالی می‌توان دید؟

این شمارش را خترشناسی از دانشگاه ییل، در دهه‌های گذشته انجام داده و خیال همه را راحت کرده است. «دوریت هافلایت» در دانشگاه ییل که به علت فعالیت‌هایش روی ستاره‌های متغیر شناخته شده‌است «فهرست ستاره‌های روشن ییل» را جمع‌آوری کرده است. او برای تهیه این فهرست، ستارگانی که از قدر ۶٫۵ روشن‌تر هستند، یعنی همه آن‌هایی را که با چشم غیرمسلح می‌توان دید، جدول‌بندی کرد.

هرچند ممکن است با دیدن پاسخ این سوال که «تعداد ستاره‌های آسمان چقدر است؟» غافلگیر شوید، ولی نتیجه فهرست‌بندی او تعداد غیرمنتظره ۹۰۹۶ ستاره را برای کل کره آسمان  به ما نشان می‌دهد؛ تازه آن هم در شرایطی که تاریک‌ترین آسمان‌ها را تجربه کنیم. از طرفی چون در هرلحظه فقط نیمی از کره سماوی را می‌بینیم، بنابراین هرگاه به گنبد آسمانِ پرستاره شب نگاه کنیم نصف این عدد یعنی ۴۵۴۸ ستاره را می‌بینیم که با توجه به فصل‌های مختلف، اندکی هم متفاوت خواهد بود. شما را نمی‌دانم، ولی به نظر من که این رقم، بخش کوچکی است از آن چیزی که هر شخصی می‌تواند در یک آسمان تاریک خارج از شهر، در آسمان شب مشاهده کند! اما باید بپذیریم که این یک آمار و عدد واقعی است. کافی است دست به کار شوید و این شمارش را در مکانی با آسمانی کاملا تاریک با همراهی چند نفر از دوستان و علاقه‌مندان نجوم به امتحان بگذارید.

آسمان بسیار تاریک برای چشم غیرمسلح

سیمای شبیه‌سازی شده آسمانی با حدّ قدر ۶٫۵ توسط نرم افزار استلاریوم.

آسمان های بسیار تاریک که هیچ آلودگی نوری در آن‌ها نیست.

اثر موقعیت جغرافیایی در تعداد ستاره‌ها

در دو قطب شمال و جنوب زمین که نقاط شمال و جنوبِ آسمان دقیقا در سمت الرأس ناظر قرار می‌گیرند، هیچ ستاره‌ای نه طلوع می‌کند و نه غروب! از این رو در این دو نقطه حدود ۴۵۰۰ ستاره را در هر شبِ کاملا تاریک از سال در آسمان می‌توان شمارش کرد. این مقدار برای این دو نقطه در شب‌های مختلف سال و ساعت‌های مختلف، تغییری نخواهد کرد.

اما در عرض‌های میانیِ شمالی، ستاره قطبی در میانه آسمان و درسمت شمال آن است. همین موضوع به ما اجازه می‌دهد تا کمی هم به قلمرو جنوبی کره آسمان نفوذ کنیم و تعدادی از ستاره‌های نیمکره جنوبی آسمان را هم ببینیم. (البته برای عرض‌های میانی جنوبی در نیمکره جنوبی هم وضع به همین منوال خواهد بود) مثلا در عرض جغرافیایی ۴۵ درجه شمالی در طول یک دوره یک ساله می‌توانیم بیش از نیمی از ستاره‌های کل آسمان را ببینیم. در چنین مکانی رقم ستاره‌ها به حدود ۶۸۰۰ عدد می‌رسد که هرچند هنوز هم از آن‌چه در یک آسمان تاریک، به چشم می‌آید خیلی کمتر است ولی می‌توان آن را به حد کافی قابل قبول دانست.

قدر ظاهری ستاره‌ها و تعداد آن‌ها

اخترشناسان برای شناسایی و بیان روشنایی ظاهری ستاره‌ها و سیاره‌ها از مقیاسی به نام «قدر ظاهری» استفاده می‌کنند. در این مقیاس، عددی به روشنایی ستاره نسبت داده می‌شود که قدر ستاره نام دارد. هر مقدار  قدر، معادل ۲٫۵ برابر افزایش روشنایی نسبت به قدر بعد از خودش است. مثلا نسرطائر در صورت فلکی عقاب با قدر حدود ۱+ می‌درخشد و ۲٫۵ برابر روشن‌تر از یک ستاره قدر ۲+ است. یک ستاره قدر ۲+ هم ۲٫۵ مرتبه روشن‌تر از ستاره‌ای از قدر ۳+ است و به همین ترتیب این سیستم قدر ظاهری پیش می‌رود. اگر همین روش را ادامه دهیم، متوجه می‌شویم که ستاره‌ای از قدر ۱+ به اندازه ۱۰۰ (= ۲٫۵×۲٫۵×۲٫۵×۲٫۵×۲٫۵) برابر روشن‌تر از یک ستاره قدر ۶ دیده می‌شود.

همینطور که می‌بینیم هرچه ستاره روشن‌تر باشد، عدد قدر آن کوچک‌تر و کوچک‌تر است. از این‌رو ستاره‌هایی که از قدر ۱+ هم روشن‌تر باشند دارای قدرهای صفر و منفی خواهند بود. مانند شباهنگ که روشن‌ترین ستاره آسمان است و از قدر ۱٫۴- می‌درخشد. سیاره مشتری با قدر ۲٫۵- و سیاره ناهید ۴٫۴- و ماه کامل ۱۲٫۷- و خورشید که پرنورترین جسم قابل رویت از روی کره زمین است از قدر ۲۶٫۷- نورافشانی می‌کنند.

حدّ قدر یک مکان یعنی قدر کم‌نورترین ستاره‌هایی که در آن  مکان می‌توان دید.

حدّ قدر یک ابزار هم عبارت از قدر کم‌نورترین ستاره‌ای است که توسط آن ابزار قابل رویت است.

حد قدر برای ابزارهای مختلف
محدوده قدر ابزارهای مختلف

در حالی که کل ستاره‌های قابل رویت با چشم غیرمسلح بی‌شمارند؛ ببینیم در محیط‌های شهری که اغلب ماها زندگی می‌کنیم، چه اتفاقی می‌افتد. در شهرهای متوسط و حومه شهرهای بزرگ که حدّ قدر قابل مشاهده با چشم حدود ۴+ است، در نهایت ۹۰۰ ستاره در کل آسمان قابل شمارش است. و اگر در شهر بزرگی با حدّ قدر ۳+ (کم‌نورتر از ستاره‌های آبگردان در صورت فلکی دب اکبر) باشیم، نهایتا ۲۸۰ ستاره را در کل آسمان خواهیم دید که در هر لحظه حدود ۱۴۰ ستاره قابل شمارش خواهد بود. مرکز شهر تهران، تقریبا چنین وضعیتی دارد.

آسمان روشن - آموزش نجوم توسط محمد همایونی

آسمان شب عکس قبل در یک شهر بزرگ با آلودگی نوری زیاد که حدّ قدر آن ۲٫۵ است. آلودگی نوری باعث می‌شود یک ته رنگ قرمز زمینه آسمان را فرابگیرد.

شبیه‌سازی با: استلاریوم

از این رو برای افرادی که همیشه در زیر گنبد سراسر روشن شب‌های شهرهای بزرگ زندگی می‌کنند، جای تعجب نیست که وقتی برای اولین بار در یک مکان روستایی با آسمانِ پرستاره آن‌جا مواجه می‌شوند، غرق در شگفتی و ذوق‌زدگی شوند.

ستاره‌های کم نور خیلی بیشتر هستند

نکته‌ای جالب این‌که تعدادِ ستارگان کم نور خیلی بیش‌تر از ستاره‌های پرنور است، پس اگر ابزار دید خودمان را هم تغییر دهیم تعداد ستاره‌های قابل رویت به صورت قابل توجهی افزایش می‌یابند. به عنوان مثال حدّ قدر استاندارد برای یک دوربین دوچشمی به قطر  ۵۰ میلی‌متر برابر ۹+ است که این دوربین دورنمایی از ۲۱۷۰۰۰ ستاره را در کل آسمان به روی ما باز می‌کند. شگفت‌انگیز نیست؟! یک تلسکوپ ۳ اینچ هم گنجینه‌ای بزرگ از ۵٫۳ میلیون ستاره را برای ما آشکار خواهد کرد که مشاهده تک تک آن‌ها به اندازه یک عمر لذت‌بخش فرصت می‌خواهد. آیا شهامت جلورفتن با ابزار بزرگ‌تر را دارید؟!

آسمان بسیار تاریک با حدّ قدر 9.5
شبیه سازی آسمان با حدّ قدر ۹٫۵

اگر چشمانی داشتیم که می‌توانست همچون یک دوربین دوچشمی ۵۰ میلی‌متری آسمان را مشاهده کند، آسمان را این‌گونه می‌دیدیم! واقعا دیوانه کننده بود.

در بهترین شرایط دید می‌توان با یک تلسکوپ ۱۵ اینچ، ستاره‌های قدر ۱۶ را مشاهده کرد و در این حد قدر تعداد ۳۸۰ میلیون ستاره را می‌توان دید. واقعا چه کسی این تعداد را شمارش کرده است؟ تلاش کنید و ببینید با دوربین دوچشمی خود چه تعداد از اجرام سماوی را می‌توانید رصد و مشاهده کنید؟!

دانلود PDF این مقاله

منیع: skyandtelescope.com

تهیه و تنظیم: محمد همایونی

درباره ی محمد همایونی

کارشناس و مدرس نجوم هستم و اعتقاد دارم که « یک ستاره شناس این جهان را مکانی زیباتر برای زندگی می‌بیند! » و جهت ترویج آن فعالیت می‌کنم.

همچنین ببینید

رصد در شهر آموزش نجوم یادگیری نجوم توسط محمد همایونی

۸ پیشنهاد برای آن‌که تلسکوپ‌مان خاک نخورد! (بخش ۲)

ادامه مطلب از مقاله قبلی با موضوع رصدهایی که می‌توانیم به وسیله تلسکوپ از فضای …

۲ دیدگاه

  1. تشکر خلاصه ومفید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

عبارت زیر را کامل کنید: *

از هرکجای ایران! به راحتی در دوره‌های آموزش نجوم شرکت کنید‎:کلیک کنید
درک این مطلب که منزلگاه ما کجای این کیهانِ بی انتها قرار دارد چندان آسان نیست؛ در این کتابچه با استفاده از مقیاس "12 گام" در دوازده مرحله از محل سکونت خود تا ابعاد بزرگ عالم سفر می کنیم؛ تا هم جایگاه خودمان، هم ابعاد و عظمت این کیهان بی انتها را مشاهده کنیم.
ایمیل شما نزد ما امانت است.
12 گام
دانلود کتابچه 12 گام
با تشکر از توجه شما متأسفانه در حال حاضر مهلت ثبت نام پایان یافته است.
برای دانلود رزومه لطفا ایمیل خود را ثبت کنید:
ایمیل شما نزد ما امانت است و ما هم مثل شما از ایمیل های مزاحم بیزاریم.
به محض ثبت ایمیل تان، فایل را دانلود کنید:
ایمیل شما نزد ما امانت است و ما هم مثل شما از ایمیل های مزاحم بیزاریم.
تبریک به شما بابت این‌که به این مقاله علاقه‌مندید!
ثبت ایمیل‌تان الزامی نیست، ولی ارسال آن باعث ارتباط بیشتر ما با شما خواهد شد.
ثبت نام رایگان
اطلاعات شما نزد ما امانت است
برای شرکت در جلسه اول لطفا اطلاعات زیر را کامل کنید
تبریک به شما! ثبت نام انجام شد.
لطفا دستورالعمل حضور در کلاس‌های آنلاین را که در صفحه توضیحات همین دوره آمده است با دقت مطالعه کرده و انجام دهید. لینک ورود به کلاس هم چند دقیقه قبل از شروع کلاس برای شما ارسال می‌گردد.
برای ثبت نام در دوره‌های آنلاین،اطلاعات زیر را کامل کنید:
اطلاعات شما نزد ما امانت است
درود بر شما. متأسفانه مهلت ثبت نام این دوره به اتمام رسیده است. در صورت تمایل می‌توانید ایمیل خود را به همراه نام دوره مورد نظر؛ برای ما ثبت کنید تا هر زمان که ثبت نام دوره جدید شروع شد، به شما اطلاع دهیم. شاد و پیروز باشید.
ایمیل شما نزد ما امانت است
برای شما که به این موضوع علاقه‌مندید یک تخفیف 30% در نظر گرفته‌ایم. کافی است هنگام ثبت نام، در سبد خرید خود از کوپن تخفیف: NewMoon30 استفاده کنید. شاد و پیروز باشید.
تبریک !!
فرصت را از دست ندهید :)
برای دانلود نمونه فیلم از دوره مبانی نجوم، لطفا ایمیل خود را وارد کنید:
ایمیل شما نزد ما امانت است و ما هم مثل شما از ایمیل های مزاحم بیزاریم.
دوست عزیز: اگر قبل از مشاهده توضیحات دوره‌های آنلاین قصد خروج از سایت ستاره شناس را دارید، توصیه می‌کنم یک ویدئوی 12 دقیقه‌ای از فیلم‌های آموزشی دوره مبانی نجوم را دانلود کرده و مشاهده کنید. به محض ثبت ایمیل خود، آن را دانلود کنید:
ایمیل شما نزد ما امانت است و ما هم مثل شما از ایمیل های مزاحم بیزاریم.
لطفا ایمیل خود را ثبت کنید تا لینک دانلود نسخه باکیفیت فیلم به ایمیل شما ارسال شود:
ایمیل شما نزد ما امانت است و ما هم مثل شما از ایمیل‌های مزاحم بیزاریم.
به محض ارسال ایمیل‌، دانلود شروع می‌شود.
ایمیل شما نزد ما امانت است و ما هم مثل شما از ایمیل‌های مزاحم بیزاریم.
علاقه‌مندی شما به این دوره قابل تحسین است. یک تخفیف 38000 تومانی مخصوص شما:
mabani38
کد تخفیف بالا را هنگام ثبت نام در «سبد خرید» خود اعمال کنید.
تبریک به شما!
علاقه‌مندی شما به این دوره قابل تحسین است. یک تخفیف 38000 تومانی مخصوص شما:
solar38
کد تخفیف بالا را هنگام ثبت نام در «سبد خرید» خود اعمال کنید.
تبریک به شما!
اگر به شناخت کامل از منظومه شمسی علاقه‌مندید، پیشنهاد می‌کنم نگاهی هم به «دوره آنلاین منظومه شمسی» بکنید:
درود بر شما!
علاقه‌مندی شما به این دوره قابل تحسین است. یک تخفیف 19000 تومانی دیگر مخصوص شما:
mabani19
کد تخفیف بالا را هنگام ثبت نام در «سبد خرید» خود اعمال کنید.
تبریک به شما!
علاقه‌مندی شما به این دوره قابل تحسین است. یک تخفیف 19000 تومانی دیگر مخصوص شما:
sol19
کد تخفیف بالا را هنگام ثبت نام در «سبد خرید» خود اعمال کنید.
تبریک به شما!
لینک دانلود نقشه‌ها به ایمیل شما ارسال می‌شود، لطفا ایمیل خود را ثبت کنید:
ایمیل شما نزد ما امانت است و ما هم مثل شما از ایمیل‌های مزاحم بیزاریم.
آموزش نجوم به صورت آنلاین