نوشته‌ها

ابرماه از نوع گرفته

ابرماه از نوعِ گرفته!

ابرماه چیست؟

همه می‌دانیم که در وسط ماه‌های قمری، ماه را به صورت کامل یا بدر مشاهده می‌کنیم. همان که معروف است به ماه شب چهارده! البته با کمی تقریب می‌توان قرص ماهِ کامل را در شب‌های 13 و 14 و 15 ماه‌های قمری مشاهده کرد.

از طرفی هم می‌دانیم که مدار ماه به دور زمین یک بیضی نزدیک به دایره است که باعث می‌شود فاصله ماه تا زمین در زمان‌های مختلف، متفاوت باشد. این فاصله می‌تواند از کمترین فاصله ممکن 356400 کیلومتر تا بیشترین مقدار ممکن 406700 کیلومتر باشد. کمترین فاصله تا زمین را نقطه حضیض مداری و دورترین فاصله تا زمین را نقطه اوج مداری ماه می‌گویند.

براساس تجربه ساده‌ای که همه داریم و آن، این‌که جسمِ نزدیک‌تر به ما بزرگ‌تر از جسم دورتر دیده می‌شود، همین اتفاق برای ماه هم می‌افتد. یعنی هنگامی که ماه در حضیض مداری‌اش مشاهده شود، کمی بزرگ‌تر از سایر مواقع دیده خواهد شد. البته این تفاوت چندان زیاد نیست که بتوان به راحتی آن را تشخیص داد. حداکثر این اختلاف به قدری است که باعث می‌شود اندازه قطر ماه 14% بزرگ‌تر و روشنایی آن 30% بیشتر مشاهده شود.

به چنین ماه‌های بدری که در حضیض مداری قرار دارند، به اصطلاح «اَبَرماه Super Moon» گفته می‌شود. اگر شما تجربه دیدن و دقت کردن در اندازه قرص ماه معمولی و روشنایی آن را در شب‌های بدر داشته باشید، می‌توانید این تفاوت را هنگام ابرماه‌ها احساس کنید. البته بهترین زمان مشاهده ابرماه، هنگام طلوع یا غروب آن است که قرص ماه به علت نزدیکی با عوارض زمینی، بزرگ‌تر از حدّ معمول هم دیده می‌شود.

آیا هرماه، ابرماه داریم؟

چون این همزمانی ماه بدر و قرار گرفتن در حضیض مداری، هر ماهه اتفاق نمی‌افتد؛ نمی‌توان در هر ماه شاهد ابرماه بود. معمولا در طول یک سال بین یک تا سه ابرماه را می‌توان مشاهده کرد که باز بین آن‌ها هم درجه‌بندی وجود دارد و همه یکسان نیستند.

ولی حواسمان باشد عکس‌هایی که در رسانه‌ها از ابرماه منتشر می‌شوند، با لنزهای تله و بزرگنمایی گرفته شده‌اند و اندازه ظاهریِ قرص ماه را افزایش داده‌اند، با دیدن آن‌ها این‌گونه تصور نشود که ابرماه یعنی ماهی که چندبرابر ماهِ معمولی بزرگ شده است!

 

بزرگ‌ترین ماه قابل مشاهده در سال 2017 میلادی در یکشنبه سوم دسامبر مقارن با 12 آذرماه 1396 اتفاق افتاد، که برخی از تصاویر زیبای آن را در این مقاله ملاحظه می‌کنید و از دیدن‌شان لذت می‌برید.

نکته جالب دیگر این‌که هرگاه ماه گرفتگی (خسوف) در حضیض مداری ماه اتفاق بیافتد، یعنی یک ابرماه دچار گرفتگی شود، چون هنگام گرفتِ کلی مسافت بیشتری را در سایه زمین طی می‌کند، پس مدت گرفتِ کلی هم افزایش می‌یابد.

و یک خبر جذاب این‌که در غروب روز ۱۱  بهمن ۱۳۹۶  شاهد طلوع یک ابرماه گرفته هستیم! البته چون گرفتِ کلی قبل از طلوع ماه در ایران، شروع شده است، نمی‌توانیم کلّ زمان گرفت را مشاهده کنیم. ولی در هر حال باید خود را برای دیدن، رصد و ثبت این پدیده زیبا و هیجان انگیز آماده کنیم.

برای مشاهده اطلاعات کامل این ماه گرفتگی کلیک کنید.

سوپرمون یا ابرماه

ابرماه! Super Moon

اَبَرماه حالتی است که ماه در بزرگترین حالت خود دیده شود. ابرماه موقعی اتفاق می‌افتد که ماه در حضیض مداری‌اش باشد و همزمان آن را به صورت بدر (ماه کامل) مشاهده کنیم. بنابراین هرگاه ماهِ بدر در کمترین فاصله‌اش از زمین باشد، آن را در بزرگترین حالتش مشاهده می‌کنیم. البته در این حالت قرص ماه نهایتا ۱۴% بزرگتر از کوچکترین حالتش یعنی دز زمان اوجِ مداری‌اش دیده خواهد شد، وگرنه ابرماه هم چندان بزرگ نیست که با ماه‌های معمولی تفاوت بسیار زیادی داشته باشد.

نکته‌ای که هست این‌که هرگاه این ابرماه هنگام طلوع یا غروب ماه رخ دهد، به علت اثرات جوّ و خطای بصری‌ای که باعث بزرگتر دیدن ماه و خورشید هنگام طلوع و غروب می‌شود؛ احساس می‌کنیم که ابرماه واقعا بسیار بزرگ است. وگرنه در همه‌ی شب‌هایی که ماه بدر در حال طلوع است، می‌شود آن را بسیار بزرگ و جذاب مشاهده کرد. کافیه قرص ماه رو هنگام ابرماه ببینیم و با ماه بدر در ماه بعدش هم مقایسه کنیم.

نکته‌ی دیگری هم که مثلا در ابرماه آبان ماه ۹۵ گفته نشده است:
نزدیکترین فاصله‌ی ماه ساعت ۱۷:۲۲ نیست بلکه ۷ ساعت بعد یعنی ۱۲ نیمه شب ماه ۳۰۰۰ کیلومتر دیگر به زمین نزدیک می‌شود و قاعدتا باید بزرگتر از سر شب به نظر بیاد، ولی چون دیگر نزدیک افق نیست و آن خطاهای بصری و تأثیرات جو نیستند، چه بسا با دیدنش تصور کنیم که کوچکتر از سر شب هم شده است.
به هر حال به همه توصیه می‌کنم که وقت بذارند و طلوع این ماه زیبا رو ببینند و از هیجان اون لذت ببرند.