راهنمای رصد سیاره‌ها

این مطلب توسط آقای علی نبگان از دانشجویان دوره‌های آموزشی این سایت؛ تهیه شده است. علی‌آقا از منجمین آماتور و نوجوان اهوازی است که علیرغم آسمان نامناسب اهواز، شب‌های زیادی را به رصد با تلسکوپ کوچکش اختصاص می‌دهد. این مطلب هم نتیجه‌ء رصدهای ایشان است که به قلم خود نوشته‌اند.
از ایشان سپاسگزارم.

۱- عطارد

سیاره عطارد به دلیل نزدیکی زیاد به خورشید از روی زمین به سختی دیده می‌شود. عطارد چند روز قبل و بعد از بیشترین کشیدگی‌هایش قابل دیدن است. البته به یک چشم تیزبین نیاز دارد. اگر تلسکوپ یا دوربین دو چشمی باشد که چه بهتر. سیاره عطارد یا قبل طلوع آفتاب و یا بعد غروب آفتاب قابل دیدن است.  به صورت ستاره‌ای است که رنگش تقریبا سفید است و رصد آن با تلسکوپ مشکل است. سیاره عطارد مانند ماه دارای اهله(فاز) است. چون مدار آن در داخل مدار زمین قرار دارد.

بیشترین کشیدگی غربی یعنی زمانی است که عطارد در بیشترین زاویه از خورشید قرار بگیرد و در آسمان صبحگاهی قبل از طلوع آفتاب در سمت شرق قابل رویت است. اما هنگام بیشترین کشیدگی شرقی در آسمان عصرگاهی بعد از غروب آفتاب در سمت غرب قابل رویت است.

۲- زهره

سیاره زهره پرنورترین ستاره آسمان شب ما زمینی‌یان است. سیاره زهره هم مانند عطارد و ماه دارای اهله (فاز) است. رصد این سیاره نسبت به عطارد آسان‌تر است چون هم به زمین نزدیک است و هم نسبت به عطارد از خورشید دورتر است.

زهره هم مانند عطارد زمانی قبل از طلوع آفتاب قابل رویت است، زمانی هم بعد از غروب آفتاب. پیدا کردن آن چندان کار سختی نیست، کافی است در زمانی غیر از اینکه زهره پشت خورشید باشد یا در زمان مقارنه داخلی، در محل طلوع خورشید یا غروب خورشید نگاه کنید و یک ستاره‌ای را می‌بینید که از بقیه ستارگان آسمان پرنورتر است و رنگ آن سفید است.

۳- ماه

رصد ماه یکی از آسان‌ترین رصدها است. ماه هر روز شکلی از خود به ما نشان می‌دهد. اگر چشم تیزبینی داشته باشیم حتی با چشم غیرمسلح دریاهای (این دریاها آب ندارند بلکه مواد مذابی هستند که ۴ میلیارد سال پیش سرد شده‌اند) آن را می‌توانیم ببینیم.

تصویر ماه کامل با تلسکوپ ۵ اینچ بازتابی ـ عکاس: علی نبگان

۴- مریخ

زمین و مریخ هر بیست و شش ماه یکبار به ملاقات یکدیگر می‌آیند، حالتی که به آن مقابله گفته می‌شود. این زمان بهترین فرصت برای تماشا و رصد مریخ است. سیاره مریخ با چشم غیرمسلح به صورت یک ستاره‌ای با رنگ قرمز متمایل به نارنجی دیده می شود.

مریخ با تلسکوپ، اگر بتوانیم با تلسکوپ قرصش را تفکیک کنیم، سیاره‌ای با رنگ قرمز متمایل به نارنجی می بینیم. در هنگام مقابله مریخ از سیاره مشتری هم درخشان‌تر دیده می‌شود و بعد از غروب خوشید در غرب، این سیاره از سمت شرق طلوع می کند.

۵- مشتری

نمی‌توان از نگاه کردن به شاه سیارات منظومه شمسی امتناع کرد. سیاره مشتری در آسمان با چشم غیرمسلح مانند ستاره‌ای با رنگ سفید دیده می شود. با دوربین دوچشمی‌های قوی یا با تلسکوپی کوچک می‌توانیم چهار قمر گالیله‌ای آن را ببینیم: قمرهای آیو، اروپا، گانیمد و کالیستو.

با تلسکوپ‌های شش اینچی می‌توان طوفان‌های راه‌راه این سیاره را ببینیم. ولی با تلسکوپ‌های هشت اینچی می‌توانیم لکه سرخ مشتری (طوفانی که حدود سیصد سال است مشاهده می‌شود) را هم ببینیم.

۶- زحل

نگین منطومه شمسی، سیاره زحل که به خاطر حلقه‌های روشن خود معروف است. در آسمان به صورت ستاره‌ای سفید متمایل به زرد قابل دیدن است. با تلسکوپ‌های شش اینچی می‌توان حلقه‌های این سیاره را تفکیک کرد. با تلسکوپ هشت اینچی می‌توان شکاف کاسینی را دید. با تلسکوپ‌های هشت اینچ به بالا می‌توان اقمار این سیاره را دید.

۷- اورانوس

سیاره اورانوس در سال ۱۷۸۱ کشف شد. سیاره اورانوس با چشم غیر مسلح قابل دیدن نیست. اما با دوربین دوچشمی‌های قوی و تلسکوپ‌های کوچک آماتوری قابل دیدن است. با تلسکوپ‌های شش اینچی به صورت ستاره‌ای با رنگ آبی روشن قابل دیدن است. با تلسکوپ‌های هشت اینچی شاید بتوان قرصش را تفکیک کرد.

۸- نپتون

سیاره نپتون در سال ۱۸۴۶ کشف شد. نپتون هم مانند اورانوس با چشم غیرمسلح قابل دیدن نیست. قدر ظاهری آن ۷/۷ که با چشم دیده نمی شود. حتی با دوربین دوچشمی‌های قوی هم یافتن نپتون سخت است. اما با تلسکوپ‌های ۵ تا ۱۰ اینچی به صورت ستاره‌ای آبی رنگ دیده می‌شود. با تلسکوپ‌های بزرگتر از ۱۰ اینچی تفکیک قرص آن بسیار سخت است. با تلسکوپ‌های بزرگتر از ۸ اینچ می‌توان بزرگترین قمر آن یعنی تریتون را هم مشاهده کرد.

نویسنده: علی نبگان
یکشنبه ۲۴ بهمن ۱۴۰۰