آسمان در این ماه ـ اسفند 1404
آسمان در این ماه
معرفی مهمترین رویدادهای رصدی ماه جاری به صورت هفتگی
در حال بهروزرسانی است.
صورتهای فلکی ماه
صورتهای فلکی شاخص در اسفند
یادآوری همیشگی: در هر ماه فهرستی از صورتهای فلکی که ارائه میشود یا آنچه در نقشه ماهانه آسمان میآید؛ آنهایی است که در ساعتهای بین 9 تا 11 شب در آسمان به راحتی دیده میشوند. وگرنه دیگر صورتهای فلکی در انتهای شب یا نیمهشب به آسمان اضافه خواهند شد.
راحتترین راه برای پیدا کردن صورتهای فلکی، برنامکهای قابل نصب روی گوشیهای تلفن است. با توجه به نوع گوشی خود میتوانید این برنامکها را یافته و استفاده کنید. روش پایه و به عبارتی کلاسیک برای یافتن آنها استفاده از نقشههای ماهانهی آسمان شب است.
همانطور که در بالای نقشهی زیر بیان شده، وضعیت صورتهای فلکی (هماختران) را در میانهی اسفند به ساعت 21 نشان میدهد. در ابتدای ماه یک ساعت دیرتر و در انتهای ماه یک ساعت زودتر این نقشه با آسمان مطابقت خواهد داشت. موقعیت سیارهها با رنگ سبز مشخص شده است.
روی نقشه زیر کلیک (لمس) کنید تا بتوانید آنرا بزرگنمایی کنید:
اگر نحوهی کاربرد نقشههای آسمان شب را نمیدانید به مقالهی «راهنمای یافتن صورتهای فلکی» مراجعه کنید و فیلم آموزشی مربوطه را مشاهده کنید.
ستارههای ویژه برای رصد
این چند ستاره هر کدام داستان ویژهای برای خود دارند. برخی در جریان پژوهش و اکتشاف، جایگاه خاصی دارند و برخی از نظر ویژگیهای اخترفیزیکی و رصدی. بعضی مربوط به آسمان پاییزاند ولی همچنان قابل دیدن هستند. تعدادی را میتوان با چشم غیرمسلح دید و تعدادی دیگر نیاز به دوربین دوچشمی یا تلسکوپی کوچک دارد:
ستاره لعل: یک ابرغول قرمز که رنگ قرمز آن با هر ستارهی قرمز رنگ دیگر متفاوت است. ابرغولی است که یک سر و گردن از ابطالجوزا بزرگتر است. این ستاره مو (حرف یونانی) قیفاووس است.
گامای قیفاووس: اولین سیارهی فراخورشیدی به گرد این ستاره در 1988 کشف شد، اما تأیید آن تا 2002 طول کشید.
دلتای قیفاووس: سرسلسلهی متغیرهای تپنده در آسمان است. به راحتی در یکی از گوشههای چهارگوش قیفاووس یافت میشود. میتوان برای رصد تغییرات نور آن برنامه رصدی مشخصی تدارک دید.
رأسالغول: یا بتای برساووش که نمایندهی دستهی بزرگ متغیرهای گرفتی است. تغییرات نور این ستاره را هم میتوان همزمان با رصد دلتای قیفاووس انجام داد.
تتا و سیگمای ثور: دوتا از دوگانههای آشکار در این هماختر.
نیرالثریا یا اتای ثور: درخشانترین ستاره در خوشه پروین. یک غول آبی.
پلیون در خوشه پروین: ستارهی BU ثور که یک متغیر لایهدار است. با سرعت بسیار زیاد به دور خود میچرخد و درخشندگی بسیار متغیری دارد.
ابطالجوزا: یک ابرغول سرخ که بیشترین پژوهشهای اخترشناسان در دنیای این ابرغولها روی آن انجام شده است.ستارههای ذوزنقه: ستارهی تتا1 شکارچی. همان که سحابی جبار آنرا احاطه کرده و با یک تلسکوپ کوچک آماتوری میتوان ترکیب ذوزنقهای از چهار ستارهی آنرا تماشا کرد. ستارههایی از ردهی O هستند که زمان کوتاهی از تولدشان گذشته است.
اجرام غیرستارهای
با یک تلسکوپ متوسط آماتوری (دهانهای بین 4.5 تا 10 اینچ) میتوان تعداد زیادی از اجرام غیرستارهای شامل کهکشان، خوشه ستارهای و سحابی را دید. طبیعی است هرچه تلسکوپ بزرگتر باشد، میتوان تعداد اجرام بیشتر و کمنورتر را دید. برخی اجسام هم در تلسکوپهای کوچکتر دیده نخواهند شد.
سحابی شکارچی (M42) بارزترین و معروفترین جرم غیرستارهای در آسمان زمستان است. زادگاهی از ستارگان به بیشترین پژوهشهای اخترفیزیکدانان روی آن انجام شده و میشود. سحابی گلرز (NGC2244) در تکشاخ بسیار دیدنی است اما به علت فاصلهی زیادی که دارد، بسیار کمنورتر از سحابی جبار دیده میشود.
خوشههای باز M41 در سگ بزرگ و کندوی عسل (M44) در خرچنگ از آسانیابترین خوشههای زمستاناند. خوشهی درخت کریسمس (NGC2264) به همراه سحابی دوک در تکشاخ. خوشهی باز M35 در دوپیکر.
خوشههای M52 و M103 و NGC663 و NGC559 و NGC7790 را میتوان در ذاتالکرسی مشاهده کرد. خوشه NGC752 در آندرومدا و خوشههای M15 در اسب بالدار قابل توجه هستند. گفته شده میتوان سحابی سیارهنمای NGC7662 در آندرومدا را توسط تلسکوپهای متوسط هم دید. خوشههای دوقلو در مرز ذاتالکرسی و برساوش به راحتی دیده میشوند.
خوشهی باز M34 که به نام خوشه مارپیچی هم شناخته میشود در مرز بین برساوش و آندرومدا دیده میشود. خوشههای پروین و قلائص که بسیار ساده و آسان قابل رصد هستند. با تلسکوپ میتوان جزئیات زیادی از آنها را رصد کرد.
کهکشانهای آندرومدا (M31) و مثلث (M33) فقط در ساعت ابتدایی شب قابل دیدن هستند.
بارش شهابی
در اسفند شهابباران نداریم.
ماهوارهها
یکی از پدیدههایی که در دوره حاضر در آسمان دیده میشود، حرکت ماهوارهها در آسمان شب است. به ویژه اینکه در سالهای اخیر تعداد آنها به شدت افزایش یافته، به طوری که در هر لحظه که به آسمان بالای سرمان نگاه کنیم میتوانیم چندتایی ماهواره در گوشه کنار آسمان بیابیم. ماهوارهها همچون ستارههای متحرک دیده میشوند (هواپیماها دارای چراغ چشمکزن هستند). ماهوارهها در روشناییهای مختلف دیده میشوند و به آرامی در بین ستارگان آسمان حرکت میکنند. بسته به مدارشان، ممکن است در میانهی مسیرشان ناپدید شوند، چون وارد سایه زمین میشوند. هرچه آسمان ما پرستارهتر باشد، تعداد بیشتری از آنها دیده میشوند.
برای دریافت اطلاعات دقیق از زمان و مسیر حرکت ماهوارهها در مکان خود، مراجعه به سایت heavens-above.com سودمند است. میتوان از برنامک آن یا مشابه آن بر گوشی خود استفاده کرد.
پرنورترین آنها ایستگاه فضایی بینالمللی (ISS) است که روشنایی آن در مرتبهی سیاره مشتری یا بیشتر است. در هفته اول اسفند، ایستگاه فضایی عبور قابل توجهی از بالای ایران ندارد.
مطلب مرتبط: یک قطار ستاره
قطار ماهوارههای استارلینک را در مطلب بالا بخوانید.
هفته چهارم اسفند
بهزودی …
هفته سوم اسفند
بهزودی …
هفته دوم اسفند
بهزودی …
هفته اول اسفند
بهزودی …
نویسنده: محمد همایونی
