نوشته‌ها

فهرست نام صورت‌های فلکی

فهرست نام صورت های فلکی

فهرست نام‌های فارسی و انگلیسی صورت های فلکی

بر طبق استاندارد «اتحادیه بین المللی نجوم» همه سطح کره آسمان (گنبد آسمان) به ۸۸ صورت فلکی تقسیم‌بندی شده است. فهرست این صورت های فلکی در جدول زیر مشاهده می‌شود.

دکمه دانلود در انتهای لیست قرار دارد.

  نام فارسی نام انگلیسی و اختصاری نام‌های دیگر
۱ ارابه‌ران Auriga Aur ممسک العِنان ـ ممسک الاعنه
۲ اژدها Draco Dra تِنّین
۳ اسد Leo Leo شیر ـ شیرسپهر
۴ اسد اصغر Leo Minor LMi شیر کوچک
۵ اسکنه Caelum Cae قلم
۶ اکلیل جنوبی Corona Australis CrA تاج جنوبی ـ افسر
۷ اکلیل شمالی Corona Borealis CrB تاج شمالی ـ کاسه درویشان
۸ امراه المسلسله Andromeda And آندرومدا ـ زن در زنجیر
۹ آتشدان Ara Ara مِجمَر
۱۰ بادبان Vela Vel شراع
۱۱ برساوش Perseus Per بُرَنده سر دیو ـ سوار
۱۲ بوقلمون Chamaeleon Cha آفتاب‌پرست ـ حرباء
۱۳ پرگار Circinus Cir دوپرگار
۱۴ تازی‌ها Canes Venatici CVn سگ‌های تازی (شکاری)
۱۵ تک‌شاخ Monoceros Mon —–
۱۶ تلسکوپ Telescopium Tel —–
۱۷ تلمبه Antlia Ant تلمبه بادی
۱۸ تور Reticulum Ret شبکه ـ تور ماهی‌گیری
۱۹ توکان Tucana Tuc طوقان
۲۰ ثور Taurus Tau گاو ـ گاو نر
۲۱ جَدی Capricornus Cap بزغاله ـ بزماهی
۲۲ جاثی Hercules Her برزانو نشسته ـ هرکول
۲۳ جام Crater Crt باطیه ـ کاسه
۲۴ جبّار Orion Ori شکارچی ـ بزرگ‌منش
۲۵ جوزا Gemini Gem دوپیکر ـ تؤمان
۲۶ حَمَل Aries Ari برّه
۲۷ حجّار Sculptor Scl سنگ‌تراش
۲۸ حوت Pisces Psc ماهی
۲۹ خرگوش Lepus Lep ارنَب
۳۰ خط‌کش Norma Nor گونیا ـ‌ تراز
۳۱ دَلو Aquarius Aqr ریزنده آب
۳۲ دب اصغر Ursa Minor UMi خرس کوچک ـ‌ هفت اورنگ کوچک
۳۳ دب اکبر Ursa Major UMa خرس بزرگ ـ هفت اورنگ بزرگ
۳۴ دجاجه Cygnus Cyg قو ـ‌ ماکیان ـ‌ مرغ
۳۵ درنا Grus Gru  —-
۳۶ دلفین Delphinus Del  —-
۳۷ ذات الکرسی Cassiopeia Cas خداوند کرسی
۳۸ روباهک Vulpecula Vul روباه ـ ثعلب
۳۹ زرافه Camelopardalis Cam  —-
۴۰ ساعت Horologium Hor  —-
۴۱ سپر Scutum Sct  —-
۴۲ سرطان Cancer Cnc خرچنگ
۴۳ سکستانت Sextans Sex سُدُس
۴۴ سنبله Virgo Vir دوشیزه ـ‌ خوشه
۴۵ سه‌پایه Pictor Pic  —-
۴۶ سهم Sagitta Sge تیر ـ پیکان
۴۷ سوسمار Lacerta Lac چلپاسه ـ مارمولک
۴۸ سیاه‌گوش Lynx Lyn وشق
۴۹ شاه‌تخته Carina Car کشتی ـ حمّال
۵۰ شجاع Hydra Hya مار باریک
۵۱ شلیاق Lyra Lyr چنگ رومی ـ‌ بربط
۵۲ صلیب جنوبی Crux Cru چلیپا
۵۳ طاووس Pavo Pav  —-
۵۴ عقاب Aquila Aql  —-
۵۵ عقرب Scorpius Sco کژدم
۵۶ عوّا Boötes Boo گاوچران ـ گاوران
۵۷ فرس اعظم Pegasus Peg اسب بالدار ـ اسب بزرگ
۵۸ قطب‌نما Pyxis Pyx  —-
۵۹ قطعه الفرس Equuleus Equ اسب کوچک ـ پاره اسب
۶۰ ققنوس Phoenix Phe سیمرغ ـ عنقا
۶۱ قنطورس Centaurus Cen ظلیم
۶۲ قوس Sagittarius Sgr کمان ـ کمان‌دار ـ کمان‌گیر
۶۳ قیطُس Cetus Cet نهنگ ـ هیولای دریایی
۶۴ قیفاووس Cepheus Cep سلطان
۶۵ کبوتر Columba Col حمامه
۶۶ کشتی‌دم Puppis Pup دنباله کشتی
۶۷ کلاغ Corvus Crv غُراب
۶۸ کلب اصغر Canis Minor CMi سگ کوچک
۶۹ کلب اکبر Canis Major CMa سگ بزرگ
۷۰ کوره Fornax For تنور
۷۱ کوهمیز Mensa Men میز ـ میز صحرایی
۷۲ گرگ Lupus Lup سبع
۷۳ گیسوان برنیکه Coma Berenices Com گیسو
۷۴ مار Serpens Ser حیّه
۷۵ مار آبی Hydrus Hyi آبمار
۷۶ مارافسای Ophiuchus Oph حوّا
۷۷ ماهی پرنده Volans Vol  —-
۷۸ ماهی جنوبی Pisces Austrinus PsA حوت جنوبی
۷۹ ماهی طلایی Dorado Dor ماهی زرین
۸۰ مثلث Triangulum Tri سه‌گوش
۸۱ مثلث جنوبی Triangulum Australe TrA  —-
۸۲ مرغ بهشتی Apus Aps پرنده بهشتی
۸۳ مگس Musca Mus مگس جنوبی ـ ذبابه
۸۴ میزان Libra Lib ترازو
۸۵ میکروسکوپ Microscopium Mic —-
۸۶ نهر Eridanus Eri جوی ـ رودخانه فلکی
۸۷ هشتک Octans Oct ثُمُن ـ اُکتان
۸۸ هندی Indus Ind  —-

 

راهنمای یافتن صورت های فلکی را به همراه نقشه‌های ماهانه و فصلی صورت‌های فلکی در مقاله «راهنمای یافتن صورت‌های فلکی» دانلود کنید.

تهیه و تنظیم: محمد همایونی

 

صورتهای فلکی

راهنمای یافتن صورت های فلکی

عکس پیدا کردن صورت های فلکی

یافتن صورت های فلکی برای علاقه‌مندان تازه کار، نیاز به راهنمایی و آموزش اولیه دارد. این مقاله شامل دو قسمت است که بخش اول آن در یک ویدئوی ۲۰ دقیقه‌ای به آموزش یافتن صورت های فلکی می‌پردازد. و در بخش دوم یک ابزار بسیار مناسب که مورد نیاز هر علاقه‌مند و رصدگر آسمان است ارائه می‌شود. این ابزار، نقشه های ماهانه و فصلی آسمان شب یا نقشه صورت های فلکی در ماه‌ها و فصل‌های مختلف سال است.

بخش اول: فیلم راهنمای یافتن صورت های فلکی

صورت های فلکی در واقع ترکیباتی فرضی از ستارگان هستند که شکل‌ها و تصویرهای خاصی را می‌سازند. تاریخچه شکل‌گیری آن‌ها به اندازه فرهنگ اقوام مختلف، قدمت دارد. هر قوم و ملتی با توجه به باورها و اعتقادات و افسانه‌های خود، آن‌ها را دسته بندی و نام‌گذاری کرده‌اند. اکنون کل آسمان به ۸۸ صورت فلکی تقسیم بندی شده و مرز و حدود هر کدام هم کاملا مشخص است. این کار توسط اتحادیه بین المللی نجوم انجام می‌شود.

صورت فلکی جبار

نقشه صورت فلکی جبار

شناخت صورت های فلکی باعث می‌شود که ما به راحتی بتوانیم آسمان و اجرام موجود در آن را شناسایی کنیم. و حرکت اجرام منظومه شمسی را نیز در بین ستارگان راحت‌تر بررسی کنیم.

 

مقاله مرتبط: «فهرست نام صورت‌های فلکی»

 

یکی از جذاب‌ترین کارهایی که علاقه‌مندان به نجوم و ستارگان، انجام می‌دهند یافتن صورت های فلکی و آشنایی با آن‌هاست. در حقیقت یک منجم آماتور مهارت زیادی در شناخت صورت های فلکی دارد. اما پیدا کردن صورت های فلکی هم نیاز به اصول و نکات مخصوص به خود دارد و هم ابزار خاص خود را می‌طلبد. در فیلم بالا سعی شده است تا به ساده‌ترین شکل، اصول یافتن صورت های فلکی آموزش داده شود و به صورت عملی نکات مربوط به پیداکردن آن‌ها بیان شود.

ویدئوی آموزشی

در فیلم آموزشی زیر یاد می‌گیرید که چگونه صورت های فلکی را با استفاده از نقشه‌های آسمان پیدا کنید؛ حتی اگر هیچ صورت فلکی را نشناسید!

«فیلم ۲۰ دقیقه‌ای راهنمای یافتن صورت های فلکی»

نسخه‌ با کیفیت این فیلم را می‌توانید با کلیک بر دکمه زیر دانلود کنید:

توجه!

در رصد آسمان صبور باشید: تمرین + تکرار + بردباری = موفقیت در رصد آسمان

بخش دوم: نقشه های ماهانه صورت های فلکی

همان طور که در ویدئوی آموزشی فوق بیان شده، یکی از ابزارهای مهم در یافتن صورت های فلکی، نقشه های آسمان شب در مواقع مختلف سال است. برای همین منظور مجموعه کاملی از این نقشه‌ها را به دو صورت ماهانه و فصلی تهیه و تنظیم کرده‌ام که می‌تواند باعث پیشرفت رصدها و یافتن صورت های فلکی توسط شما شوند. این نقشه‌ها به صورت عکس با کیفیت بالا هستند که امکان چاپ را هم فراهم می‌کنند. یک نمونه از آن‌ها را در تصویرهای زیر می‌توانید مشاهده کنید.

  • نقشه‌های ماهانه، وضعیت صورت های فلکی را در شب‌های میانی ماه مورد نظر نشان می‌دهد. از طرفی این نقشه‌ها در دو حالت زمینه سفید و مشکی تهیه شده است تا کاربرد آن برای شما آسان‌تر باشد. این مجموعه شامل ۲۴ نقشه است.
  • نقشه‌های فصلی شامل ۱+۴ نقشه هستند و تعداد بیشتری از اجرام معروف غیرستاره‌ای را شامل می‌شوند.

برای دانلود نقشه های صورت های فلکی بر دکمه قرمز زیر کلیک کنید:

 

روی عکس‌های نمونه زیر کلیک کنید تا در ابعاد بزرگ مشاهده کنید.

 

  

 

تهیه و تنظیم:

محمد همایونی

 

دب اکبر: راهنمای آسمان

خرس بزرگ یا دب اکبر  Ursa Major

از بین ۸۸ صورت فلکی آسمان، بدون شک دب اکبر معروفترینِ آن‌هاست. حتی مردمی هم که ارتباطی با نجوم و آسمانِ شب ندارند، نام آن را شنیده‌اند. دب اکبر یا خرس بزرگ، از بزرگترین صورت‌های فلکی آسمان است که در نیمکره شمالی آسمان قرار دارد و جزء صورت‌های دور قطبی می‌باشد. بیشترین علت معروفیتِ آن هم راهنما بودن آن برای یافتن ستاره قطبی و جهت شمال است.

(با کلیک بر روی عکس ها، آنها را بزرگتر ببینید)

نقشه ی صورت فلکی دب اکبر

نقشه صورت فلکی دب اکبر

ملاقه یا آبگردان Big Dipper 

تصویر ملاقه یا آبگردان

تصویر ملاقه یا آبگردان

قسمت پرنور این صورت فلکی که به راحتی در آسمان‌های کم ستاره‌ی امروزی دیده می‌شود، هفت ستاره‌ایست که تشکیل ملاقه یا آبگردان را می‌دهند. در زبان فارسی به هفت اورنگ بزرگ، و هفت برادران مشهور است. البته خیلی از افراد همین قسمت را به عنوان دب اکبر می‌شناسند، در حالی که آبگردان فقط قسمتی از صورت فلکی دب اکبر است؛ که در انگلیسی هم Big Dipper نام دارد.

همانطور که در شکل می‌بینیم، برای این هفت ستاره نام‌های خاص وجود دارد: دُبّه، مِراق، فَخِذ، مَغرِز، جون، عِناق و قائد. ستاره معروف و کوچک سُها هم در کنار عناق قراردارد که ظاهرا در روزگار گذشته معیاری بوده است برای سنجش قدرت بینایی افراد. قبلا تصور می‌شد که دوگانه‌ی عناق و سها از نوع بصری است یعنی ارتباط گرانشی با هم ندارند و صرفا در یک امتداد دیده می‌شوند. ولی محاسبات جدید ماهواره هیپارکوس (۲۰۰۹م) نشان داده که احتمالا آن‌ها ارتباط گرانشی با هم دارند. (آنها تقریبا ۳ سال نوری از هم فاصله دارند.)

راهنمای آسمان: 

خطوط راهنمای ملاقه

عکس ۳ خطوط راهنما

یکی از ویژگی‌های ممتاز دب اکبر (که دراین مورد برمی‌گردد به ملاقه) راهنما بودن آن برای یافتن صورت‌های فلکی دیگر آسمان است. ساده‌ترین و بارزترین آن یافتن ستاره قطبی است: دو ستاره سر آبگردان را به هم وصل کرده و در امتداد آبریز آن ۵ برابر ادامه دهید تا به ستاره قطبی برسید!

آنطور که در عکس ۳ می‌بینیم خطوط راهنمای زیادی از ملاقه به سمت صورت‌های فلکی  دیگر می‌توان رسم کرد تا بتوان آنها را به راحتی در آسمان پیدا کرد. صورت‌های: دب اصغر، اسد، عوا، سنبله، ذات الکرسی، دوپیکر، دجاجه، جاثی و اسب بالدار.

همانطور که گفتیم در آسمان‌‌های نورانی شهری، فقط می‌توان ستارگان آبگردان را به راحتی مشاهده کرد.

صورت فلکی دب اکبر

صورت فلکی دب اکبر

اگر در منطقه‌ای با آسمانی پاک باشیم، شاید تفکیک این هفت ستاره از بین ستارگانِ بسیارِ دیگر آسان نباشد. در یک آسمانِ پاک، قسمت‌های دیگر دب اکبر هم به راحتی خودنمایی می‌کنند و می‌توان تعدادِ بسیاری ستاره را در آن قسمت‌ها یافت.

یادآوری:

قبل از آن‌که به سراغ اجرام غیرستاره‌ای  دب اکبر برویم، توصیه می‌کنم که حتما با دوربین دوچشمی یا تلسکوپ کوچک مناظر ستاره‌ای زیبا و پرستاره اطراف نو ـ دب اکبر (پای خرس) را رصد کنید و از گردش در بین ستارگان آن‌ها لذت برید. در ضمن مشاهده دوگانه عناق و سها را حتما فراموش نکنید.

 

 

 

اجرام غیر ستاره ای معروف در دب اکبر:

دب اکبر مملو از اجرام مسیه و دیگر اجرام غیر ستاره‌ای جذاب مخصوصا کهکشان، برای رصدهای آماتوری است. برخی از اجرام شاخص آن عبارتند از:

کهکشان M81 : از نورانی‌ترین کهکشان‌هایی است که می‌توان با ابزار ضعیف و متوسط آن را به راحتی مشاهده کرد. قدر ظاهری آن ۷ و در فاصله ۱۲ میلیون سال نوری از ماست. تقریبا در قسمت شانه خرس بزرگ قرار دارد و با ستاره دبه (آلفای دب اکبر) حدود ۱۰ درجه فاصله دارد. برای دیدن آن کافی است از ستاره ۲۳ ـ دب اکبر، حدود ۶ درجه به سمت ستاره قطبی حرکت کنید تا M81 را در میدان دید دوربین دوچشمی خود به صورت ابری مه‌آلود مشاهده کنید. اگر بخواهید ساختار مارپیچی آن را تشخیص دهید باید از تلسکوپ با دهانه بزرگتر از ۸ اینچ استفاده کنید.

کهکشان مارپیچی M81

کهکشان مارپیچی M81

کهکشان M82 : در نیم درجه‌ای شمال M81 قرار دارد و در تصاویر میدان دید باز می توان آنها را کنار هم دید. البته روشنایی آن حدود یک و نیم قدر کمتر از M81 است و دیدن آن دقت بیشتری را می‌طلبد. در واقع این دو کهکشان اعضای یک مجموعه کهکشانی با حدود ۳۴ عضو هستند که در فاصله ۱۲ میلیون سال نوری از ما قرار دارند.

کهکشان M82 از دید تلسکوپ هابل

کهکشان M82 از دید تلسکوپ هابل

این کهکشان یکی از شاخص‌ترین کهکشان‌های فعال می‌باشد. فعال از آن جهت که سرعت ستاره‌سازی در آن بسیار زیاد است و ستارگان به نحوی انفجاری در آن در حال تولید هستند، به همین دلیل به این نوع کهکشان ها کهکشان‌های انفجاری می‌گویند. (البته بهتر است بگوییم انفجار ـ ستاره‌ای یا ستاره‌فشان)

کهکشان های M82 و M81

کهکشان‌های M82 و M81

کهکشان M101 : کهکشانی مارپیچی که کاملا آن را از روبرو مشاهده می کنیم، و عکس‌های دقیق از آن، یک نمای کامل از کهکشان‌های مارپیچی را به ما نشان می‌دهد. قدر آن حدود ۸ است و برای یافتن آن باید از آخرین ستاره دسته آبگردان، ۵/۵ درجه به سمت شمال حرکت کنیم تا آن را در دوربین‌مان مشاهده کنیم. M101 در فاصله ۲۱ میلیون سال نوری از ما قرار گرفته و قطری به اندازه ۱۷۰ هزار سال نوری دارد.

کهکشان مارپیچی فرفره M101

کهکشان مارپیچی فرفره M101

سحابی سیاره‌ای M97 (سحابی جغد): به سختی دیده می‌شود، چون قدر آن ۱۰ است، ولی به راحتی می توان آن را یافت: ۲ درجه از ستاره مراق به سمت غرب و زیر کاسه ملاقه که حرکت کنیم، می‌توانیم آن را ببینیم. این سحابی بقای به جا مانده از یک ستاره متوسط است که حدود ۸۰۰۰ سال قبل لایه‌های خارجی‌اش را از خود دور کرده و باعث تشکیل این سحابی شده است. پس از گذشت این زمان، قطر سحابی به ۱/۸ سال نوری رسیده است. دقت کنید که وقتی به آن نگاه می‌کنید در واقع دارید به بقایای یک ستاره در فاصله ۲۰۰۰ سال نوری می‌کنید.

سحابی سیاره نمای جغد

سحابی سیاره نمای جغد

 

تهیه و تنظیم: محمد همایونی

اگر علاقه‌مند به یادگیری نجوم هستید، با شرکت در دوره‌های آنلاین آموزش نجوم از هر نقطه‌ ایران و جهان؛ به سرعت خود را به جمع دانشجویان با انگیزه‌ نجوم برسانید: