اولین عکس جیمزوب منتشر شد

چند دقیقه مانده به ساعت 3 بامداد روز سه‌شنبه 21 تیر 1401 نخستین عکس تمام رنگی جیمزوب منتشر شد.
یک عکس فوق العاده شگفت‌انگیز از خوشه کهکشانی SMACS 0723 که ما را با هزاران کهکشان دور و نزدیک آشنا می‌کند:

در ویدئوی زیر توصیف به نسبت کاملی از این عکس را مشاهده کنید:

به‌روزرسانی: پنج‌شنبه 23 تیر 1401

انتظارها به سر آمد

بالاخره در بامداد سه‌شنبه 21 تیر 1401 از اولین عکس بسیار زیبای جیمزوب رونمایی شد. این عکس که یک عکس میدان عمیق است، به گفته متخصصان جیمزوب، عمیق‌ترین عکسی است که در محدوده فروسرخ از عالم گرفته شده است.

صحنه‌ای از کیهان که خوشه‌ای کهکشانی با نام SMACS 0723-73 را در خود جای داده است. خوشه‌ای از هزاران کهکشان که در فاصله حدود 4.24 میلیارد سال نوری از ما قرار دارد! به همراه تعداد بسیار زیاد کهکشان‌های دورتری که در ورای این خوشه در فاصله‌های بسیار دورتر قرار دارند.

اولین تصویر میدان عمیق جیمزوب

این یک عکس میدان عمیق است، یعنی شامل اجرامی در فاصله‌های متفاوت با قدرهای مختلف هست. از ستارگان راه‌شیری در همین نزدیکی‌مان بگیرید تا کهکشان‌های خوشه که 4.24 میلیارد سال نوری از فاصله دارند، و در گام بعد تا بیش از ده میلیارد سال نوری دورتر که کهکشان‌های بسیار دوردست را نشان می‌دهد.

گفته شده که پهنای این عکس بر روی کره آسمان، هم‌اندازه دانه شنی است که در دست‌مان با آرنج باز و کشیده گرفته باشیم و آن‌را بر کره آسمان تطبیق دهیم. اما دقیق‌ترش این است: پهنای عکس 2.4 دقیقه قوسی است، مقایسه کنیم با پهنای قطر ماه که در حدود 30 دقیقه قوسی است. پس اگر قطر ماه را به 10 قسمت مساوی تقسیم کنیم، یکی از این قسمت‌ها هم‌اندازه با وسعت این اولین عکس میدان عمیق جیمزوب خواهد بود!

تلسکوپی قدرتمندتر از هابل

تلسکوپ فضایی جیمزوب که محدوده فعالیت آن در بخش‌های مختلف طول موج فروسرخ (مادون قرمز) است؛ این عکس را با استفاده از دوربین فروسرخ نزدیک خود به نام NIRCam گرفته است. برای آن‌که تصویر به صورت تمام رنگی مشاهده شود، با 6 فیلتر مختلف با مجموع 12.5 ساعت نوردهی، این عکسبرداری انجام شده است.

همین زمان نوردهی را اگر با زمان نوردهی مشابه در تلسکوپ هابل مقایسه کنیم، می‌توانیم پی به قدرت بسیار بالای این جیمزوب نسبت به هابل ببریم. تلسکوپ فضایی هابل برای ثبت تصاویر میدان عمیق خود با هفته‌ها نوردهی توانست آن تصاویر را تهیه کند. و اکنون جیمزوب با زمانی کمتر می‌تواند به دقت و جزئیاتی بسیار بالاتر دست یابد.

مقایسه عکس‌هایی که هابل از همین خوشه کهکشانی گرفته بود، با اولین تصویر میدان عمیق جیمزوب، این موضوع را بیشتر برای‌مان روشن می‌کند:

مقایسه زیر هم می‌تواند اثربخش باشد:

کهکشان‌هایی در کیهان آغازین

با نگاهی ساده و گذرا به عکس می‌بینیم که تعداد زیادی از کهکشان‌های موجود در آن، دچار انحنا و خمیدگی شده‌اند. در واقع این بخش از تصویر، شاید مهم‌ترین و ارزشمندترین بخش آن باشد. جایی که جیمزوب می‌تواند جزئیات بسیاری را از آن کهکشان‌های بسیار دوردست که در فاصله چندین میلیارد سال نوری از خوشه کهکشانی اصلی قرار گرفته‌اند. جایی در نزدیکی دوران آغازین کیهان، همان‌جا که اولین کهکشان‌های عالم شکل گرفته‌اند.

علت این خمیدگی، پدیده‌ای به نام همگرایی گرانشی است که موجب می‌شود خوشه کهکشانی SMACS 0723-73 همچون یک عدسی گرانشی بزرگ نور کهکشان‌های بسیار دوردست را خمیده و کانونی کرده است. این اتفاق به اخترشناسان کمک می‌کند تا بتوانند جزئیات بیشتری را از آن کهکشان‌های آغازین عالم دریافت کنند. که در نبود این عدسی گرانشی، آن‌ها را نمی‌توانستیم ببینم!

عدسی گرانشی: هرگاه یک جرم سنگین (ستاره، سیاه‌چاله، کهکشان، خوشه کهکشانی) در مسیر پرتوهای نور یک جسم دوردست قرار گیرد، به علت انحنایی که در فضازمان ایجاد می‌کند، می‌تواند مسیر حرکت نورهای آن جسم دورتر را طوری خمیده کند که اثرش همانند یک ذره‌بین باشد و جزئیات نادیده از آن را برای‌مان آشکار کند.

جیمزوب در ابتدای مسیری شگفت

این تازه نخستین تصویر منتشر شده از جیمزوب است. عصر امروز هم چهار تصویر شگفت دیگر منتشر خواهند شد و همه را شگفت‌زده خواهد کرد. اما این تازه آغاز راه پرفراز و نشیب و مسیر کشف ناشناخته‌های این تلسکوپ منحصر به فرد است.

اخترشناسان و پژوهشگران به زودی آن‌چه را از این کهکشان‌ها می‌توان به دست آورد استخراج می‌کنند: جرم، سن، ترکیبات، فاصله‌های آن‌ها و هر آن‌چه که در اهداف جیمزوب برای اکتشاف در کیهان آغازین در نظر گرفته شده است.

و ما هم منتظر اعلام این نتایج هستیم.

محمد همایونی ـ صبح یکشنبه 19 تیر 1401