گزارش فعالیت های انجام شده توسط ستاره شناس.

سحابی امگا

تولد ستارگان زیرِ ذره بین!

همانطور که می دانیم ستارگان کره هایی متراکم شده از گاز داغ و چگال (: فشرده) هستند که توسط واکنش های همجوشی هسته ای در مرکز آنها (هسته ی ستاره) انرژی و نور تابش می کنند. علاوه بر این مرکز ستاره ها محل تولید عناصر مختلفِ موجود در طبیعت است. این کره های داغ و سوزان از سحابی ها و ابرهای مولکولی موجود در کهکشان ها به وجود می آیند.

تصویر تلسکوپ اسپیتزر از سحابی M17

تصویر تلسکوپ اسپیتزر از سحابی M17

در واقع نقطه ی شروع تشکیل یک ستاره زمانی است که قسمتی از یک سحابی در اثر عواملی (خارجی یا داخلی) دچار تنش شده و در اثر این اختلال، حالت ثبات و پایداری خود را از دست می دهد؛ در این حال نیروی گرانشِ ناشی از خود ذرات و مواد سحابیِ مختل شده، باعث فروریزش (رمبش) ماده یِ سحابیِ آن قسمت بر روی خودش می شود و این قسمت از بقیه ی سحابی جدا می شود تا یک پیش ستاره را تشکیل دهد. با تراکم پیش ستاره (: قطعه ی جدا شده از سحابی) لحظه به لحظه نیروی گرانش قوی تر شده و در اثر تراکم بیشتر، دمای آن بالاتر می رود. تراکم به قدری ادامه می یابد تا زمانی که دمای مرکز پیش ستاره به مقدار لازم برای شروع واکنش های همجوشی هسته ای(یعنی ۱۴ میلیون کلوین) برسد و ستاره شروع به تولید انرژی و تابش آن کند. و این یعنی تولد یک ستاره!!

قسمتی از ناحیه مرکزی سحابی امگا

قسمتی از ناحیه مرکزی سحابی امگا

مبحث جذاب بالاموضوعی بود که برای هجدهمین جلسه ی دوره تکمیلی در خانه نجوم نجف آباد انتخاب کردم. برای این درس از ویژگی های یکی از تصویرهای هابل از قسمتی از سحابی امگا، استفاده کردم و ضمن بررسی آن موضوعات مختلفی که در شکل گیری ستارگان موثر هستند را بررسی کردیم:

انواع سحابی ها

ماده ی لازم برای تشکیل ستاره

آشنایی با ابعاد سحابی اولیه

مکانیزم های مختلفِ شروع فروریزش سحابیِ اولیه

تأثیر ستارگان جوان بر ساختار سحابی و تولد ستارگان :

موضوعات هیجان انگیزی بودند که با مشارکت فعال نجوم آموزان و شوق و انرژی فراوان آنها تدریس و بیان شد.

سحابی امگا در ناحیه ی مرکزی راه شیری قرار دارد و می توان آن را در قسمت بالایی صورت فلکی قوس مشاهده کرد:

سحابی امگا در کادر کوچک بالا مشخص شده است.

سحابی امگا در کادر کوچک بالا مشخص شده است

محمد همایونی

تلسکوپ هابل

تلسکوپ هابل در مرزهای عالم … .

عنوان شانزدهمین جلسه دوره تکمیلی مربوط به تلسکوپ هابل و دست آوردهای آن در مرزهای عالم بود که سه شنبه آخرین روز فروردین ۹۵ میهمان نجوم آموزان خانه‌ی نجوم نجف آباد بودم.

تلسکوپ هابل

هابل در مرزهای عالم … .

در واقع شکستن رکورد دورترین کهکشان مشاهده شده در عالم توسط هابل و اسپیتزر، بهانه‌ای شد تا با مرور برخی از رصدهای شاخص هابل، برخی از مفاهیم خاص نجومی را برای نجوم آموزان خانه نجوم تدریس شود. مواردی همچون تشکیل ستارگان و سیستم‌های سیاره‌ای، مرگ ستارگان، انتقال به قرمز و انبساط عالم.

درس این جلسه در هفت فصل زیر ارائه شد:

فصل اول: هابل چیست؟

فصل دوم: مشتریِ ستون های آفرینش.

فصل سوم: سیاهچاله هایِ … .

فصل چهارم: فم الحوت۲ : اولین سیاره.

فصل پنجم: جولانگاه هابل: سحابی جبار.

فصل ششم: هابل در سوگ ستارگان.

فصل هفتم: هابل در مرزهای عالم ….. .

(با کلیک بر روی عکس ها، آنها را بزرگتر ببینید)

تصویر فراژرف تلسکوپ هابل ۲۰۱۲

تصویر فراژرف هابل ۲۰۱۲

بقایای V838 توسط تلسکوپ هابل

بقایای V838

 

 

 

محمد همایونی

کهکشان راه شیری

کیهان شناسی: ایستگاه اول!

راه شیری

تصویر هنری از راه شیری

کهکشان راه شیری ، کهکشان محلی ماست. از آن به عنوان دروازه‌ای برای ورود به عالم کیهان شناسی استفاده می‌کنیم، تا جایگاه خودمان را در آن تجسم کنیم.

برگزاری کلاس آموزشی مقدمات کیهان شناسی در خانه نجوم نجف آباد

تاریخ برگزاری: سه شنبه ۱۸ اسفند ۱۳۹۴

معمولا در کتاب ها و دوره های آموزش کیهان شناسی، صحبتی از راه شیری نمی شود؛ ولی به نظرم آمد به عنوان یک پیش نیاز و جهت ورود به مباحث کیهان شناسی، داشتن تصور درست و تجسم کاملی از جایگاه خودمان در عالم و مهمترین کهکشانِ عالم یعنی راه شیری، بسیار مهم و ضروری است. از این رو با چنین رویکردی محتوای این جلسه ی دوره ی تکمیلی خانه نجوم را آماده و ارائه کردم.

استفاده از جدیدترین ره آوردهای تلسکوپ اسپیتزر به همراه تمرین های تجسمی، به نجوم آموزان کمک کرد که بتوانند دید کاملی از ساختار راه شیری و جایگاه ما در آن بدست آورند. البته معتقدم نقطه ی عطف این کلاس، یک جلسه ی عملی زیر آسمان پرستاره ای است که نجوم آموزان با مشاهده ی راه شیری و نقشه های ساختار آن، به یک درک جامع از جایگاه مان در آن برسند.

راه شیری

موقعیت خورشید در راه شیری

سرفصل های ارائه شده عبارتند از:

فصل ۱: راه شیری در گذر زمان

فصل ۲: راه شیری را چگونه می بینیم؟

فصل ۳: شناسنامه ی راه شیری

فصل ۴: ساختار آن

فصل ۵: جایگاه ما

خاتمه: همسایگان راه شیری

محمد همایونی