قالب وردپرس
خانه / مقالات / منظومه شمسی / ستارگان دنباله دار !

ستارگان دنباله دار !

نام صحیح آن‌ها «دنباله دار» است، چون که اصلا ستاره نیستند. بلکه اجسامی هستند داخل منظومه شمسی که همچون سیارات به دور خورشید در گردشند.

دنباله دار مک نات Comet McNaught 2007
دنباله دار مک نات

در یک تعریف ساده، دنباله دار، عبارت است از یک کوه یخی با مخلوطی از خرده سنگ و صخره و گرد و غبار، با ابعادی در حد چند کیلومتر که در یک مدار بسیار کشیده به دور خورشید در گردش است. هنگامی که این «گلوله برفی خاک آلود» به قسمت‌های داخلی مدارش و ناحیه گرم نزدیک خورشید وارد می‌شود، گرمای بیشتری از خورشید دریافت می‌کند. در اثر این گرما، لایه‌های خارجی این کوه یخی شروع به ذوب شدن می‌کند، و خرده سنگ‌ها و ذرات غبار مخلوط در آن آزاد شده و به همراه بخار ناشی از یخ‌های ذوب شده، همچون دنباله زیبایی به دنبال آن کشیده می‌شوند.

(با کلیک بر روی عکس ها، آنها را بزرگتر ببینید)

دنباله دار 67P Comet 67P
دنباله دار ۶۷P

مدار دنباله دارها

مدار بعضی از دنباله دارها به شکل بیضی است و در یک دوره زمانی مشخص به دور خورشید در گردش است. این دنباله دارها را می‌توان در دوره‌های زمانی مشخص در آسمان مشاهده کرد. معروف‌ترین این دسته، دنباله دار معروف «هالی» است. دنباله‌داری با دوره تناوب ۷۶ سال که از زمان «ادموند هالی» که هم عصر نیوتون بوده است، تاکنون رصد شده است. دوره تناوب برخی هم به چند صد سال و حتی چند هزار سال هم می‌رسد!

بعضی دیگر از دنباله دارها، مدارهای‌شان به قدری کشیده است که فقط یک بار از قسمت‌های بیرونی منظومه شمسی به نزدیک خورشید می‌رسند و برای همیشه از آن دور می‌شوند. مدار آن‌ها به شکل سهمی یا هذلولی است.

مدار دنباله دار
مدار دنباله دارها

دنباله دارها از کجا می‌آیند؟

گمان می‌رود که دنباله دارها هم همانند سیارک‌ها منشأ مشابهی داشته باشند؛ یعنی از بقایای تشکیل سیارات در ۴/۶ میلیارد سال قبل. البته سیارک‌ها صخره‌هایی از سنگ و فلز هستند، ولی دنباله‌ دارها کوه‌هایی یخی هستند که در خود مخلوطی از خرده سنگ و غبار را جای داده‌اند. البته یخ آن‌ها در واقع ترکیبی از آب یخ زده به همراه گازهای یخ زده‌ای همچون دی اکسید کربن ،‌متان و آمونیاک.

منشأ اصلی این کوه‌های یخی از دو ناحیه بیرونی منظومه شمسی است به نام‌های: «کمربند کویی‌پر» و «ابر اُورت». کمربند کویی‌پر که به صورت یک حلقه در صفحه سیارات قرار دارد، منطقه‌ای است سرشار از اجسام یخی در فراسوی مدار نپتون. دنباله دارهای کوتاه دوره، که دوره تناوب گردش آن‌ها به دور خورشید کمتر از ۲۰۰ سال است از این کمربند می‌آیند.

کمربند کویی پر و ابر اورت
کمربند کویی پر و ابر اورت

ابر اُورت، منطقه‌ای است بسیار عظیم در لبه منظومه شمسی که به صورت یک کره در فراسوی کمربند کویی‌پر تا فاصله حدود یک سال نوری از خورشید امتداد یافته است و همه اعضای منظومه شمسی را فراگرفته است. این کره هم مرکز تجمع تعداد بسیار زیادی از اجرام یخی است که وقتی به داخل منظومه شمسی راه پیدا می‌کنند به صورت یک دنباله دار مشاهده می‌شوند.

ساختار یک دنباله دار

هنگامی که یک دنباله دار از خورشید دور است همانند یک کوه سرگردان یخی مشاهده می‌شود بدون هیچ دنباله و دمی. اما وقتی که در حضیض مدارش به نزدیکی خورشید می‌رسد، آرام آرام با ذوب و تبخیر شدن آن گازهای یخ زده، گیسو و دنباله‌‌های زیبایش پدیدار می‌شوند. در این حالت می‌توان ساختار آن را به سه قسمت زیر تقسیم بندی کرد:

  1. هسته: که همان کوه یخی مرکزی است و قسمت مرکز در سر دنباله دار را می‌سازد.
  2. گیسو(یا کما): هاله‌ای از بخار ،گاز و غبارهای آزاد شده که اطراف هسته را همچون یک اتمسفر فرامی‌گیرد. آن را در سر دنباله دار می‌توانیم ببینیم.
  3. دنباله‌ (یا دم): قسمت زیادی از غبارها و گازهای آزاد شده از هسته، به صورت یک دم یا دنباله زیبا و حیرت‌انگیز به عقب دنباله دار کشیده می‌شوند. در حقیقت، زیبایی و جذابیت دنباله دارها به علت همین دم آن‌هاست.
اجزای یک دنباله دار
دنباله دار هیل باپ

نگاه دقیق‌تر نشان می‌دهد که دنباله هر دنباله دار از دو قسمت تشکیل شده است. یا هر دنباله داری دو دنباله دارد. یکی از آن‌ها که معمولا حالت انحنا پیدا می‌کند و فقط به رنگ سفید دیده می‌شود دنباله غباری است و دیگری که به صورت یک دنباله مستقیم و کشیده است دنباله گازی (یا یونی) است. این دنباله چون حاوی ذرات یونیزه شده است، معمولا به رنگ‌ آبی دیده شود.

علت کشیده شدن دنباله‌ها در فضا، علاوه بر حرکت سریع خود دنباله دار، به فشار تابشی خورشید و فشار ناشی از بادهای خورشید هم مربوط می‌شود. زیرا امتداد این دُم‌ها همواره در خلاف جهت خورشید است. هرچه فاصله دنباله دار تا خورشید کمتر شود، طول دنباله آن بیشتر می‌شود. در بعضی دنباله دارها، طول دم آن تا ۱۰۰ میلیون کیلومتر هم گزارش شده است!

دنباله دار هالی
دنباله دار هالی در سال ۱۹۸۶

سرانجام دنباله دارها

دنباله دارها در هر گردش به دور خورشید، مقداری از جرم خود را از دست می‌دهند. در نهایت پس از چندین مرتبه گردش، آرام آرام در فضای منظومه شمسی ناپدید خواهند شد. در مسیر مداری این اجسام هم تجمع زیادی از خرده سنگ‌ها و ذرات غباری به جا می‌مانند. هرگاه که کره زمین در مسیر حرکتش به دور خورشید از یکی از این تجمع‌ها عبور می‌کند شاهد یک بارش شهابی در آسمان هستیم. زمان‌هایی مشخص در طول سال که می‌توانیم تعداد زیادتری شهاب را در آسمان مشاهده کنیم.

دنباله دار لاوجوی
دنباله دار لاوجوی از دید ایستگاه فضایی

نویسنده:

محمد همایونی

همچنین ببینید

رصد در شهر آموزش نجوم یادگیری نجوم توسط محمد همایونی

۸ پیشنهاد برای آن‌که تلسکوپ‌مان خاک نخورد! (بخش ۲)

ادامه مطلب از مقاله قبلی با موضوع رصدهایی که می‌توانیم به وسیله تلسکوپ از فضای …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

عبارت زیر را کامل کنید: *

از هرکجای ایران! به راحتی در دوره‌های آموزش نجوم شرکت کنید‎:کلیک کنید
درک این مطلب که منزلگاه ما کجای این کیهانِ بی انتها قرار دارد چندان آسان نیست؛ در این کتابچه با استفاده از مقیاس "12 گام" در دوازده مرحله از محل سکونت خود تا ابعاد بزرگ عالم سفر می کنیم؛ تا هم جایگاه خودمان، هم ابعاد و عظمت این کیهان بی انتها را مشاهده کنیم.
ایمیل شما نزد ما امانت است.
12 گام
دانلود کتابچه 12 گام
با تشکر از توجه شما متأسفانه در حال حاضر مهلت ثبت نام پایان یافته است.
برای دانلود رزومه لطفا ایمیل خود را ثبت کنید:
ایمیل شما نزد ما امانت است و ما هم مثل شما از ایمیل های مزاحم بیزاریم.
به محض ثبت ایمیل تان، فایل را دانلود کنید:
ایمیل شما نزد ما امانت است و ما هم مثل شما از ایمیل های مزاحم بیزاریم.
تبریک به شما بابت این‌که به این مقاله علاقه‌مندید!
ثبت ایمیل‌تان الزامی نیست، ولی ارسال آن باعث ارتباط بیشتر ما با شما خواهد شد.
ثبت نام رایگان
اطلاعات شما نزد ما امانت است
برای شرکت در جلسه اول لطفا اطلاعات زیر را کامل کنید
تبریک به شما! ثبت نام انجام شد.
لطفا دستورالعمل حضور در کلاس‌های آنلاین را که در صفحه توضیحات همین دوره آمده است با دقت مطالعه کرده و انجام دهید. لینک ورود به کلاس هم چند دقیقه قبل از شروع کلاس برای شما ارسال می‌گردد.
برای ثبت نام در دوره‌های آنلاین،اطلاعات زیر را کامل کنید:
اطلاعات شما نزد ما امانت است
درود بر شما. متأسفانه مهلت ثبت نام این دوره به اتمام رسیده است. در صورت تمایل می‌توانید ایمیل خود را به همراه نام دوره مورد نظر؛ برای ما ثبت کنید تا هر زمان که ثبت نام دوره جدید شروع شد، به شما اطلاع دهیم. شاد و پیروز باشید.
ایمیل شما نزد ما امانت است
برای شما که به این موضوع علاقه‌مندید یک تخفیف 30% در نظر گرفته‌ایم. کافی است هنگام ثبت نام، در سبد خرید خود از کوپن تخفیف: NewMoon30 استفاده کنید. شاد و پیروز باشید.
تبریک !!
فرصت را از دست ندهید :)
برای دانلود نمونه فیلم از دوره مبانی نجوم، لطفا ایمیل خود را وارد کنید:
ایمیل شما نزد ما امانت است و ما هم مثل شما از ایمیل های مزاحم بیزاریم.
دوست عزیز: اگر قبل از مشاهده توضیحات دوره‌های آنلاین قصد خروج از سایت ستاره شناس را دارید، توصیه می‌کنم یک ویدئوی 12 دقیقه‌ای از فیلم‌های آموزشی دوره مبانی نجوم را دانلود کرده و مشاهده کنید. به محض ثبت ایمیل خود، آن را دانلود کنید:
ایمیل شما نزد ما امانت است و ما هم مثل شما از ایمیل های مزاحم بیزاریم.
لطفا ایمیل خود را ثبت کنید تا لینک دانلود نسخه باکیفیت فیلم به ایمیل شما ارسال شود:
ایمیل شما نزد ما امانت است و ما هم مثل شما از ایمیل‌های مزاحم بیزاریم.
به محض ارسال ایمیل‌، دانلود شروع می‌شود.
ایمیل شما نزد ما امانت است و ما هم مثل شما از ایمیل‌های مزاحم بیزاریم.
علاقه‌مندی شما به این دوره قابل تحسین است. یک تخفیف 38000 تومانی مخصوص شما:
mabani38
کد تخفیف بالا را هنگام ثبت نام در «سبد خرید» خود اعمال کنید.
تبریک به شما!
علاقه‌مندی شما به این دوره قابل تحسین است. یک تخفیف 38000 تومانی مخصوص شما:
solar38
کد تخفیف بالا را هنگام ثبت نام در «سبد خرید» خود اعمال کنید.
تبریک به شما!
اگر به شناخت کامل از منظومه شمسی علاقه‌مندید، پیشنهاد می‌کنم نگاهی هم به «دوره آنلاین منظومه شمسی» بکنید:
درود بر شما!
علاقه‌مندی شما به این دوره قابل تحسین است. یک تخفیف 19000 تومانی دیگر مخصوص شما:
mabani19
کد تخفیف بالا را هنگام ثبت نام در «سبد خرید» خود اعمال کنید.
تبریک به شما!
علاقه‌مندی شما به این دوره قابل تحسین است. یک تخفیف 19000 تومانی دیگر مخصوص شما:
sol19
کد تخفیف بالا را هنگام ثبت نام در «سبد خرید» خود اعمال کنید.
تبریک به شما!
لینک دانلود نقشه‌ها به ایمیل شما ارسال می‌شود، لطفا ایمیل خود را ثبت کنید:
ایمیل شما نزد ما امانت است و ما هم مثل شما از ایمیل‌های مزاحم بیزاریم.
آموزش نجوم به صورت آنلاین